Məqsəd Rusiyanın müharibəni maliyyələşdirən və təchiz edən imkanlarını zəiflətməkdır
"Wall Street Journal" yazır ki, ABŞ Rusiyanın dərinliklərindəki hədəflərini vurmaq üçün Ukraynanı kəşfiyyat məlumatları ilə təmin etmək fikrindədir.
Əgər bu doğru olsa, Rusiyanın dərinliklərindəki hansı hədəflər vurulacaq?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, "Wall Street Journal" və bir sıra digər nəşrlər yazır ki, Ağ Ev Ukraynaya Rusiya ərazisinin dərinliklərində yerləşən enerji infrastrukturunu hədəfləmək üçün kəşfiyyat məlumatlarını paylaşacağını təsdiqləyib. Yəni neft emalı zavodları, əsas boru xətləri, böyük yanacaq anbarları, bəzi elektrik stansiyaları kimi obyektlərin vurulması üçün onların koordinatları Ukrayna ordusuna veriləcək.
"Reuters" də eyni xəbər yayaraq əlavə edir ki, ABŞ həmçinin Ukraynanın Tomahawk kimi uzun mənzilli sistem tələbi barədə müzakirələr aparır. Kremlin isə bu xəbərə qarşı narahatlığını ifadə edib.
“Dərin hədəflər” dedikdə konkret nələr nəzərdə tutulur (ümumi kateqoriyalar)?
Enerji infrastrukturu, yəni neft emalı zavodları, böyük anbarlar, ixrac boru xətləri və yanacaq terminalları vurulmasına icazə verilən "dərin hədəflər" kateqoriyasına daxildir. Burada məqsəd Rusiya üçün gəlir mənbəyi olan yanacaq və təchizat axınını daraltmaqdır.
Eyni zamanda, elektrik şəbəkəsi və enerji ötürücü obyektlər, o cümlədən böyük istilik elektrik stansiyaları, elektrik şəbəkə qovşaqları, iqtisadi və ictimai təsiri böyük olan obyektlər də bu sıraya daxildir.
Logistika və taqım mərkəzləri, o cümlədən əsas dəmir yolu qovşaqları, yük terminalları və yanacaq təchizatı deposu ordu təchizatına zərbə məqsədi ilə hədəfə alınacaq.
Sənaye və hərbi-istehsal obyektləri, yəni müəyyən silah və onların komponentlərinin istehsal xətləri və təchizat anbarları və bu kimi strateji əhəmiyyət daşıyan obyektlər sıradan çıxarılacaq.
Rəhbərlik və komanda mərkəzləri - bəzi mənbələr "hətta Moskvaya qədər" ifadəsini qeyd edir - hədəfə alınacaq. Amma bu, siyasi baxımdan çox həssasdır və əksər xəbər mənbələri əsasən enerji infrastrukturunu vurğulayır.
Bu qərarın mümkün diplomatik və hərbi nəticələri (strateji səviyyədə) necə ola bilər?
ABŞ-ın bu cür kəşfiyyat məlumatlarını paylaşması mövcud münaqişəni daha da genişləndirə və Moskvanı sərt cavab addımı almağa sövq edə bilər. Kremlin xəbərdarlıqları və müvafiq reaksiya ehtimalı Reuters və digər mənbələrdə vurğulanıb.
Müttəfiqlər arasında fərqli reaksiyalar ola bilər. Bəzi Avropa tərəfdaşları Ukraynaya daha sərt dəstək verilməsini alqışlayır, amma digər müttəfiqlər eskalasiya narahatlığı ilə ehtiyatlı olacaq. Bu, həm taktiki, həm də siyasi koordinasiyada çətinlik yarada bilər.
Psixoloji və strateji təsir gözləniləndən fərqli ola bilər. Belə bir paylaşma artıq Rusiyanın zəif tərəflərini ortaya çıxaracaq. Yəni yalnız real zərbə yox, eyni zamanda vəsiyyətin ciddi “pisləşmə” təsiri də var, bu isə rəqibi strateji qərar qəbul etməyə təhrik edə bilər.
Hüquqi tərəf (beynəlxalq humanitar hüquq və kəşfiyyat paylaşmasının hüquqi risqi)
Beynəlxalq humanitar hüquq (IHL) obyektin hərbi məqsədlə istifadəsini, fərq (distinction) və mütənasiblik (proportionality) prinsiplərini əsas götürür. Enerji obyektləri əgər birbaşa hərbi fayda verirlərsə, potensial hərbi hədəf ola bilər. Amma hədəfin əsas məqsədi mülki əhali iqtisadiyyatını məhv etməkdirsə, bu hücumlar qadağan edilə bilər. Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi (ICRC) və hüquqşünaslar bu məqamı təkrar vurğulayırlar.
İntel (kəşfiyyat məlumatı) paylaşması və “co-belligerency” (ortaq döyüşçü) risqi
Akademik və hüquqi təhlillər göstərir ki, bir dövlətin başqa bir dövləti müəyyən hücumlar üçün məqsədli və hədəfli intel ilə təmin etməsi müəyyən şərtlərdə həmin paylaşan dövləti müdaxilə və ya “münaqişənin tərəfi” hesab edə bilər — bu, hüquqi və siyasi nəticələrə (məsələn, məsuliyyət, cavab tədbirləri) yol aça bilər. Amma əksər analitiklər qeyd edirlər ki, silah və intel ötürmələri avtomatik olaraq co-belligerency demək deyil, onların konteksti və nə məqsədlə verdiyi vacibdir.
Rusiya necə cavablar verə bilər?
Kreml Ukraynaya qarşı daha sərt hərbi əməliyyatlara başlaya bilər. Qarşılıqlı zərbə kampaniyalarının güclənməsi, hava və raket hücumlarının intensivləşməsi müşahidə edilə bilər.
Qəfil simmetrik və asimmetrik addımlar gözləniləndir. Qərb hədəflərinə — logistik, iqtisadi və ya simvolik — yönələn aksiyalar, kiber və hibrid əməliyyatlar ola bilər. Həmçinin xarici fasilə verənlərə qarşı siyasi və diplomatik təzyiqə (tarixi nümunələr və analitiklər belə ssenariləri gündəmə gətirir) əl atıla bilər.
NATO və müttəfiqlərlə hava, liman, dəniz və mümkün sərhəd insidentləri nəticəsində təsadüfi və ya məqsədli qarşıdurma risqi arta bilər. Bu, daha böyük təhlükəsizlik böhranına çevrilə bilər.
Nəyi izləmək lazımdır?
İlk növbədə ABŞ və NATO rəsmi bəyanatları, hansı növ intelin hansı şərtlərlə paylaşıldığını (məhdudiyyətlər varmı?) izləməlidir.
Rusiya rəsmilərinin konkret cavabları (məsələn, hansı növ əkc-tədbirlər planlaşdırılır) izlənməli və təhlil edilməlidir.
Ukrayna əməliyyatı ilə bağlı real dəyişikliklər (Tomahawk və ya oxşar sistemlərin verilib-verilməməsi, hücumların həcmi və istiqamətləri) mütəmadi müşahidə edilməli və aralıq nəticələr çıxarılmalıdır.
Yəni mənbələrə görə, xəbər əsasən Rusiyanın enerji və digər “dərin” infrastruktur obyektlərinə yönəlir. Bu, məqsəd etibarı ilə Rusiyanın müharibəni maliyyələşdirən və təchiz edən imkanlarını zəiflətməkdır. WSJ və Reuters bunu bu gün xəbər verən əsas mənbələrdir.
Bu addım həm taktiki, həm siyasi, həm də hüquqi baxımdan risqlidir. Eskalasiya və beynəlxalq hüquq məhdudiyyətləri var. İntel paylaşmasının özü müəyyən şərtlərdə hüquqi mübahisə yarada bilər.
Akif NƏSİRLİ
