Rusiya və Ermənistan arasında qarşılıqlı ticarət bu il artıq əhəmiyyətli dərəcədə azalıb və 2025-ci ilin sonuna qədər 6 milyard dollardan bir qədər çox ola bilər ki, bu da 2024-cü illə müqayisədə iki dəfə azdır. Bunu Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk bildirib:
“Rusiya ilə Ermənistan arasında ticarətə gəlincə, bu, artıq əhəmiyyətli dərəcədə azalıb və biz gözləyirik ki, ilin sonuna qədər keçən illə müqayisədə bu, iki dəfə azalacaq. Yəni, əgər keçən il 12,4 milyard idisə, bu il yəqin ki, 6 milyard dollar olacaq”.
Qeyd edək ki, cari ilin mart ayında Ermənistan parlamenti ölkənin Avropa İttifaqına daxil olması ilə bağlı qanun layihəsini qəbul edib. Amma Avropa İttifaqının özü İrəvana üzvlük təklif etməyib. Elə bu fonda müxalifət bu sənədi hüquqi baxımdan absurd adlandırıb. Bu qərarı şərh edən Rusiya hakimiyyəti Ermənistanın Avropa İttifaqı və hazırda Rusiya, Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstanla birlikdə üzvü olduğu Avrasiya İqtisadi İttifaqına (Aİİ) eyni vaxtda üzvlüyünün mümkünsüzlüyünü qeyd edib. Daha sonra Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan etiraf edib ki, gec-tez Ermənistan seçim etməli olacaq və eyni zamanda üzvlük mümkün deyil. Əslində isə, Paşintan artıq seçimini Avropa İttifaqının lehinə edib. Overçuk isə daha əvvəl bəyan etmişdi ki, Ermənistan iki kresloda otura bilməyəcək və Rusiya biznesi bu fonda 2024-cü ildən Ermənistan bazarında əməliyyatları mərhələli şəkildə azaltmağa başlayıb. Nəzəri cəhətdən Ermənistanın Aİİ-dən çıxması ölkəyə ÜDM-in 30%-40%-i itkisinə başa gələcək. İrəvan çətin keçid dövründən keçməli olacaq və Aİ kimi başqa bir bloka qoşulmaq istəsə, artıq formalaşmış və fəaliyyət göstərən qurumları yenidən strukturlaşdırmalı olacaq. Aleksey Overçuk isə Rusiyanı Ermənistanda narahat edən başqa bir məsələyə də toxunub. O qeyd edib ki, Rusiya Azərbaycan və Ermənistan arasında paraflanmış sazişə ehtiyatla nikbin yanaşır: “Ermənistanla Azərbaycan arasında imzalanmış sazişə ehtiyatla nikbin yanaşırıq”. Onun sözlərinə görə, Moskva “Tramp marşrutu” ilə bağlı məsələləri də izləyir. Bu arada “Joqovurd” qəzeti yazır ki, ABŞ nümayəndələri “Tramp marşrutu”nu müzakirə etmək üçün Ermənistana gələcəklər. Nəşrin məlumatına görə, siyasi nüanslar, investisiya həcmi, texniki detallar, o cümlədən işlərin başlama tarixi müzakirə olunacaq. Qəzetin yazdığına görə, səfərin məqsədi razılaşmaların praktiki həyata keçirilməsi üçün addımların ardıcıllığına aydınlıq gətirməkdir: “Müzakirələr qapalı formatda olacaq və qərarlar regionda yol nəqliyyatı üzrə yeni reallığın formalaşdırılması ilə birbaşa bağlı olacaq”. Ermənistanın “Past” nəşri isə başqa bir məqama diqqət çəkərək yazır: “Vaşinqton bəyannaməsindən sonra artıq təqribən bir aydır Ermənistan hakimiyyəti çalışır ki, həmin bəyannaməni və Azərbaycanla ilkin imzalanmış razılaşmanı diplomatik ciddi nailiyyət kimi təqdim etsin və guya Ermənistanın heç bir dəhlizi Azərbaycana vermədiyini qeyd etsin. Amma məhz Tiencində, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammiti çərçivəsində Azərbaycan prezidenti yenidən Zəngəzur dəhlizindən danışıb. O bildirib: “Yaxın gələcəkdə Zəngəzur dəhlizi həm Orta Dəhlizin, həm də Şimal–Cənub dəhlizinin növbəti mühüm seqmentinə çevriləcək, sülhü, çoxtərəfli tərəfdaşlığı möhkəmləndirəcək. Zəngəzur dəhlizi Azərbaycan sərhədinin şərqində, qərbində, şimalında və cənubunda yerləşən yaxın və uzaq qonşularımıza fayda gətirəcək”.
Buna cavab vermək üçün Nikol Paşinyan zəif bir cəhd göstərib: “Azərbaycan prezidentinin istifadə etdiyi terminologiya bizim tərəfimizdən Vaşinqtonda razılaşdırdığımız məntiqlə qəbul olunmur”, - deyə Paşinyan bildirib və əlavə edib: “Xüsusilə də həmin razılaşmalar çərçivəsində Ermənistan və ABŞ “Beynəlxalq sülh və rifah naminə Tramp yolu” adlanan investisiya proqramını həyata keçirəcək. Bu proqram Ermənistanın “Sülh kəsişməsi” layihəsindən irəli gəlir, Ermənistanla ABŞ həmin layihəni inkişaf etdirmək və sərmayə yatırmaq üçün ikitərəfli memorandum imzalayıblar”. Hakimiyyət başçısının bu bəyanatı heç də ciddi qəbul edilmir. Həm Azərbaycan, həm də Türkiyə daim Zəngəzur dəhlizi terminini vurğulayır. Onlar üçün “Tramp yolu” adlı bir anlayış mövcud deyil və əslində, reallıq da məhz budur.
Ermənistan hakimiyyəti gözəl sözlərin arxasında Azərbaycana dəhliz vermək addımını gizlətməyə çalışsa da, heç kim buna şübhə etmir. Amma İlham Əliyev, məsələn, öz kuklasına dəstək verə və onu bir daha gülünc vəziyyətə salmaya bilərdi. Fakt budur ki, Ermənistan hakimiyyəti Azərbaycana dəhliz verib”. Nəşr yazır ki, indi hadisələrin Rusiyanın iradəsindən kənar cərəyan etməsi Moskvanı qıcıqlandırır. O səbəbdən Ermənistan hədəf halına gəlir. Ticarət dövriyyəsinin sürətlə azalmasına səbəb həm də budur. Qeyd edək ki, Ermənistan tranzit kəsişməsi rolunu oynayaraq Rusiyaya malların yenidən ixracı ilə öz iqtisadi vəziyyətini yaxşılaşdırmağa çalışırdı. Bu isə özünü statistik rəqəmlərdə artım kimi göstərsə də, istehsalı çox zəif olan bir ölkənin iqtisadiyyatını uçuruma aparırdı. İndi bu məqamdan Rusiya Ermənistana qarşı istifadə edir.
Samirə SƏFƏROVA
