Kilsə Rusiyanın alətinə çevrildiyindən, xristian ideologiyasına zidd addımlarının fərqində deyil
II Qaregin və Katolikos I Aram saxta "Artsaxın müstəqillik günü"ndən sui-istifadə edərək, Ermənistan cəmiyyətini Qarabağ uğrunda mübarizəyə səsləyib.
Əvvəla bu çağırış yeni deyil. Bu, Ermənistan cəmiyyətinə 1988-ci ildən tanışdır. Qarabağ uğrunda döyüş çağırışını eşidən erməni cəmiyyəti düşünməlidir ki, 1988-ci ildən bəri bu ideya onlara nə qazandırıb. Qazanc rusyönümlü erməni məmurlarının topladığı milyonlar, itkilər isə on minlərlə erməni və azərbaycanlı oğulları, hər iki tərəfin yüz minlərlə qaçqını və məcburi köçkünüdür.
Din bütün dünyada barış tərəfdarı olub, "ermənilərin dini" niyə cəmiyyəti işğalçılığa səsləyir? Axı Qarabağ son 30 illik işğal dövründən əvvəl heç vaxt Ermənistanın nəzarətində olmayıb. Hətta Ermənistan işğal dönəmində belə Qarabağı nə de-yure ilhaq etməyə, nə də müstəqilliyini tanımağa cəsarət etdi. Belə olan halda bu nə saxta vətənpərvərlikdir?
Baki-xeber.com bildirir ki, normalda dinlərin ümumi prinsipi sülh, barış və insanları birləşdirmək üzərində qurulub. Xristianlıqda da əsas mesaj “barış və mərhəmət”dir. Ancaq siyasi münaqişələr zamanı din xadimləri çox vaxt siyasi hakimiyyətin təsiri altında müəyyən mövqe tuturlar. Ermənistanın dini rəhbərlərinin Qarabağ mövzusunda çıxışları da bu kontekstdə başa düşülə bilər.
Ermənistan Apostol Kilsəsi təkcə dini qurum deyil, həm də milli ideologiyanın bir hissəsidir. Tarixi boyu kilsə ermənilərin milli kimliyinin formalaşmasında və dövlətçilik arzularında mərkəzi rol oynayıb. Bu səbəbdən kilsə rəhbərləri tez-tez siyasi məsələlərə qarışır.
Ermənilər Qarabağı tarixi-mədəni irslərinin tərkib hissəsi kimi təqdim etməyə çalışır. Halbuki, real tarix və beynəlxalq hüquq göstərir ki, Qarabağ heç vaxt Ermənistanın ərazisi olmayıb. 1990-cı illərdə də BMT qətnamələri açıq şəkildə bu ərazinin Azərbaycan torpağı olduğunu təsdiqləyirdi.
Müharibə və məğlubiyyətlərdən sonra erməni cəmiyyətində böyük məyusluq var. Kilsə rəhbərlərinin çağırışları daha çox psixoloji və ideoloji səfərbərlik məqsədi daşıyır – insanlara “ümid və müqavimət” mesajı vermək istəyirlər.
Bu, əslində dini prinsiplərə ziddir. Din barışa çağırmalı olduğu halda, Ermənistan kilsəsinin rəhbərləri işğalçı siyasətə dəstək verərək dini öz siyasi məqsədlərinə alət edirlər.
Başqa sözlə, Ermənistan kilsəsi bu mövzuda universal xristian dəyərlərini deyil, milli-ideoloji maraqları önə çəkir. Ona görə də dini rəhbərlərin sülh yox, müharibə ritorikası aparması məhz siyasətin din üzərindəki təsiri ilə bağlıdır. Amma məsələnin bir tərəfi də ondan ibarətdir ki, erməni dindarları bu yola heç də öz təşəbbüsləri ilə yönəlməyib. Bu gün erməni dindarlarını bu istiqamətə təhrik edən məhz Rusiyadır.
Ermənistanın dini rəhbərləri həmişə Rusiyanın təsiri altında olub. Bu gün erməni kilsəsi Rusiyanın təsiri altında müxalifətə dəstək verir və buna görə də saxta "Qarabağ kartı”ndan istifadə edir. Erməni kilsəsi Rusiyanın alətinə çevrildiyindən, xristian ideologiyasına zidd addımlarının fərqində deyil.
Reallıqda isə Qarabağ heç vaxt Ermənistan ərazisi olmayıb. Bunu həm tarixi faktlar, həm də beynəlxalq hüquq sübut edir.
Qədim dövr və orta əsrlər
Məsələn, qədim dövr və orta əsrlərdə Qarabağ ərazisi Qafqaz Albaniyasının tərkibində olub. Sonrakı əsrlərdə Səfəvilər, Qarabağ xanlığı kimi Azərbaycan dövlətlərinin ayrılmaz hissəsi idi.
Qarabağ xanlığı (1747–1805) müstəqil feodal dövləti idi və heç bir vaxt Ermənistan adlı dövlətlə bağlı olmayıb. Həmin dövrdə əhalinin tərkibinin heç 1%-i belə ermənilərdən ibarət olmayıb.
1805-ci ildə Kürəkçay müqaviləsinə əsasən Qarabağ xanlığı Rusiyaya birləşdirildi.
Ermənistan dövləti o zaman mövcud deyildi – o yalnız 1918-ci ildə yaranıb.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə (1018-1920-ci illər) Qarabağ Azərbaycanın tərkibində idi.
Həmin vaxt Ermənistan hökuməti Qarabağa iddialar etsə də, beynəlxalq güclər bu iddianı tanımadı.
1923-cü ildə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti yaradıldı, həmin vaxt da Qarabağ Azərbaycan SSR-in tərkibində oldu.
Sovet İttifaqı dövründə Qarabağın Ermənistanla heç bir inzibati bağlılığı olmayıb.
Beynəlxalq hüquq
BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi 4 qətnamə (822, 853, 874, 884) Qarabağın və ətraf rayonların Azərbaycan torpaqları olduğunu təsdiqləyib və Ermənistan qoşunlarının çıxarılmasını tələb edib.
Heç bir beynəlxalq təşkilat Qarabağı Ermənistanın tərkib hissəsi kimi tanımayıb.
Yəni həm tarix, həm də beynəlxalq hüquq göstərir ki, Qarabağ yalnız Azərbaycanın ərazisi olub. Ermənistanın kilsə rəhbərlərinin cəmiyyəti “Qarabağ uğrunda mübarizəyə” çağırması isə tarixi həqiqətlərə deyil, siyasi-milli miflərə əsaslanır. Onları isə buna Rusiya təhrik edir.
Gəlin indi BMT Təhlükəsizlik Şurasının Qarabağla bağlı qəbul etdiyi 4 qətnamənin qısa məzmununa baxaq. Bunlar Ermənistanın işğalçı mövqeyini təsdiqləyən ən mühüm beynəlxalq sənədlərdir.
BMT Təhlükəsizlik Şurası qətnamələri
822-ci qətnamənin (30 aprel 1993) qısa məzmunu:
- Kəlbəcər rayonunun işğalını pisləyir;
- Ermənistan qoşunlarının dərhal və qeyd-şərtsiz çıxarılmasını tələb edir;
- Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə və sərhədlərinin toxunulmazlığına dəstək ifadə olunur.
853-cü qətnamənin (29 iyul 1993) qısa məzmunu:
- Ağdam və digər rayonların işğalını pisləyir;
- Ermənistan silahlı qüvvələrinin Ağdamdan və işğal edilmiş digər ərazilərdən çıxarılması tələb olunur;
- Humanitar hüququn pozulması, mülki əhalinin didərgin salınması qınanır.
874-cü qətnamənin (14 oktyabr 1993) qısa məzmunu:
- Atəşkəsin təmin olunması üçün tərəflərə çağırış edir;
- Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal edilmiş ərazilərdən çıxarılmasını tələb edir;
- ATƏT-in Minsk Qrupunun sülh təşəbbüslərinə dəstək ifadə olunur.
884-cü qətnamənin (12 noyabr 1993) qısa məzmunu:
- Zəngilan və Horadiz bölgələrinin işğalını pisləyir;
- Ermənistanı işğalçı kimi göstərir və yeni ərazilərin tutulmasını qətiyyətlə qınayır;
- Erməni qoşunlarının dərhal və qeyd-şərtsiz çıxarılmasını tələb edir.
Bu qətnamələrdə dörd dəfə açıq şəkildə deyilir ki, Qarabağ və ətraf ərazilər Azərbaycanın ərazisidir, Ermənistan isə işğalçı tərəfdir.
Akif NƏSİRLİ
