Azərbaycanla bağlı əsas diqqətimiz bu ölkə ilə Ermənistan arasında sülhün əldə olunmasına yönəlib. Bu sözləri ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Senatın Xarici Əlaqələr komitəsi qarşısında ifadəsi zamanı deyib. O bildirib ki, münaqişə üçün hələ də real risq mövcuddur və onlar bunun qarşısının alınması üçün çalışırlar: “Birləşmiş Ştatlar Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsində ciddi təhlükə görür və hərbi toqquşmanın qarşısını almaqda fəal iştirak edir”.
Dövlət Departamentinin rəhbəri Ermənistanın ABŞ-dan yardım gözlədiyini deyən konqresmenlərin suallarını cavablandırarkən, prezident Tramp administrasiyasının Bakıya Amerika hərbi yardımını qadağan edən 907-ci maddədən yan keçmək niyyətində olub-olmaması ilə maraqlanıb. Marko Rubio bu xüsusda bildirib: “Biz hələ ki, bu məsələ ilə bağlı qərar qəbul etməmişik, çünki hazırda əsas diqqətimiz onların sülh müqaviləsinə razılıq verməsindədir. Biz savaşın qarşısını almaq istəyirik. Prezident müharibələrin qarşısının alınması ilə bağlı verdiyi sözə çox sadiqdir. Və biz hər iki tərəfə sülh müqaviləsi imzalamaqdan əldə edə biləcəyimiz böyük faydaları təqdim etməyə çalışmışıq. Müharibə bu, regionun hazırda ehtiyac duyduğu son şeydir”. Ermənistanda hakimiyyətdə olan “Vətəndaş müqaviləsi” Partiyasından Gevorq Papoyan ABŞ dövlət katibinin bu bəyanatında qəribə heç nə görmədiyini bildirir və eskalasiya təhlükəsinin olduğunu vurğulayır: “Nə qədər ki, sülh müqaviləsi imzalanmayıb, hər cür risklər müəyyən dərəcədə mövcuddur. Sülh müqaviləsi imzalamaq üçün bütün səylərimizi göstəririk ki, yeni eskalasiya, müharibə və yeni qurbanlar olmasın”. Amma sülh prosesini ləngidən də elə Ermənistan özüdür. Bu xüsusda prezident İlham Əliyev və Macarıstanın baş naziri Viktor Orbanla mətbuata bəyanatla çıxış edərkən bildirib: “İkinci Qarabağ müharibəsi beynəlxalq hüquq çərçivəsində - BMT-nin Nizamnaməsi əsasında aparıldı. BMT-nin Nizamnaməsinin 51-ci maddəsində hər bir ölkənin özünümüdafiə hüququ var. Biz də bu hüquqdan istifadə edərək, uzun illər işğal altında olan torpaqları düşmən qüvvələrindən azad etdik və 2023-cü ildə öz suverenliyimizi tam bərpa etdik. Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesi ilə bağlı onu deyə bilərəm ki, sülh danışıqlarının İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra təşəbbüskarı da biz olmuşuq. Sülh müqaviləsinin mətninin müəllifi də biz olmuşuq və məhz bu mətn bu gün Ermənistan tərəfindən qəbul edilib, təbii ki, müəyyən düzəlişlərlə. Amma prinsip etibarilə bizim təklif etdiyimiz məsələ bu gün artıq Ermənistan tərəfindən qəbul edilib. Qaldı ki, sülh müqaviləsinin bağlanmasına, burada iki əsas şərt var. Birincisi, Ermənistan konstitusiyasında bu günə qədər Azərbaycana qarşı ərazi iddiası vardır. Bu, dəyişdirilməlidir. İkincisi isə Qarabağ münaqişəsini həll etmək üçün yaradılmış ATƏT-in Minsk qrupu ləğv edilməlidir. Bu, artıq de-fakto fəaliyyət göstərmir, de-yure bunun ləğvi zəruridir. Əfsuslar olsun ki, Ermənistan tərəfi hələ ki, bu iki şərtimizi qəbul etmək istəmir. Ancaq son illərin hadisələri və proseslərin gedişatı onu göstərir ki, gec-tez onlar bizim təklifimizlə razılaşmağa məcbur olacaqlar. Çünki bu təkliflərdə qeyri-adi heç bir məsələ yoxdur”. Ermənistan bu təkliflərin qəbulunu uzatmaqla sülh prosesinə ciddi zərbə vurur.
Amerikada yaşayan ermənu ekspert Suren Sarkisyan qeyd edir ki, mümkün hərbi eskalasiya barədə məlumat verən dövlət katibi indi həm də ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik üzrə müşaviridir, yəni Trampdan sonra, bəlkə də, xüsusi kəşfiyyat xidmətlərinin hesabatlarına çıxışı olan ən məlumatlı məmurdur: “Təbii ki, belə bəyanatlar təsadüfən baş vermir. Ola bilsin ki, ABŞ-ın hansısa planlarından xəbəri var və bu yolla bu cür dəyərləndirmələr edərək, xəbərdarlıq edir. Amma təsəvvür edin, ABŞ-ın hazırda hansı qlobal xarici siyasət məsələlərinə başının qarışdığı və Cənubi Qafqazdakı münaqişələrin ABŞ üçün nə qədər əhəmiyyətsiz olduğu bir dönəmdə Amerika regionda hadisələrə müdaxilə etməyəcək. Lakin o da faktdır ki, Cənubi Qafqaz ABŞ üçün vacibdir, çünki regionun qonşuları ABŞ-ın strateji müttəfiqi Türkiyə, əsas düşməni İran və əsas rəqibi Rusiyadır. Donald Tramp söz verib ki, prezident olanda Ermənistanla Azərbaycan arasında sülhü bərpa edəcək. Sülh müqaviləsi artıq hazırdır, lakin Bakı onun imzalanması üçün şərtlər qoyur: Minsk qrupunun buraxılması və Konstitusiyanın dəyişdirilməsi. Prezident Baydenin səylərindən fərqli olaraq, Ağ Evin yeni administrasiyası Cənubi Qafqazda fəal deyil”. Sülh mətni üzrə razılığın əldə olunması sülh sazişinin qısa müddətdə imzalanacağı anlamına gəlmir. Ermənistan Konstitusiyasına dəyişiklik edilməsi və Minsk qrupunun fəaliyyətinin dayandırılması ilə bağlı birgə müraciət əsas şərtdir. Bundan əlavə, Ermənistandan zorla qovulmuş qərbi azərbaycanlıların Ermənistana qayıtması, Ermənistanın Azərbaycanla sərhəd rayonlarının tərksilah edilməsi, Ermənistanın işğal zamanı törətdiyi qırğınlara və soyqırımlarına görə üzr istəməsi və işğala görə təzminat ödəməsi də sülh və əməkdaşlıq üçün vacibdir.
Nahid SALAYEV
