Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) Ermənistan-Azərbaycan şərti sərhədinə missiya göndərməyə hazır olduğunu dəfələrlə bəyan etsə də, rəsmi İrəvan bunu qəbul etmir. Lakin buna rəğmən Kreml artıq israrlı mövqeyə keçib.
Mövzuya yenidən toxunan Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB) ölkələri üzrə Birinci departamentinin direktoru Mikael Ağasandyan “RİA Novosti“yə müsahibəsində deyib ki, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı Azərbaycan-Ermənistan sərhədində missiya yerləşdirmək məsələsinin müzakirəsinə qayıtmağa hazırdır.
Onun sözlərinə görə, təşkilat rəsmi İrəvanın müsbət cavabını və bu təklif üzrə əsaslı işlərin, müttəfiqə kömək üçün digər birgə tədbirlərin həyata keçirilməsinin bərpasını gözləyir. Ağasandyanın fikrincə, Rusiya əmindir ki, müvafiq qərarların qəbulu regiondakı ümumi vəziyyətə müsbət təsir göstərəcək: “Qərb dövlətləri isə Rusiyaya və bu ölkənin Cənubi Qafqazdakı mövqelərinə maksimum ziyan vurmaq üçün onun ən yaxın müttəfiqlərinə, o cümlədən Ermənistana siyasi və iqtisadi təzyiq göstərməyə çalışırlar. KTMT də hər hansı digər beynəlxalq təşkilat kimi sehrli çubuq deyil. Qarabağ münaqişəsi ən çətin məsələlərdən biridir, nizamlanmanın yeganə yolu Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin danışıqlar əsasında ardıcıl surətdə normallaşdırılmasından keçir”. O bir daha təkrarlayıb ki, qurum Ermənistan-Azərbaycan şərti sərhədinə missiya göndərməyə hazırdır. Lakin Ermənistanda məsələyə tamam fərqli yanaşırlar. Qeyd edək ki, daha əvvəl Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan KTMT-ni tənqid etmiş, bu qurumun ölkəsindən çıxdığını söyləmişdi. Ötən ilin noyabrında Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan KTMT-nin İrəvan sammitində təşkilatın Kollektiv Təhlükəsizlik Şurasının bəyannaməsini imzalamaqdan imtina edib. Elə həmin vaxtdan İrəvanın KTMT-yə yönəlik tənqidləri daha intensiv xarakter alıb. Bu fonda erməni politoloq Andrias Qukasyan qeyd edir ki, Ermənistanın Rusiya düşərgəsini tərk etməsi Qərb üçün çox vacibdir: “Əgər Ermənistan sona qədər Rusiyanın yanında qalsa, Qərbdən heç bir kömək gözləyə bilməz. Ermənistanın KTMT-dən çıxması son dərəcə vacibdir. Ən vacib olan şey Ermənistan ictimaiyyətinin tutduğu istiqamətdir. Ermənistan KTMT və AİB-dən qurtulanda etibarlı tərəfdaşa çevriləcək”. Qeyd edək ki, hələ 2022-ci ilin payızında KTMT-nin müşahidə missiyasının Ermənistan ərazisində yerləşdirilməsinə dair sənəd hazırlanıb. Amma İrəvan razılaşdırılmış sənədi təsdiqləmir. Bu səbəbdən də KTMT missiyası Ermənistana göndərilə bilmir. Halbuki, Avropa İttifaqının monitorinq missiyasının Ermənistanda fəaliyyətinə İrəvan hər cür şərait yaradır.
Belə fonda Rusiya Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşması prosesindəki rolu Qərbə vermək istəmir. Bu baxımdan, Moskva Ermənistan üzərindəki nüfuzunu geri qaytarmağa çalışır, KTMT missiyasını mütləq bura göndərmək istəyir. Ermənistan isə Rusiyaya qarşı mövqeyini dəyişmək istəmir. Ölkə parlamentinin spikeri Alen Simonyan bundan əvvəl KTMT missiyasının Ermənistan sərhədinə göndərilməsinin mümkünlüyünə şübhə etdiyini bildirib. “Üzr istəyirəm, amma bu ehtimalın mövcudluğuna əmin deyiləm. Çünki həmin müsahibədə təşkilatda öz maraqları olan müxtəlif ölkələrin təmsil olunduğu da qeyd olunub. Və həmin ölkələrdən birinin bu məsələyə veto qoymayacağına əmin deyiləm”. Bu fonda “EURerorter" nəşri yazır ki, Cənubi Qafqazda sülh Rusiyanın regiondakı hegemonluğuna son qoyacaq. Qeyd olunur ki, münaqişənin bitməsi Rusiyanın məğlubiyyəti və regionda təsir rıçaqlarının itirilməsi anlamına gələcək. Məqalədə vurğulanır ki, Azərbaycan tərəfinin Qarabağ ermənilərinə humanitar yardım daşımaq üçün təklif etdiyi Ağdam-Xankəndi yolunun bağlanması Kremlin himayədarı Vardanyanın təşəbbüsü ilə olub: “Bu, sadəcə sübut edir ki, digər iki tərəf faktiki olaraq sülhə can atsa da, Kreml regionda sabitliyi pozmaqda qərarlıdır. Regionda möhkəm sülh Azərbaycandan enerji resurslarının tədarükü üçün yeni nəqliyyat dəhlizlərinin açılması, Rusiyadan yan keçməklə Çin və digər Asiya ölkələrindən yüklərin daşınması deməkdir. Bu, Kremlin enerji şantajına son qoyacaq və Avropaya mal idxalını ucuzlaşdıracaq. Aİ və ABŞ-ın Bakı ilə İrəvan arasında danışıqlar prosesində fəal iştirakı və regionda vəziyyətin sabitləşməsi Moskvanı Cənubi Qafqazdakı mövqeyindən məhrum edəcək. Bu, həm də Ermənistanın son olaraq Qərbə yönləndirilməsinə töhfə verəcək". Elə bu səbəbdən İrəvan hər vəchlə KTMT missiyasının Ermənistana gəlişinə əngəl yaradır. Bu halda Ermənistanın məqsədinə çatmaq üçün atacağı ən real addım sülh müqaviləsinin imzalanmasının tezləşdirilməsini təmin etməkdir. O halda Ermənistanın xarici təsirlərdən qurtulma ehtimalı yükək olacaq.
Tahir TAĞIYEV
