Hərbi məmulatların istehsalında qardaş Türkiyə son illər ərzində kifayət qədər böyük uğurlara imza atıb. Elə bu səbəbədəndir ki, Türkiyənin hərbi məhsullarına, xüsusən də pilotsuz uçuş aparatlarına dünya miqyasında tələb sürətlə artır.
Belə bir vaxtda o da bəlli olub ki, Türkiyənin milli döyüş təyyarələrinin ilk uçuşu 2023-cü ilin sonunda baş tutacaq. Türk Aerokosmik Sənayesindən bildirilib ki, buna səbəb təyyarələrin planlaşdırıldığından daha tez vaxtda hazır olmasıdır. Xatırladaq ki, daha əvvəl həmin təyyarələrin ilk uçuşunun 2025-ci il üçün nəzərdə tutulduğu bildirilmişdi.
Mövcud vəziyyətdə Türkiyə Azərbaycana özünün döyüş təyyarələrinin alınmasını təklif edib. Türkiyənin Prezident Administrasiyası yanında Müdafiə Sənayesi İdarəsinin rəhbəri İsmayıl Dəmir məsələ ilə bağlı qeyd edib: “Milli döyüş təyyarələri ilə bağlı dost və qardaş ölkələrə dəvət göndərmişik. Bu ölkələr siyahısında Azərbaycan, İndoneziya, Pakistan, Malayziyanı göstərmək olar. Əgər tələb varsa, müxtəlif səviyyələrdə bu məsələni onlara açmışıq. Tərəfdaşlığın bütün tərəflər üçün faydalı olacağını düşünürük”. Bundan başqa, Türkiyə özünün döyüş təyyarələrinin hazırlanmasında Azərbaycanla birlikdə çalışmağa hazır olduğunu da bəyan edib. İsmayıl Dəmir bu xüsusda qeyd edib ki, Türkiyə dost və qardaş ölkələrin müxtəlif səviyyələrdə müdafiə sənayesi layihələrində tərəfdaş kimi iştirakına açıqdır: “Dost və qardaş ölkələri milli döyüş təyyarəsi layihəsində iştirak etməyə dəvət edirik. Bu ölkələrə İndoneziya, Pakistan, Malayziya və Azərbaycanı aid etmək olar”. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin ehtiyatda olan polkovniki Sadiq Akyar mətbuata açıqlamasında bu təklifin mühüm önəm daşıdığını qeyd edib. Polkovnik bu təklifi Şuşa və Bakı bəyannamələrindən irəli gələn vəzifə kimi dəyərləndirib: “Əlbəttə, belə bir dəvət bütün bəhs olunan qardaş və dost ölkələrdə, xüsusilə Azərbaycanda müsbət mənada yeni bir həyəcana səbəb oldu. Sözügedən addımın ölkələrimiz üçün siyasi, strateji və müdafiə sənayesinin inkişafı baxımından əhəmiyyətindən bəhs etmədən öncə, ümumi şəkildə Türkiyənin bütün adıçəkilən dövlətlərlə əlaqələrinə toxunmaq istəyirəm. Türkiyə Azərbaycanla uzun müddətdir ki, birlikdə hərəkət edir. Bu, 44 günlük Vətən müharibəsində də belə oldu. Daha sonra imzalanan Şuşa Bəyannaməsində müdafiə sənayesi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq məsələsi öz əksini tapıb. Dolayısı ilə Azərbaycana dəvət çox təbiidir. Şuşa Bəyannaməsinin imzalanmasından təxminən bir ay sonra, yəni 27 iyul 2021-ci ildə Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan arasında Bakı Bəyannaməsi imzalandı. Bakı Bəyannaməsində də müdafiə sənayesi sahəsində üçtərəfli sıx əməkdaşlıq nəzərdə tutulub. Bu təklif həm də imzalanan bəyannamələrin icrasının təzahürüdür”. Ekspert Türkiyənin layihədə iştirak edəcək ölkələrlə müdafiə sənayesi sahəsində mövcud əlaqələrindən də bəhs edib: “MİLGEM döyüş gəmilərinin istehsalı Türkiyə və Pakistanın bu sahədə birgə göstərdiyi fəaliyyətin ən bariz nümunəsidir. Digər tərəfdən ölkələrimiz arasında pilotların yetişdirilməsi, zabitlərin və başqa hərbi mütəxəssislərin hazırlanması istiqamətində uzun müddətdir ki, sıx əməkdaşlıq var. Malayziya ilə də əlaqələr artıq müəyyən bir səviyyəyə çatıb. Hətta Malayziyanın təlim qırıcısına olan ehtiyacının qarşılanması üçün Türkiyə “Hürjet” qırıcılarının göndərilməsini təklif edib. İndoneziya ilə bu yaxınlarda müdafiə sənayesi sahəsində Anlaşma Memorandumu imzalanıb”.
Sadiq Akyar bu layihənin Azərbaycanın dünyada və regionda təsirini artıracağını vurğulayıb: “Azərbaycan Ordusunun əlində olan qırıcıların və döyüş helikopterlərinin bir çoxu Rusiya istehsalıdır. Türkiyə və digər NATO ölkələri ilə əlaqələrini genişləndirən Azərbaycan tədricən öz inventarını müasirləşdirməyə başlayıb. Hazırda milli güc və imkanları ilə yeni silah sistemləri, döyüş təyyarələri və s. istehsal etmək dövlətin effektiv xarici siyasət həyata keçirməsi, eyni zamanda milli maraqları qoruması baxımından xüsusi önəm daşıyır. Türkiyə ilə birlikdə milli qırıcı təyyarənin istehsalı Azərbaycanı bu sahədə asılılıqdan qurtaracaq. Azərbaycan Qarabağ Zəfəri ilə yerləşdiyi bölgədə güclü ölkə olduğunu sübut edib və birgə döyüş təyyarəsi istehsalı ilə də bunu konsolidasiya etmiş olacaq. Ölkələrimiz arasında əməkdaşlıq Azərbaycanı Türk Dövlətləri Təşkilatı üçün nümunə dövlətə çevirə bilər. Bu da rəsmi Bakının strateji mövqeyini gücləndirəcək faktor kimi özünü göstərəcək”. Polkovnikin sözlərinə görə, müdafiə sənayesinin inkişafı bir sıra problemlərin həllini sürətləndirəcək: “Siyasi nəticə isə odur ki, ölkələrimiz arasında daha da möhkəmlənən əməkdaşlıq İran və Ermənistanla yaşanan problemlərin həllinə töhfə verəcək. Hətta Qarabağ məsələsi ilə bağlı sülh müqaviləsinin imzalanması prosesi də sürətlənə bilər. Eyni zamanda Türkiyənin meqa enerji layihələrinin həyata keçirilməsində tranzit ölkə kimi önəmi artacaq”. Akyar müdafiə sənayesindəki inkişafı ilə Azərbaycanın, öz ehtiyacını ödəməklə bərabər, dünya bazarı üçün hərbi texnika istehsal edən ölkəyə çevriləcəyinə də diqqət çəkib: “Ötən ilin yayında Bakıda “Texnofest”də iştirak etdiyim zaman da bunu vurğulamışdım. Dövlətlərimizin müdafiə sənayesi sahəsində yaxın əməkdaşlığı enerji təhlükəsizliyi, güclü xarici siyasət faktorları ilə inkişaf edən Azərbaycanı həm də öz silahını, texnikasını istehsal edən dövlətə çevirəcək”. Digər ekspertlər də bu qənaətdədir ki, Türkiyə ilə birlikdə döyüş təyyarələrinin istehsalını həyata keçirməklə Azərbaycan mühüm uğurlara imza atacaq. İlk növbədə döyüş təyyarələrinə tələb daha ucuz başa gələcək, xaricdən asılılıq azalacaq. Bundan əlavə, Türkiyə və Azərbaycan hərbi sənaye üzrə daha sıx inteqrasiya olunmuş dövlətlərə çevriləcəklər. Bu fonda Türkiyə ilә Azərbaycan arasındakı münasibətlərin strateji keyfiyyətinin 2023-cü ildə daha da güclәnәcәyi gözlənilir. Türkiyə işğaldan azad edilmiş Qarabağ bölgəsinin inkişaf etmәsi və bölgәdә sabitliyin tәmin edilmәsi, hәmçinin hərbi əməkdaşlığın davam etdirilməsində Azərbaycana dəstəyini davam etdirəcək. Bundan başqa, Türkiyə Azərbaycanla Ermənistan arasında hərbi gərginliyin daha da artmasının qarşısını almaq üçün də səylərini artıracaq.
Ramil QULİYEV
