İran rejiminin xalqa divan tutmasına baxmayaraq, bu ölkədə etiraz aksiyaları səngimir. Rəşt, Sərdəşt, Əhvaz, Kərəc, Novşəhr və bir sıra şəhərlərində etiraz nümayişləri davam edir. Kərəc şəhərinin Qolşəhr bölgəsində narazı kütlə hökumət əleyhinə sərt şüarlar səsləndirib.
Rəşt şəhərində də etirazçılar aksiya keçirərək molla rejiminə qarşı “Diktatora ölüm!”, "Qadın, Həyat, Azadlıq!", "Azadlıq, Ədalət, Milli hökumət!", "Azərbaycan Tehrana inanmır!", "İslam Respublikası istəmirik, molla hökuməti istəmirik, uşaq qatili hökumət istəmirik!” və digər şüarlarla çıxış ediblər. Güney Azərbaycandan olan siyasi fəal Mahmud Bilgin “Amerikanın Səsi” ilə söhbətdə İran Azərbaycanında təşkil olunan etiraz aksiyalarında səsləndirilən şüarları şərh edib. Mahmud Bilgin deyir ki, Təbriz, Kərəc və Qəzvin şəhərlərində rejim tərəfindən qətlə yetrilən Hədis Nəcəfi və Cavad Heydərinin qırxı ilə bağlı təşkil olunan etirazlarda Azərbaycan türkləri İrandakı qiyama öz möhrünü vurub. Xatırladaq ki, Kərəc və Qəzvin şəhərlərində yaşayan türk icmasına mənsub Hədis Nəcəfi və Cavad Heydəri müvafiq olaraq sentyabr ayının 21 və 22-də təşkil olunan nümayişlərdə təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən öldürülüblər. Mərhumların qırxı münasibətilə noyabrın 2 və 3-də İranın müxtəlif şəhərləri, o cümlədən Kərəc, Qəzvin və Təbrizdə hökümət əleyhinə nümayişlər keçirilib. Mahmud Bilgin bu xüsusda bildirir: “İranın silahlı qüvvələrinin başqanları ölümlə təhdid edirdilər ki, küçəyə çıxmayın. Ancaq biz gördük ki, Azərbaycan geri çəkilmədi və şəhidlərinə sahib çıxdı. Kərəc və Qəzvində o qədər insanın ayağa qalxması göstərdi ki, türklər heç geri oturmurlar. Təbriz də özəlliklə Qırx-metir və Şahnaz bölgələrində o hərəkatın ardını tutdu. Türklər öz möhrünü İran qiyamlarında vurdular və öz varlıqlarını göstərdilər. Göstərdilər ki, yön verirlər və hərəkat yaradırlar”. Mahmud Bilgin noyabr ayının ilk günlərdinə Təbrizdə səsləndirilən, plakat üzərində nümayiş etdirilən “azadlıq, ədalət, milli hökümət” şüarına da diqqət çəkərək əlavə edib: “Azərbaycan çox ayıq-sayıq hərəkət etdi. Hədis Nəcəfiyə sahib durdu. Cavad Heydərinin anasının o sızlamaları və türkcə oxşamaları ürəklərə yatdı. Həm də Təbrizdən çıxan ‘azadlıq, ədalət və milli hökümət’ şüarı türklərin aparıcı sloqanına çevrilərək hərəkata yön verdi”.
Bilgin milli hərəkatın həm tələblərinin, həm də hədəfinin “azadlıq, ədalət və milli hökümət” şüarında önə çıxdığını ifadə edir: “Bizim şəhərlərimizdə bu strateji şüar çox vurğulanır. Niyə? Çünki “azadlıq, ədalət, milli hökümət” şüarında bizim hər istəyimiz var. Həm müstəmləkəçiliyə qarşı azadlıq istəyirik, həm ədalət və bərabər hüquqlar istəyirik, həm də bunları qorumaq üçün milli hökümət istəyirik. Bu da çox gözəl bir söyləm yaradıb ki, hətta ərəblər də bu şüarın ərəbcəsini İsveçdə təşkil edilən mitinqində səsləndirdilər. Demək ki, bu şüar İranda başqa millətlərin də şüarına çevrilir. Çünki içində həm istəklərimiz var, həm də hədəfimiz”. Mahmud Bilgin müsahibədə İran Azərbaycanında təşkil olunan nümayişlərdə səsləndirilən digər şüarları da şərh edib: “Kimlər bu “azadlıq, ədalət və milli hökümət” şüarını verir, onlar həm də deyirlər ki, “nə şahçıyam, nə şeyxçi, millətçiyəm, millətçi”. Yəni biz millətçilərik. Yolumuz nədir? Şüarlarda həm də deyilir: “Azərbaycan öz yolunu tapıbdı, vilayəti (ali dini lideri), səltənəti atıbdı”. Yəni biz diktatorluq hər formada olur olsun, hamısına qarşıyıq və millətimizin yanındayıq. Millətimizin dərdləri nədir? Şüarlarda həm də deyirlər ki, “Azərbaycan talandı, millət oyan, amandı!” Yəni iqtisadi baxımdan əzilən millətimizin yanındayıq...”. Bu arada, İranda vətəndaşlar rejimə etiraz olaraq pasportlarını da yandırırlar. Xarici pasportunu yandıran narazı vətəndaşlar deyir: “Səfər etmərik, qalıb bizə aid olanı geri alarıq. Onların (hakimiyyət) acığına yeni nəfəs alarıq!”. Eyni zamanda, ölkədə mollaların başlarından əmmamənin salınma kampaniyası davam edir. İranda narazı gənclər hökumətin geyim məhdudiyyəti ilə bağlı xəbərdarlıq plakatını yırtaraq bildirirlər: “Biz kişilər və qadınlar istədiyimizi geyinəcəyik. Azadlıq üçün!”. İranda məcburi hicaba etiraz edən qadınlar artıq qorxmadan küçədə yaylıqsız gəzirlər. Bu arada daha bir maraqlı məqam odur ki, İran hakimiyyəti iri şəhərlərdə küçələrə qoyulan zibil konteynerlərini yığışdırır. Bildirilir ki, bu, etiraz aksiyaları ilə əlaqədardır. Hakimiyyət zibil qutularının yandırılmasından ehtiyatlanır. Çünki aksiya iştirakçıları Tehranın təzyiq və təqiblərinin qarşısını almaqdan ötrü küçələrdə barrikadalar qurmaq üçün həmin konteynerlədən istifadə edirlər. İranın keçmiş prezidenti Seyid Məhəmməd Xatəmi də indiki halda vəziyyətin ağır olduğunu etiraf edir. O bildirir ki, hökumət xalqın etirazını nəzərə almalı, problemlərini həll etməlidir. Eks-prezident Sistan-Bəlucistanda baş verən kütləvi aksiya zamanı polislə qarşıdurmada gənclər və yeniyetmələrin ölümündən təəssüf hissi keçirdiyini bildirib. O qeyd edib ki, İranın bu regionunda yaşayanların əziyyət çəkməsi heç kimə sirr deyil. Regionun iqtisadi vəziyyətinin ağır olması hökumətə də məlumdur. Keçmiş prezident nəzərə çatdırıb ki, problemlərin kökünü xaricdə deyil, daxildə axtarmaq lazımdır. Xalqın dərdini dinləmək və yaxşı idarəçiliklə ölkənin problemlərinin həllinə nail olmaq lazımdır. Xatəmi bildirib ki, insanların vəziyyətini görməməklə, problemləri inkar etməklə, narazılığa və ümidsizliyə biganə qalmaqla sabitliyə nail olmaq mümkün deyil: “İnsanların dinc nümayişdə səsləndirdiyi problemləri qulaqardına vurduqdan sonra qəzəbli kütlə iğtisas yaratmağa meylli olur. Zorakılıq və aksiya iştirakçılarına qarşı sərt rəftara haqq qazandırmaq problemi daha da artırır”. İranın keçmiş prezidenti hökumətə islahatların keçirilməsini təklif edərək etirazçıların səsinin dinlənilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Qeyd edib ki, ölkə daxilində xalqın səsi eşidilmirsə, xaricdə mütləq eşidiləcək və bundan istifadə olunaraq İrana müdaxilələr artacaq. Yalnız islahatlarla insanların hakimiyyətə itirilmiş inamını qaytarmaq, əhalini ümidsizlikdən çıxarmaq olar. Xatəmi qeyd edib ki, küçə və meydanlara çıxanlar azlıq təşkil edir, lakin cəmiyyətdə onları dəstəkləyənlər olduqca çoxdur. Bunun səbəbi isə ondan ibarətdir ki, problemləri təkcə küçələrə çıxanlar deyil, cəmiyyətin bütün üzvləri yaşayır. O, İran hökumətini islahatlara və xalqın səsini eşitməyə dəvət edib.
Samirə SƏFƏROVA
