Məlum olduğu kimi, 2022-ci il sentyabrın 13-də Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına sədrlik edən Ermənistanın təşəbbüsü ilə Kollektiv Təhlükəsizlik Şurasının videokonfrans vasitəsilə növbədənkənar sessiyası keçirilib. Srssiyanın mövzusu belə adlandırılıb: “Ermənistan və Azərbaycan sərhədində müəyyən ərazilərdə vəziyyətin gərginləşməsi və həllinə köməklik göstərilməsi haqqında”.
İclasda Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan, Rusiya prezidenti Vladimir Putin, Qazaxıstan prezidenti Kasım-Jomart Tokayev, Qırğızıstan prezidenti Sadır Japarov, Tacikistanın baş naziri Koxir Rəsulzoda, Belarusun Təhlükəsizlik Şurasının dövlət katibi Aleksandr Volfoviç iştirak ediblər. Nikol Paşinyan iştirakçılara 2022-ci il sentyabrın 13-də gecə yarısından başlayaraq ağır silahlar və PUA-ların tətbiqi ilə toqquşmaların baş verdiyi Ermənistan və Azərbaycan sərhədində bəzi ərazilərdə vəziyyət barədə məlumat verib. Məsələ ilə bağlı Nikol Paşinyan həmkarlarının suallarını cavablandırarkən bir sıra sensasion etiraflar edib. Ermənistan tərəfindən bütün Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin minalanmasının, eləcə də Azərbaycanla sərhəddə hərbi infrastrukturun yaradılmasının yolverilməzliyi ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyini səsləndirən dövlət başçılarından birinin sualına cavab verən Paşinyan deyib ki, Ermənistan sərhədlərinin mühafizəsini gücləndirmək üçün bu tədbirləri görüb. Bununla da Paşinyan ilk dəfə olaraq delimitasiya edilməmiş sərhədin qeyri-qanuni minalanması və Ermənistanın Qarabağın işğaldan azad edilmiş rayonları yaxınlığında iri hərbi bazalar tikməsi faktlarını təsdiqləyib. Bundan əlavə, dövlət başçılarına son döyüş əməliyyatlarının təfərrüatlarından bəhs edən Paşinyan Azərbaycan ordusunun bölmələri ilə döyüşlərdə həlak olanların həqiqi sayını açıqlayıb. O, 150-dən çox erməni hərbçisinin həlak olduğunu bildirib. Sərhəd toqquşmaalrının Ermənistanın günahı üzündən baş verməsi fonunda isə KTMT İrəvana hərbi yardımdan imtina edib. Rusiya prezidentinin köməkçisi Maksim Oreşkin isə bu məsələ ilə bağlı konkret mövqe ifadə edib: “Biz Azərbaycanla münasibətləri sizə görə pozmayacağıq”. O, ermənilərə xəbərdarlıq da edib: “Azərbaycan öz təhlükəsizliyini qorumağa başlayanda, ermənilər hər oyundan çıxırlar. Özləri birinci başlayırlar, sonra ondan-bundan yardım istəyirlər. Azərbaycan Cənubi Qafqazın açar dövlətidir və bu düzgündür. Biz Azərbaycanla münasibətləri sizə görə pozmayacağıq. Ağlınızı başınıza yığın və yola gəlin. Nə Qərb, nə də başqası sizə kömək edən deyil!”. Bu fonda “armenianreport” portalı da yazır ki, Ermənistan tək qalıb: “İndiki halda heç kim, ilk növbədə Rusiya və KTMT Ermənistanı müdafiə etməyə cürət etməyəcək. Hətta belə davranışın izahı da verilir - Türkiyə-Azərbaycan tandemi ilə silahlı münaqişəyə girməkdən qorxurlar. Xüsusilə indi, Ukrayna istiqamətində bir sıra dağıdıcı məğlubiyyətlərdən sonra. Rusiya və KTMT bir daha qorxaqlıqlarını nümayiş etdirdilər. 44 günlük müharibə zamanı da belə idi, lakin sonra Moskvadan “əsaslar” eşidildi. Necə ki, Ermənistan ərazisində müharibə aparılmayıb və ona görə də Rusiya Federasiyası və KTMT-nin müdaxilə etmək üçün heç bir hüquqi əsası yox idi. İndi artıq Ermənistan ərazisində müharibə gedir, amma Rusiya Federasiyası və KTMT yenə heç nə etmir! Çünki əsas bu dəfə odur ki, Azərbaycanla sərhədlər müəyyən edilməyib.
Bunu başa düşməliyik. Artıq Rusiyanın "əsas müttəfiqləri" - güclü ordu və donanma yoxdur! Krımın Ukraynanın nəzarətinə keçməsi artıq həll olunmuş məsələdir. Və Ermənistan üçün Putinin taleyinin nə olacağı önəmli deyil. Bizim üçün Rusiya və KTMT-yə heç bir ümidin olmadığı yeni reallıqlardan çıxış etmək vacibdir. KTMT öz faydasızlığını hər yerdə nümayiş etdirdi. Üstəlik, onun üzvləri Azərbaycanın Ermənistana qarşı hərbi əməliyyatlarını açıq şəkildə dəstəkləyiblər! Bəli, başqa formatları axtarmaq lazımdır. Ən çətin anlarımızda yanımızda olmağa hazır olanlara arxalanmalıyıq. İlk növbədə - ABŞ və Fransaya. Onlar tərəqqi, demokratiya dünyasıdır. Prosesə Rusiya təsirindən qurtulmaqla başlamaq lazımdır. İndi əksini tələb edən hər kəs Ermənistanın və erməni xalqının düşmənidir”. Amma məsələ bundadır ki, ABŞ və Fransa da Ermənistana istədiyi dəstyi vermir. Bunu BMT Təhlükəsizlik Şurasında sentyabrın 14 və 15-də sərhəd insidentləri ilə bağlı aparılan müzakirələr bir daha tədiqlədi. Rusiyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Vasili Nebenzya bildirir ki, sentyabrın 14-də keçirilən iclasda BMT Təhlükəsizlik Şurasında Ermənistanla Azərbaycan arasında tezliklə atəşkəs əldə olunmasından, həmçinin vəziyyətin siyasi və diplomatik yollarla həllindən danışılıb.Rusiyalı diplomat qeyd edib ki, məsləhətləşmələr bağlı qapılar arxasında keçirilib: “Hamı yekdilliklə tezliklə atəşkəsin və vəziyyətin siyasi-diplomatik yollarla nizamlanmasının tərəfdarı olduğunu söylədi”. Sentyabrın 15-də aparılan müzakirələr barədə isə BMT baş katibinin Avropa, Mərkəzi Asiya və Amerika üzrə müavini Miroslav Yença məlumat verib. Onun sözlərinə görə, BMT vurğulayıb ki, Ermənistan və Azərbaycan arasındakı münasibətlərdə gərginlik bütün regionu sabitsizləşdirə bilər: “BMT İrəvanı və Bakını sərhədin delimitasiya və demarkasiyası, sülh müqaviləsinin imzalanması istiqamətində addımlar atmağa çağırıb”. Diplomat bildirib ki, son günlərin sərhəd toqquşmalarından sonra həm Ermənistan, həm də Azərbaycan BMT-yə məktub göndərərək bir-birlərini 2020-ci ilin noyabrında Rusiyanın vasitəçiliyi ilə əldə olunmuş atəşkəsi pozmaqda ittiham ediblər: “BMT bu iddiaların doğruluğunu yoxlaya və ya təsdiq edə bilməz, lakin biz bu təhlükəli vəziyyətlə bağlı dərindən narahatıq və tərəfləri gərginliyin azaldılması üçün addımlar atmağa çağırmışıq. Son toqquşmalar göstərdi ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesi əvvəllər olduğu kimi, indi də ciddi maneələrlə üzləşir. Bu gərginlik həm də ondan xəbər verir ki, tərəflərin bir-birlərinin ərazi bütövlüyü və suverenliyini tanıması çərçivəsində delimitasiya və demarkasiya isitqamətində mümkün qədər tez hərəkət etmələri zəruridir. Biz ardıcıl olaraq tərəfləri sərhəd gərginliyinin azaldılması üçün bu prinsipial olan mühüm mexanizmdən istifadə etməyə çağırırıq”. BMT baş katibinin müavini vurğulayıb ki, Ermənistan və Azərbaycan arasındakı münasibətlərdə gərginlik bütün regionu sabitsizləşdirə bilər və buna görə də bütün regional oyunçular dinc tənzimləmə istiqamətində konstruktiv addımlar atmalı və tərəflərə təzyiq göstərməlidirlər. Qeyd edək ki, bunlar həm də Azərbayanın Ermənistandan istədikləridir. Halbuki Ermənistan BMT-nin Azərbaycana sanksiyalar tətbiq rdəcəyini gözləyirdi. Əvəzində BMT Azərbaycanın dediklərini Ermənistana ünvanladı.
Tahir TAĞIYEV
