Azərbaycan-Ermənistan sərhədində son döyüşlər gözlənildiyi kimi İrəvanda siyasi gərginlik dərəcəsini bir qədər də artırıb. Ermənistanın baş nazirinin Azərbaycanla sənədlər imzalamağa hazır olduğu barədə çıxışı İrəvanda izdihamlı nümayişə səbəb oldu. Bunun erməni xalqının sülhü rədd etdiyini və Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanmasının əleyhinə olduğunu göstərən əlamət olması haqqında fikirlər səslənir.
Xatırladaq ki, Ermənistan parlamentində çıxışı zamanı baş nazir Nikol Paşinyan Azərbaycanla sülh razılaşması barədə danışıb: “Biz o sülh müqaviləsi adlı sənədi imzalaya bilmərik ki, onun nəticəsində 6 aydan sonra yeni müharibə başlasın. Biz kağıza imza atmağa hazırıq, ona görə bir çoxları bizi söyəcək, bizi satqın adlandıracaq, xalq bizi hakimiyyətdən qovmaq qərarına gələ bilər, amma biz yenə də minnətdar olarıq ki, bunun nəticəsində Ermənistan öz 29840 kvadrat kilometr ərazisi ilə davamlı sülh və təhlükəsizlik əldə etsin”. Baş nazirin bu çıxışına etiraz edən minlərlə insan dərhal küçələrə axışıb. Yerli media Ermənistan parlamenti qarşısında toplaşan insanların zor gücü ilə Milli Məclisə daxil olmağa cəhd etdiyini yazırlar. Daha sonra nümayişin şiddəti bir qədər səngisə də, məlumatlı mənbələr vəziyyətin gərgin qaldığını xəbər verirlər.Hesab edilir ki, sülhə qarşı çıxmaqda davam edərsə, əslində, Ermənistan daha böyük itkilərlə üzləşməli olacaq. Qafqaz məsələləri üzrə tədqiqatı, britaniyalı ekspert Laurens Broers deyir ki, əslində, İrəvandakı nümayiş imzalanacağı haqqında bəhs edilən sülh razılaşmasının özünə qarşı yox, daha çox danışıqların aparılması tərzinə qarşı etiraz sayıla bilər: “Düşünürəm ki, Ermənistan xalqı mütləq sülh sazişinin əleyhinə deyil, lakin onlar bu sazişin necə müzakirə olunduğu ilə bağlı müəyyən şəffaflıq istəyirlər”. Erməni siyasi şərhçi Riçard Giragosyan isə, nümayişə qatılanların sülhə qarşı yox, müharibəyə və insan itkisinə qarşı etiraz etdiyini deyir: “Əksinə, onlar insan itkisinə və müharibəyə etiraz edirdilər. Buna təkan verən sentyabrın 13-də insan itkisi ilə bağlı qəzəb və məyusluq olub, Paşinyan isə yaxşı izahat verə bilməyib, məlumatın olmaması yalnız dezinformasiyanı təşviq edir”. O, hazırkı etirazların əvvəlki aksiyalardan fərqləndiyni deyir: “Bu nümayişlər ölkənin müxalifət partiyaları üçün hər hansı siyasi dəstək deyildi. Əslində, nümayişlər başlayandan sonra səhnəyə gələn müxalifət siyasətçiləri birmənalı qarşılanmadı və bir çox etirazçı müxalifət liderlərindən eyni dərəcədə məyus oldular”. Onun sözlərinə görə Paşinyanın hökuməti çətin vəziyyətə düşsə də, hələ də nəzarəti əlində saxlayır: “Effektiv alternativ və ya etibarlı siyasi rəqibin olmaması ilə Ermənistan hökuməti hələ də ötən ilin yayında keçirilən növbədənkənar seçkilərdə yenidən seçilməsindən qaynaqlanan özünə inam hissini saxlayır”.
İrəvanda mitinqlərin keçirilməsini şərh edən Ermənistanın birinci ombudsmanı, “Hüquqi Zorakılığa Qarşı” adlı QHT-nin rəhbəri Larisa Alaverdyan deyir ki, ictimaiyyətin məsələyə münasibəti çox müxtəlifdir, lakin aşkar mənfi münasibət gözə çarpır: “İlk növbədə partiyaların, parlament müxalifətinin münasibətindən danışmaq olar. İctimaiyyətə gəldikdə, demək çətindir. Hər şey edilib ki, ictimaiyyət müxtəlif hissələrə parçalansın. Az-çox düşünən kütləyə və hər hansı siyasi partiyanı dəstəkləyənlərə gəldikdə, burada sözsüz müxalif mövqelər hökm sürür. Son mitinqlə bağlı mənim cavabdan çox sualım var. Birdən-birə spontan olaraq ora adi insanlar gəlmişdi. Mən bundan heç bir qənaət çıxarmaq istəməzdim. Kimin orada nə nitq söylədiyi və nə dediyi ilə bağlı isə mənim həm hakim strukturu, həm müxalifət tərəfindən provokasiyalara dair böyük təcrübəm var. Ona görə mən qəti fikir söyləmək istəmirəm”. Bu şəraitdə maraq doğuran odur ki, insanları küçələrə çıxaran bu qəzəb nə ilə bağlıdır? Bəzi təhlilçilərə görə, bu, hakimiyyətə qarşı etimadın səviyyəsi ilə bağlı ola bilər. Bu fikrə şərik çıxanlardan biri də, Laurens Broersdir. Onun sözlərinə görə, İkinci Qarabağ müharibəsi vaxtı rəhbərlikdən gələn bəyanatlarla yerlərdə baş verənlər arasında açıq-aşkar ziddiyyət var idi və 10 noyabr razılaşması erməni cəmiyyətini şoka saldı: “İnsanlar bu ssenarinin təkrarlana biləcəyindən qorxurlar”. “Qraparak” nəşri yazır ki, ə\slinə, xalq həm iqtidardan, həm də müxalifətdən üz döndərib. Ona görə də erməni cəmiyyəti parçalanmış vəziyyətdədir: “Ermənistan sərhədlərində biabırçı vəziyyətdir. Paşinyan bu vəziyyətdən necə çıxa bilər? İndi onun yeganə narahatlığı budur. Onun yeni manipulyasiya fəndindən istifadə edəcəyi aydındır. Ermənistan parlamentinin sərhəddəki eskalasiya ilə bağlı bəyanatı çox zəif və səthidir. “Parlamentin bəyanatında deyilir: “Biz hazırkı vəziyyətdə Ermənistan Respublikasının ərazi bütövlüyü və suverenliyinin qorunması kimi müqəddəs vəzifədə Ermənistan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinə tam dəstəyimizi bildiririk. Biz bütün siyasi qüvvələri, siyasi mövqeyindən asılı olmayaraq, bütün soydaşlarımızı sakit olmağa, Silahlı Qüvvələrin ətrafında birləşməyə çağırırıq”. 44 günlük müharibədən sonra silahlı qüvvələr, hərbçilər vətənə xəyanətdə ittiham olunur, generallar, əsgərlər həbs olunur, indi də onun ətrafında birləşməyə çağırırlar. Bu hansı əxlaq normasıdır? Müharibədə uduzmuş silahlı qüvvələr olduğu haqda ictimaiyyətdə fikir formalaşdıraq və indi deyək ki, onların ətrafında birləşək? Bəlkə Nikol Paşinyan bütün bunları unudub? Digər tərəfdən camaat müxalifətə “əl qaldırcaq” deyəcək: baxın, müharibə zamanı da müxalifət birləşmir, birliyin əleyhinədirlər. Zəngəzuru xilas etmək istəyirdik, onlar qarşı çıxdılar”.
Nahid SALAYEV
