Rusiya və Ukrayna arasında davam edən müharibədə şimal qonşumuz, gözləntilərin əksinə olaraq, qısa müddətdə istədiyi hədəflərə çata bilmədi. Qərbin Ukraynaya artan hərbi yardımları isə Rusiyanı zəiflədir və müharibənin müddətini uzadır. Belə şəraitdə Rusiyaya münasibətdə əsl xislətini nümayiş etdirən ölkələrdən biri də Ermənistandır. Belə ki, Ermənistanda Rusiyanın Soçi və Krasnodar vilayətinə ermənilərin iddiaları yenidən baş qaldırıb.
Məsələ ilə bağlı “armenianreport” portalı yazır ki, indi Ermənistandan kənarda bütün postsovet məkanına böyük təsir göstərə biləcək hadisələr baş verir, yeni ərazi iddiaları məsələsi baş qaldırır: “Söhbət yalnız Rusiya ilə Ukrayna arasındakı müharibədən getmir, baxmayaraq ki, bütün dünyada çox şey onun nəticəsindən asılıdır. Məsələ ondadır ki, Estoniya öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək niyyətindədir. Estoniya parlamenti Rusiya ilə quru və dəniz sərhədləri haqqında 2014-cü il 18 fevral tarixli müqavilələrə əsasən imzanın geri götürülməsi ilə bağlı hökumətə təklif verməyi planlaşdırır. Təklif EKRE (“Estoniyanın Mühafizəkarlar Partiyası”) tərəfindən irəli sürülüb, onu “İsaama” (“Vətən”) partiyası, həmçinin mühafizəkarlar dəstəkləyib. Bundan əvvəl Estoniyanın Ukraynadakı səfiri Kaimo Kuusk bildirmişdi ki, Rusiya Federasiyası Ukraynaya qarşı müharibə ilə paralel olaraq Estoniyanı hədələyir. Rəsmi Tallin əmindir ki, Kremlin onlar üçün hərbi planları var. Yəni kim nə deyə bilər, amma Rusiya-Ukrayna müharibəsi çox şeydə öz izini qoydu. Xatırladaq ki, Baltikyanı ölkələr Sovet İttifaqı tərəfindən işğal edildikdən sonra Petserimaa qraflığı (Pskov vilayətinin müasir Peçora rayonu), həmçinin Narva ətrafı, ən yaxın sərhəd yaşayış məntəqəsi İvanqorod Estoniyadan alınıb, yəni bu yerləri Rusiya tutub. SSRİ-nin dağılmasından sonra Estoniya 1920-ci il Tartu Sülh Müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş sərhədlər daxilində ərazisinin geri qaytarılmasını tələb etsə də, nəticəsi olmayıb. İndi də rus ordusunun çox ciddi şəkildə zəiflədiyini və Rusiyanın aşkar siyasi təcridini görən Estoniya torpaqlarını geri qaytarmaq məsələsini gündəmə gətirmək qərarına gəlib. Və bu çox simvolikdir. Çünki sonrakı hadisələr Rusiyada heç kimin kabusunda belə xəyal edə bilməyəcəyi ssenari üzrə inkişaf edə bilər. Yəni digər dövlətlər də Rusiya Federasiyasına qarşı oxşar iddialarla çıxış edə bilər. Məsələn, Finlandiya. Axı Vıborq bir vaxtlar Fin sənayesinin mərkəzi olub. 1930-cu illərdə burada incəsənət muzeyi, məktəb, rayon arxivi, yeni şəhər kitabxanası, ticarət və dənizçilik məktəbi tikilib. Şəhərdə mütəmadi olaraq mahnı festivalları keçirilirdi. 1940-cı ilə qədər Vıborq Finlandiyanın ikinci böyük şəhəri idi. Lakin sonradan şəhəri SSRİ zəbt etdi. Və Finlandiya onun geri qaytarılmasını tələb edə bilər.
Bu arada Yaponiya və Kuril adalarını da xatırlamağa dəyər. Eləcə də Koeniqsberq, yəni Kalininqrad haqqında da danışmaq mümkündür. Həştərxan, Omsk, Saratov, Tomsk da xüsusi diqqət mərkəzindədir. Bütün bu şəhərlər əslində Qazaxıstan ərazisində yerləşir. O üzdən Rusiya zəiflədikcə, yəqin ki, Qazaxıstanda bu məsələni qaldıra bilərlər. Xoşbəxtlikdən, Rusiya siyasətçiləri Qazaxıstanda Rusiya Federasiyasına qarşı düşmənçilik səviyyəsini son həddə qədər qızışdıra bildilər. Ermənistan da bu şərtlər altında nəsə etməlidir. Qarabağ məsələsində biz etiraf etməliyik ki, Rusiyanın günahı və ya razılığı ilə biz praktiki olaraq uduzmuşuq. Qarabağın yalnız dörddə biri bizdə qaldı. Ancaq müasir Rusiya ərazisində ermənilərlə əlaqəli çoxlu ərazilər var. XVIII-XIX əsrlərdə Osmanlı İmperiyasından və İrandan bir çox erməni yaşamağa Rusiyaya köçüb. Onlar əsrlər boyu İmperatorluğa yeni ilhaq edilmiş torpaqlarda yeni şəhərlər qurdular. Ermənilərin Rusiyada əsasını qoyduğu ən məşhur yaşayış məntəqələrindən biri Stavropolun şərqindəki Budyonovsk şəhəridir. Şəhərin əsası 1799-cu ildə buraya, susuz çöllərə köçən ermənilər tərəfindən sıfırdan qoyulub. Əvvəlcə Budyonovsk ermənicə Surb-xaç (Müqəddəs Xaç) adlanırdı. Şəhər Sovet marşalının şərəfinə indiki adını yalnız 1921-ci ildə aldı. Krasnodar diyarının şərqində 200 minlik böyük şəhər olan Armaviri də qeyd etməmək mümkün deyil. Armaviri 1839-cu ildə Rusiya ilə vuruşan çərkəzlərdən köçmüş “Çərkəz erməniləri” adlanan təşkilat qurdu. Şəhər Böyük Ermənistanın qədim paytaxtının adını daşıyırdı. Həmçinin, digər böyük erməni şəhəri indiki Rostovdur. Müasir Rusiya ərazisində erməni şəhərlərini çox uzun müddətə sadalamaq olar. Ancaq onları xatırlamaq bəs deyil, bu şəhərlərə qayıtmağa hazır olmaq daha vacibdir. Müəyyən şəraitdə hər şey buna doğru gedir. Estoniyanın hərəkətləri də ona işarə edir ki, biz də tarixi ədaləti qorumağa hazır olmalıyıq. Ermənistanı daxili siyasi qarşıdurma ilə zəiflətməmək üçün indi hamımız bunu düşünməliyik”.
Beləliklə, bu yazıdan açıq görünür ki, ermənilər Rusiyaya qarşı yenidən ərazi iddiaları ilə çıxış etməyə başlayıblar. Bu isə heç də region üçün işıqlı perspektivdən xəbər vermir...
Samirə SƏFƏROVA
