İkinci Qarabağ müharibəsinin mühüm nəticələrindən biri də, Ermənistanın məğlubiyyəti ilə yanaşı, erməni diasporunun da dünya miqyasında mövqeyinin əhəmiyyətli dərəcədə zəifləməsi oldu. İndi erməni diasporunun tarixən güclü olduğu ABŞ, Fransa və Rusiyada təsir qüvvəsini itirdiyi müşahidə edilir.
Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra regionda yaratdığı yeni reallıqlar da bu prosesdə mühüm rol oynayıb, Ermənistanın, erməni lobbisinin yox, ölkəmizin mövqeyini beynəlxalq miqyasda nəzərə alanların sayının daha da çoxalmasına gətirib çıxarıb.
Bu gün erməni diasporunun mövqelərinin sarsılması ABŞ-da da özünü qabarıq büruzə verir. Bunu ABŞ Prezident Administrasiyasının 2023-cü maliyyə ili üçün büdcə təklifində Ermənistana cəmi 24 milyon ABŞ dolları ayırmaq istəyi də təsdiq edir. Artıq bu xüsusda müvafiq təklifini ABŞ Prezident Administrasiyası Konqresə göndərib. ABŞ Prezident Administrasiyasının təklif etdiyi məbləğ cari ildə Ermənistana ayrılan vəsaitdən xeyli azdır. Belə ki, bu il ABŞ büdcəsindən Ermənistana 45 milyon dollar ayrılıb. Lakin ABŞ Prezident Administrasiyası bu məbləği gələn il üçün yarıbayarı azaltmağı planlaşdırır. ABŞ Prezident Administrasiyasının təkliflərində diqqət çəkən mühüm məqamlardan biri də Qarabağ erməniləri üçün ümumiyyətlə heç bir yardımın nəzərdə tutulmamasıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən əvvəl ABŞ hər il Qarabağdakı separatçılara maliyyə yardımları edib. Amma 44 günlük müharibənin nəticələrindən sonra vəziyyət Azərbaycanın istədiyi məcrada dəyişib. Okeanın o tayında qəbul edilən bu qərarlar erməni diasporunun kəskin etirazına səbəb olub. ABŞ-da fəaliyyət göstərən Amerika Erməni Milli Komitəsi (ANCA) baş verənlərlə bağlı məyus olduğunu, Bayden Administrasiyasının mövqeyindən narazı qaldığını bəyan edir. Erməni diasporu Fransada da təsir gücünü itirir. Fransada prezident seçkilərinin nəticələri də bunu təsdiq edir. Məlumdur ki, ötən bazar Fransada keçirilən prezident seçkilərinin birinci turunun yekun nəticələri məlum olub. Ölkənin Daxili İşlər Nazirliyi bülletenlərin 100%-nin hesablandığını bildirib. Nəticələr erməni lobbisinin seçkilərə müdaxilə cəhdində tam iflasa uğradığını göstərir. Belə ki, prezident seçkilərinin birinci turunda Fransanın hazırkı prezidenti Emmanuel Makron qalib gəlib. O, 27,6% səs toplayıb. İkinci yeri səslərin 23,41%-ni toplayan ifrat sağçı Marin Le Pen tutub. Üçüncü yerdə “Invictus France” partiyasının solçu namizədi Jan-Luk Melenkon 21,95% səs toplayıb ki, bu da onun üçün proqnozlaşdırılandan xeyli çoxdur. İrqçi Erik Zemmur və təxribatçı Valeri Pekress müvafiq olaraq 7,1% və 4,8% toplayaraq siyahının sonunda yer alıblar. Fransanın qeyri-məhdud dəstəyinə ümid edən erməni diasporu isə bütün gücünü məhz son iki namizədə sərf etmişdi. Amma məlum oldu ki, diaspor onun düşündüyü qədər güclü deyil. Elə Rusiyada da erməni diasporunun mövqeyi zəifləyir. Ermənistan mediasında son dövrlərdə yer alan fikirlər fonunda o da bəlli olur ki, erməni diasporu Rusiyada da Azərbaycana daha böyük fərq hesabı ilə uduzmağa başlayıb. Bunun sübutu kimi Rusiya Erməniləri İttifaqının Azərbaycanın fəaliyyəti sayəsində təsir gücünün zəifləməsi, Bakı-Moskva münasibətlərinin mütəffiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi göstərilir.
Ermənistanın “Past” qəzeti də yazır ki, indiki vəziyyət təkcə Ermənistan üçün deyil, bütün ermənilər, o cümlədən diaspor üçün ölümcüldür. Məsələ burasındadır ki, müharibədən sonra erməni diasporu çox sürətlə parçalanmağa və kimliyini itirməyə başladı. Nəşr qeyd edir ki, əvvəllər diaspor erməniləri öz milli mənsubiyyətləri ilə fəxr edir, bunu daim vurğulayırdılarsa, indi onların çoxu təslim olmuş Ermənistanla birləşmək istəmir və özlərinə başqa kimlik aid etməyə üstünlük verirlər: “Yaxud əvvəllər bir çox diaspor erməniləri arasında öz vətənlərinə qayıtmaq arzusu var idisə, bəziləri hətta gələcəyini Ermənistanda görürdüsə, indi bu istək xeyli dərəcədə itib, çünki Ermənistan hətta öz sərhədlərinin toxunulmazlığını təmin edə bilmir. Məhz buna görə də uzun illər əvvəl Suriyada vətəndaş müharibəsi başlayanda bir çox suriyalı ermənilər Ermənistana köçməyə üstünlük verirdisə, indi Ukraynada hərbi əməliyyatlar getdiyi bir vaxtda böyük erməni icmasının üzvləri Rusiyaya, Polşaya və digər Avropa ölkələrinə getməyə üstünlük verirlər. Diaspor erməni icmalarının birləşməsi məsələsi hətta sual altındadır. Diasporda baş verən bu cür proseslər təsadüfi ola bilməz. Bu hakimiyyət orqanları fəaliyyətlərinin lap əvvəlindən diasporun adı ilə daim manipulyasiya etsələr də, diaspor erməni icmaları ilə işləyə bilmədilər. Diaspor Nazirliyini bağladılar, sonra filial, Diasporla İş üzrə Baş Komissarlıq Aparatını açdılar və məzmun baxımından müxtəlif ölkələrdəki icmalarımızı birləşdirmək, erməni kimliyini qoruyub saxlamaq üçün, demək olar ki, heç nə etmədilər. Diasporla iş üzrə baş komissar həmin dövrdə ancaq vergi ödəyicilərinin hesabına mükafatlar paylayıb, xaricə gedib. Nikol Paşinyan isə böyük erməni icmalarının olduğu ölkələrə qeyri-peşəkar səfir göndərməklə həmin icmaların birləşməsinə son ümidləri də yox etdi, çünki o insanlar ancaq vəzifələrin “dadını çıxarmaqla” məşğuldurlar. İstənilən məsələdə olduğu kimi, diasporla işdə də hər şey ancaq boş piar üzərində qurulub. Məsələn, sosial şəbəkələrdə müəyyən yaşda olan qadınlar müxalifəti söyəndə belə bir təəssürat yarandı ki, hakimiyyət diaspordakı dəstəkdən bəhrələnir. Amma reallıqda diaspor Paşinyana və komandasına etibar etsəydi, 4 ildən sonra Ermənistana çoxlu sayda qayıdanlar olardı, investisiyalar yatırılardı. Müharibə illərində diasporun potensialından belə düzgün istifadə olunmayıb. Məsələn, diaspor ermənilərinin imkanları hesabına konkret problemlər həll oluna bilərdi. Lakin hakimiyyətin düşüncəsi nümayişlərdən, küçələrin bağlanmasından o yana getmir, ona görə də döyüşlərin qızmar mərhələsində erməni icmasının nümayəndələrini küçələri bağlamağa çağırsalar da, nəticədə heç bir məsələ həllini tapmayıb. Və sonra hakimiyyət “Hayastan” ümumerməni fondunun hesabından diasporun topladığı pulları götürüb büdcəyə daxil etdi ki, hesabat vermədən istədikləri kimi istifadə etsinlər”. Beləliklə, bu gün təkcə Rusiya və Qərbdə erməni diasporunun anti-Azərbaycan fəaliyyətinin fiaskoya uğraması müşahidə edilir. Bunun real göstəricisi odur ki, erməni diasporunun bütün cəhdlərinə baxmayaraq, ABŞ, Avropa dövlətləri, Rusiya Azərbaycanla ən müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlığını dərinləşdirməklə yanaşı, azad edilmiş ərazilərdə də ölkəmizlə sıx işbirliyi qurur.
Samirə SƏFƏROVA
