“İşimizin əsas məqsədlərindən biri də həssas əhali qrupunun vəziyyətinin daha da ağırlaşmasına qol verməməkdir”. Belə bir açıqlama ilə Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Vaan Kerobyan çıxış edib.
O, Ermənistanın İctimai Televiziyasına müsahibəsində ölkədə yoxsulluğun səviyyəsinin artıb-artmayacağına dair sualı cavablandırarkən bildirib ki, vəziyyət çətindir: “Bu gün Ermənistanda yoxsulluğun səviyyəsi 27% təşkil edir. Bu arada əhalinin yoxsul təbəqəsinin gəlirləri artmasa, biz ili 42 faizlə bağlayacağıq. Yəni əhalinin bu qədər hissəsi yoxsulluq həddində yaşamalı olacaq. İstehlak səbətinin qiyməti artır və Ermənistan əhalisinin daha 15%-i yoxsulluq həddində yaşamalı olacaq. Yoxsulların sayı indiki ilə müqayisədə artacaq”. Nazir onu da qeyd edib ki, hökumət əhalinin həssas təbəqələrinin maaşlarının artırılması üçün əlindən gələni edir. Lakin bunun üçün imkanlar da məhduddur. Daha bir problem odur ki, ölkəni ağır durumla bağlı tərk edənlərin də sayı sürətlə artır. Məsələn, təkcə ötən il 50 minə yaxın Ermənistan vətəndaşı Rusiya pasportu alıb. Bunlar fonunda Ermənistan Mərkəzi Bankı iqtisadi artım proqnozunu nəzərdə tutulmuş 5,3 faizdən 1,6 faizə endirib. “Moody's”in proqnozuna görə, 2022-ci ildə Ermənistanda iqtisadi artım 1,8, 2023-cü ildə isə təxminən 3 faizə qədər azalacaq. Nəzərə alınmalıdır ki, ilin birinci rübündə baş verənlər hakim dairələrin ikirəqəmli iqtisadi artım proqnozları fonunda olanlardır. Ermənistanın “Past” nəşri yazır ki, “Hayastan” blokunun deputatı Tadzos Avetisyan, hökumətin real və adekvat antiböhran tədbirləri olmayacağı təqdirdə, ölkədə iqtisadi tənəzzülün qaçılmaz olduğunu vurğulayıb. Ümumilikdə praqmatik təhlilçilər ölkə iqtisadiyyatının 2022-ci ildə daha 25 faizə qədər “əriyəcəyini” qaçılmaz hesab edir. Bu isə o deməkdir ki, ötən illərdəki vəziyyət bu il də təkrarlanacaq: Ermənistanda kasıblar son dərəcə yoxsullaşacaq, orta təbəqə kasıba çevriləcək və həmişə olduğu kimi, sayı çox az olan varlılar daha da varlanacaq. Erməni iqtisadçı Movses Aristakesyan qeyd edir ki, bu vəziyyəti şərtləndirən əsas səbəblərdən biri də Rusiyanın Ukraynaya təcavüzüdür: “Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü ilə əlaqədar Moskvaya qarşı sanksiyalar davam edəcək, Rusiya iqtisadiyyatı tədricən çökəcək və bu onun iqtisadiyyatı ilə bağlı digər ölkələrə də təsir edəcək”. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın iqtisadiyyatı məhv olub, ölkənin sosial və demoqrafik vəziyyəti bərbad vəziyyətdədir: “Bu pis bir təcrübədir. Mən deyərdim ki, bu, iqtisadi və ya sosial soyqırımıdır. Heç kim bu fenomenin dayandırılması, iş üçün xaricə gedilməməsi, müvafiq iş yerləri yaradılması yönündə heç bir iş görmür”. Erməni iqtisadçı vurğulayıb ki, insanlara layiqli iş yeri açılmasa, ölkənin iqtisadi və sosial yükü daha da artacaq.
Bu fonda Ermənistan Mərkəzi Bankı bəyan edib ki, 2022-ci ilə qədər sənayedə, pul köçürmələrində azalma və yüksək inflyasiyanın olması qaçılmazdır. Bildirilir ki, Rusiya-Ukrayna münaqişəsi, daha dəqiqi, Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyalar səbəbindən istehlak bazarında vəziyyət kəskin şəkildə pisləşib. Belə şəraitdə borcun artması da vəziyyəti gərginləşdirir. Ermənistanın maliyyə naziri Tiqran Xaçatryan qeyd edir ki, 2021-ci ildə dövlət borcu 4 trilyon 210 milyard dram olub, bu da ÜDM-in 60,3 faizini təşkil edir. Ölkənin xarici borcu 2 trilyon 972 milyard dram, daxili borcu isə 1 trilyon 237 milyard dram təşkil edib. Dollar ekvivalentində Ermənistanın dövlət borcu 9 milyard 226 milyon dollar təşkil edib. 2021-ci ildə Ermənistanın dövlət borcu 1 milyard 257 milyon dollar və ya 15,8% artıb. Borc həm daxili, həm də xarici maliyyə mənbələri hesabına artıb. Erməni nazir gizlətməyib ki, 2022-ci ildə borc yükü artmaqda davam edəcək, çünki borcların idarə edilməsi makroiqtisadi sabitlik baxımından ən həssas məsələlərdən birinə çevrilib. Onun sözlərinə görə, çoxlu makroiqtisadi qeyri-müəyyənliklərin mövcud olduğu indiki şəraitdə Ermənistan iqtisadiyyatı əvvəllər proqnozlaşdırılan iqtisadi fəallığın artım göstəricilərindən kənara çıxa bilər. Bu mənfi təsir uzun müddət davam edərsə, il gözləniləndən az gəlir yığımı ilə başa çatacaq. Zəruri hallarda 2022-ci ilin büdcəsində nəzərdə tutulan xərclərin tam icrası üçün əlavə vəsait cəlb ediləcək: “Vergi daxilolmaları azaldığı halda, xərclər azalmayacaq. Xərclər azalmazsa, yeni borcun cəlb edilməsi qaçılmaz olacaq. Biz düşünmürük ki, borcu idarəolunmaz formada artırmaq olar. Borclanma yalnız ehtiyac aydın olduqda və ödəmə qabiliyyəti mövcud olduqda aparılmalıdır. Biz həmişə öz imkanlarımızı cari fəaliyyətimizə aid olan borcun daxil edilməsi qərarları ilə birləşdirməliyik”. O qeyd edib ki, növbəti illərdə Ermənistan borc vəsaitlərini cəlb etməli olacaq. Bütün bunlar Ermənistan iqtisadiyyatının ciddi böhran içində olmasının rəsmi etiraflarıdır. O də bəllidir ki, Ermənistan uzun illərdir xarici maliyyə yardımları, ianələr hesabına yaşayır və bunun təşkilində xaricdəki erməni lobbisi, ermənipərəst dairələr mühüm rol oynayır. Lakin son dövrlərdə bu prosesdə də Ermənistanın durumu ağırılaşır. Məsələn, ABŞ-ın Ermənistana ayırdığı maliyyə yardımı azalır. Məlumdur ki, erməni lobbisinin istəkləri qarşılığında Ağ Ev 2022-ci il üzrə Ermənistana 45 milyon dollar ayırdı. Lakin indi ABŞ Prezident Adminstrasiyası 2023-cü ilin dövlət büdcəsində Ermənistana xarici yardım xətti ilə 24 milyon dollar ayırmağı təklif edib. Göründüyü kimi, ABŞ-ın Ermənistana ayrılaraq təsdiqlənən yardımı 21 milyon dollar azaldılır. Erməni lobbisi münaqişə dövründə hər il Qarabağdakı erməni icmasına kömək adı altında separatçılara ABŞ-dan əlavə yardım alırdı. 2023-cü ilin dövlət büdcəsində bu nəzərdə tutulmayıb.
Samirə SƏFƏROVA
