Azərbaycan və Ermənistan dövlət başçılarının Brüssel görüşünün müzakirə etdiyi məsələlərin çevrəsi və nəticələri sülh prosesində yeni mərhələnin açıldığını deməyə əsas verir. Şərti olaraq bunu Brüssel sülh prosesi də adlandıra bilərik. Vətən müharibəsinə qədərki dövrün Praqa, Madrid, Kazan prinsipləri mərhələsi olduğu kimi hazırkı şəraitin də Brüssel mərhələsindən danışmaq mümkündür.
Brüsseldə əldə olunmuş razılaşmaların necə icra olunacağı barədə hələlik qəti söz demək mümkün olmasa da, irəliyə doğru hərəkət var. Bir az da dəqiq desək, Azərbaycan və Ermənistan tərəfləri kimin nəyə qadir olduğunu göstərdilər. Əliyevin və Paşinyanın Brüsselə hansı platforma və hansı sülh baxışları ilə getdiklərini nəzərə alsaq kimin oradan nə ilə qayıtdığını və ölkəsinə nə gətirdiyini də dəqiq demək olar. Beləliklə, Paşinyan Brüssel görüşünə hansı platforma ilə getmişdi? Yəni bu görüşə qədər Paşinyan Azərbaycanla münasibətlər baxımından nəyi necə görürdü?
Paşinyan "Dağlıq Qarabağ" məfhumundan əl çəkmirdi, Qarabağ ərazi yox, hüquqi mübahisədir deyirdi, Minsk Qrupu çərçivəsində statusun müəyyən edilməsindən danışırdı, silahlıların Qarabağdan çıxmalı olmadıqlarını əsaslandırmağa çalışırdı. Brüsseldə bəyan edilmiş razılaşmalarda Paşinyanın apardığı paketin hansısa müddəasının əks olunduğu ciddi sual doğurur. Əslində, sualın cavabı yoxdur və Paşinyanın Brüssel görüşündən əvvəl iddia etdiyi tezislərin demək olar ki, Brüsseldə heç birinə məhəl qoyulmadı. Media üçün açıqlamalarda Dağlıq Qarabağ, “Arsax”, status, Minsk Qrupu kimi anlayışlar qətiyyən işlədilmədi. Bu o deməkdir ki, Avropa Birliyi Qarabağ münaqişəsinin həllindən sonra qalmış mübahisəli məsələlərə münasibətdə Ermənistanın mövqeyini və baxışlarını yaxına buraxmadı, postmüharibə reallıqlarına Ermənistanın gözü ilə baxmadı.
Bəs Prezident İlham Əliyev Brüssel danışıqlarına Azərbaycanın hansı mövqelərini və baxışlarını aparmışdı? Məlumdur ki, hələ Brüsseldə görüşə qədər Azərbaycan Prezidenti münaqişəni həll edilmiş sayır, Dağlıq Qarabağ adlı ərazi vahidinin olmadığını bəyan edir, Minsk Qrupuna aid bir məsələnin qalmadığını deyir, status verilməyəcəyini bildirir, bölgə üçün sülh sazişinin alternativinin olmadığını bəyan edirdi. Bəs Brüsseldə nə baş verdi? Sazişin imzalanması üçün hazırlıqlara başlamaq, delimitasiya komissiyasını toplamaq barədə tərəflərə təlimat verildi, status, Minsk Qrupu kənara atıldı. Bir sözlə, Brüsseldən əvvəl Azərbaycan Ermənistanla normallaşmanın hansı prinsiplərini təyin etmişdirsə, Avropa Birliyi də məhz onlara uyğunlaşdı. Bu, Azərbaycan üçün tərəf saxlamaq deyil, o deməkdir ki, Azərbaycan Prezidenti müharibədən sonra irəliyə doğru hərəkətin ən real, ən praktik üsul və prinsiplərini təklif edirdi. Brüssel görüşü sübut etdi ki, Avropa strukturları sülh yolu ilə irəliyə doğru hərəkətin ancaq Azərbaycan modelini qəbul edir.
Aydın QULİYEV
