Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi Azad Cəfərli Yeni Azərbaycan Partiyasının təşkilatçılığı ilə Qubada keçirilən “Soyqırımı: Ümumbəşəri cinayətlər kontekstindən yeni baxış” mövzusunda konfransda bildirib ki, Ermənistan tərəfinin vandalizmi yalnız müsəlman tarixi dini-memarlıq abidələrinə deyil, həmçinin xristian tarixi-dini abidələrinə münasibətdə də özünü göstərib.
Belə ki, Kəlbəcər rayonunda yerləşən Xudavəng və Gəncəsər monastırları da daxil olmaqla, Qafqaz Albaniyasına aid bir çox məbədlər mənimsənilərək vandalizmə məruz qalıb. Xudavəng monastırına aid Arzu xatun kilsəsinin şərq divarındakı, Xudavəng monastırının incisi hesab olunan freska xüsusi üsullarla kəsilərək götürülüb. Gəncəsər monastırında aparılmış qanunsuz təmir işləri nəticəsində onun əzəli görkəminə zərər dəyib.
Bilirik ki, bu barədə dəfələrlə mütəxəssislərimiz də fikir bildirib və ermənilərin bizim maddi-mədəni irsimizə vandalcasına yanaşdığını deyiblər. İndi isə Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi Azad Cəfərli çıxışında ermənilərin alban irsinə qarşı necə amansız davrandığını, saxtalaşdırma prosesi həyata keçirdiklərini, hətta freskanı belə kəsib apardıqlarını rəsmən açıqlayır. Bu gün Azərbaycana şər atıb onu əsassız olaraq ittiham edən Ermənistan, ermənilər özləri xristian irsinin gerçək düşmənləridir.
Bu amillər, bu faktlar Ermənistanın beynəlxalq aləmdə alban-xristian mədəni irsininin canisi, cinayətkarı kimi ifşasında rol oynaya bilərmi?
“Müxtəlif kilsələr üzərində yazıları siliblər, freskaların dəyşdirilməsini, kəsilib götürülməsini həyata keçiriblər”
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun Qafqaz siyasəti şöbəsinin müdiri Elnur Kəlbizadə “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, uzun illər ərazində Azərbaycan ərazilərini işğal altında saxlayan Ermənistan təkcə müsəlman tarixi-dini, mədəni abidələrinə qarşı deyil, həm də xristian abidələrinə qarşı gerçəkdən vandalizm siyasəti yürüdüb: xristian albanlara aid olan maddi-mədəni irs nümunələrini, belə demək mümkünsə, erməniləşdirməyə çalışıb. Bununla bağlı 44 günlük müharibə dövründə, eləcə də ondan əvvəlki vaxtlarda apardığımız araşdırmalar zamanı əldə etdiyimiz faktlar müxtəlif mətbuat orqanlarında dərc edilib, verdiyimiz açqılamalarda əksini tapıb. Ərazilərin işğaldan azad edilməsindən sonrakı dövrdə bəzi ərazilərdə xristian dini abidələri ilə şəxsən tanışlığımız da onu göstərib ki, bu abidələrin xeyli hissəsi ermənilər tərəfindən saxtalaşdırılıb, onların alban irsindən qoparılıb erməni “irsinə” yamaq edilməsi məqsədi ilə müxtəlif təxribatçı addımlar atılıb. Biz Xocavənd rayonun Tuğ kəndi ərazisində olarkən də xristian alban kilsəsi üzərində “restavrasiya” adı altında ermənilərin apardıqları saxtalaşdırma işlərinin açıq-aşkar izlərini görmüşük. Adətən, bu cür saxtalaşdırma işləri Xudavəngdə, Gəncəsər monastrında və digər alban xristianlarına aid məbədlər üzərində də aparılıb. Bir çox hallarda bu cür saxtalaşdırma işlərinin həyata keçirilməsi üçün xaricdəki erməni diasporu maliyyə dəstəyi göstərib. Eyni zamanda da müxtəlif xarici ölkələrdən “memar” adı ilə gətirilən ayrı-ayrı şəxslərin əli ilə bu saxtalaşdırma işləri görülüb”.
Alban kilsələri ilə erməni qriqorian kilsələri arasında qurbangah ölçülərində ciddi fərqlərin olduğunu vurğulayan E.Kəlbizadənin sözlərinə görə, daha qədim dövrə aid olan alban kilsələrinin qurbangahları nisbətən daha aşağı ölçüdə olurdu. Azərbaycanın uzun illər işğal altında saxlanılmış ərazisindəki kilsələrdə qurbangahlarla bağlı aparılan araşdırmalar göstərir ki, bu cür qurbangahların, altarların işğal dövründə süni şəkildə ölçülərinin yüksəldilməsi prosesi həyata keçirilib. “Başqa sözlə desək, qurbangahları, altarları erməni-qriqorian kilsəsinin modelinə uyğunlaşdırımağa çalışıblar. Eləcə də müxtəlif kilsələr üzərində yazıları siliblər, freskaların dəyşdirilməsini, kəsilib götürülməsini həyata keçiriblər. Hətta xaç işarələrinin dəyişdirilməsi məsələsi də baş verib. Ermənilər işğal dövründə bu saxtakarlıq işlərini mütəmadi olaraq aparıblar. Xüsusən, kilsələr üzərinə yeni yerləşdiriləcək müxtəlif daşlara, freskalara qədimlik görüntüsü vermək üçün xüsusi daş karxanaları fəaliyyət göstərib və burada daşların üzərində kimyəvi məhlullar vasitəsilə onların digərlərindən fərqlənməməsi üçün rəngləmə işləri aparıblar. Bütün bunlar onu göstərir ki, ermənilər təkcə türklərin, azərbaycanlıların, müsəlman mədəniyyətinə aid abidələrin düşməni deyil, həm də xristian abidələrinin, xristianlığın özünün, tarixin, bütün bəşəriyyətin yaratdığı maddi-mədəni irsin düşmənləridir” - deyə E.Kəlbizadə vurğuladı.
İradə SARIYEVA
