Xocalı rayonunun Fərrux kəndinin Azərbaycanın tam nəzarətinə keçməsi erməni cəmiyyətində, siyasi dairələrində hələ də əsas mövzu olaraq qalır. Xatırladaq ki, 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanan üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Fərrux kəndi əraziyə müvəqqəti yerləşdirilən Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdi.
Ancaq ermənilərin qanunsuz silahlı dəstələri yenidən Fərruxdan atəş açmağa və regionda atəşkəsi pozmağa başladığından, Azərbaycan Ordusu əməliyyat keçirərək ərazini qanunsuz silahlılardan təmizlədi.
İndi erməniləri narahat edən məqam Azərbaycan Ordusunun bundan sonra əməliyyatı davam etdirib-etdirməyəcəyidir. Məsələ burasındadır ki, Fərrux kəndi və ətraf yüksəkliklərin ələ keçirilməsi ilə Azərbaycan Qarabağda Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarət zonasında qalan qanunsuz erməni silahlılarının zərərsizləşdirilməsi üçün yeni imkanlar qazanıb. Bunu Ermənistan parlamentinin deputatı Tiqran Abrahamyan da etiraf edir. O bildirib ki, Azərbaycan indi daha əlverişli mövqedədir: “Çoxlarının ərazi və strateji baxımdan Fərrux kəndinin, Daşbaşı dağ silsiləsinin nə olduğu barədə yaxşı təsəvvürləri yoxdur”. Onun sözlərinə görə, bu son irəliləyiş zamanı Azərbaycan Daşbaşı sektorunda inzibati ərazisi ilə Fərrux kəndindən dəfələrlə çox ərazidə nəzarəti ələ keçirib: “Bunu ona görə yazıram ki, bəziləri məlumatsızlıqdan və ya bilərəkdən Fərrux kəndini müzakirə obyekti və ya prinsipial məqama çevirib, lakin strateji cəhətdən Daşbaşı dağ silsiləsinin müxtəlif hissələri Fərruxun özündən qat-qat böyük təhlükə yaradır. Azərbaycanlılar Fərruxdan keçid məntəqəsi kimi istifadə edirdilər və ələ keçirdikdən dərhal sonra dolama yollar çəkdilər, onların məqsədi Daşbaşının müxtəlif hissələrinə çatmaq, mövqelərini möhkəmləndirmək, fasiləsiz təchizatla təmin etmək və sonra Qarabağın həyat qabiliyyəti üçün yeni problemlər yaratmaq idi. Azərbaycan bunu bacarıbsa, onun qoşunları başlanğıc nöqtələrə qayıtmayıbsa, o zaman Qarabağın hazırda bizim nəzarətimizdə olan hissəsinin onurğa sütununu sındırmaq üçün görünməmiş vəziyyət yaranacaq”. Ermənistanın “Past” nəşri isə yazır ki, İrəvan baş verənlərə adekvat reaksiya sərgiləyə bilmir: “Bölgədə hadisələrin gedişi ona gətirib çıxarır ki, Ermənistan, təəssüflər olsun, bu hakimiyyətin “sayəsində” öz subyektivliyini itirir və geosiyasi sikkəyə çevrilir. Qarabağ müharibəsinin ikinci mərhələsindən əvvəl kimsə erməni tərəfi üçün bu son dərəcə ağır nəticələri proqnozlaşdırsaydı, heç kim bunu ciddi qəbul etməzdi. Yəni cəmiyyətdə təhlükə barədə maarifləndirmə lazımi səviyyədə deyildi. Və ümumilikdə ictimaiyyət Ermənistanın ziyanına olan nəticələri uzunmüddətli perspektivdə daha dərindən dərk etsəydi, vəziyyət başqa cür ola bilərdi. Problem ondadır ki, real təhlükəsizlik və islahatlar əvəzinə hakimiyyət dəyişikliyindən sonra ictimaiyyətə ancaq səhnələrdən ibarət “təhlükəsizlik” və “dəyişikliklər” təqdim olundu. İnsanlar, məsələn, yeni alınan təyyarələrin fonunda Paşinyanın şəkillərini görüb daha təhlükəsiz ölkədə yaşadıqlarını, əvvəlki hakimiyyət nümayəndələrinin qarət etdiyini, “xilaskar” Nikolun təyyarə aldığını, hamımızın təhlükəsizliyini gücləndirdiyini düşündülər. Eyni zamanda, bu gün də davam edən yalançı sülh təbliğatı cəmiyyət arasında təhlükə barədə məlumatlılığın zəifləməsinə səbəb olub. Ancaq vaxt itkisi bizim ziyanımıza işləyir, çünki indiki şəraitdə hadisələr və texnoloji inkişaf çox sürətlə gedir, geri qalmamaq üçün isə mövcud tendensiyalara uyğun hərəkət etmək lazımdır. Lakin indiki hakimiyyətin dövründə bizim ictimai gündəmimiz duz, siqaret, civə termometrləri kimi ikinci dərəcəli məsələlərlə doludur, uzun gecikmələr isə geridönməz nəticələrə səbəb ola bilər. Qarabağ da bu gedişlə tam Azərbaycanın nəzarətinə keçəcək. Hər halda, Fərrux kəndi bunun daha bir sübutu oldu”.
Qarabağdakı separatçı rejimin “dövlət naziri” Artak Beqlaryan bildirir ki, Fərrux kəndi ilə yanaşı Pirlər kəndi də boşalır və bu kənd Azərbaycanın nəzarətinə keçə bilər. O, kənddən 200-ə yaxın insanın təxliyə edildiyini qeyd edir. Rusiyalı politoloq, Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Sergey Markov isə bildirir ki, Azərbaycan 10 noyabr 2020-ci il tarixli bəyannamənin yerinə yetrilməsini istəyir. Əks halda bu sənədin icrasını yenə öz hərbi qüvvəsi hesabına həyata keçirə bilər: “Birincisi, bəyannamənin 4-cü bəndi yerinə yetirilməyib, erməni hərbi birləşmələrinin Qarabağdan çıxarılması həyata keçirilməyib. İkincisi, nəqliyyat kommunikasiyalarının bərpası üçün heç bir şey edilmir. Zəngəzur dəhlizi Azərbaycan üçün xüsusilə vacibdir, çünki bu dəhliz ölkənin Naxçıvanla, eləcə də Türkiyə ilə əlaqəsini asanlaşdıracaq. Ermənistan isə bu nəqliyyat dəhlizinin açılması üçün heç nə etmir. Ermənistan nəinki qoşunlarını Qarabağdan çıxarmadı, hətta bu yaxınlarda oraya əlavə qoşun yeritdi və Fərrux kəndi üzərində strateji əhəmiyyətli hündürlükdə əlavə hərbi istehkamlar qurmağa başladı. Bu yüksəklik məhz indi Azərbaycan üçün çox əhəmiyyətlidir, çünki oradan Ağdam şəhərinə nəzarət etmək mümkündür. İndi Azərbaycan Ağdamın bərpasına külli miqdarda sərmayə qoymağı planlaşdırır. O cümlədən, beynəlxalq investisiyalar da cəlb olunacaq. Aydındır ki, Ağdam şəhərinə düşmən dövlətin silahları tuşlanarsa, bu proses çox risqli keçəcək.
Azərbaycan daha öncə Rusiya sülhməramlıları vasitəsilə ermənilərdən strateji yüksəklikdə yeni hərbi istehkamların tikilməməsini tələb edib. Və bəyannamədə göstərildiyi kimi, qoşunlarını çıxarmasını istəyib. Amma Azərbaycanın heç bir tələbi yerinə yetirilmədi. O zaman əraziyə qoşun yeridildi. Qeyd edim ki, həmin ərazinin sahəsi 57 kvadrat kilometrə bərabərdir. Daha sonra Rusiya narazılığını bildirdi, Azərbaycan qismən qoşunlarını geri çəkdi. Lakin strateji yüksəklik Azərbaycanda qaldı. Hazırda intensiv danışıqlar gedir. Rusiya daha bir münaqişə istəmir. Lakin bəyannamənin yerinə yetirilməsini tələb edən Azərbaycan da geri çəkilmir. Ermənistan Qarabağı əlində saxlamaq istədiyini gizlətmir və bunun üçün məhz Rusiya sülhməramlılarından maksimum dərəcədə istifadə etməyi planlaşdırır. Buna görə də İrəvan Azərbaycan ordusu ilə Rusiya sülhməramlıları arasında münaqişə yaratmaq niyyətindədir. Azərbaycan strateji yüksəkliyi əlində saxlayacaq. Erməni hərbçilərinin tam olaraq Qarabağı tərk etməsini, nəqliyyat dəhlizlərinin açılmasını tələb edəcək və Ermənistan bunu etməsə, Azərbaycan 3 ildən sonra sülhməramlıların müqaviləsini uzatmayacaq. Rusiya sülhməramlıları ərazidən çıxdıqdan sonra isə Bakı hərbi yolla Qarabağ üzərində tam nəzarəti özünə qaytaracaq”.
Samirə SƏFƏROVA
