Qarabağda və ətraf rayonlardakı alban abidələrini, monastırlarını, bütövlükdə alban irsini mənimsəmək üçün ermənilər bütün vasitələrə əl atır, saxtalarlıq qalmır ki, etməsin.
Onlar indi də Kəlbəcərdə yerləşən və qədim alban irsinə aid Gəncəsər monastrını mənimsəmək üçün yeni üsullara əl atırlar. İndi də Aram Torosyan adlı birisi ortaya çıxır və özünü “Matenadaran-Qandzasar” “elmi-mədəni mərkəzinin” direktoru kimi qələmə verib hədyanlar danışır, erməni mediası da böyük həvəslə bu cəfəngiyyatları tirajlayır. “Elmi-mədəni mərkəzin” hazırkı durumundan danışan Torosyan deyib ki, 2015-ci ildə guya Kəlbəcərin Vəng kəndində yerləşən Gəncəsər monastrına bitişik ərazidə Matendaranın “filialı kimi” “Matenadaran-Qandzasar”adlı “elmi-mədəni mərkəzini” yaradıblar, 44 günlük müharibə zamanı “mərkəzin” eksponatlarını “təhlükəsizlik məqsədi” ilə İrəvana daşıdıyıblarş. O deyib ki, hazırda eksponatlar sərgiyə hazırdır, təqqim ediləcək. Guya “Matenadaran-Qandzasar”da 100-dən çox əlyazma, o cümlədən orijinallar, onlarla erkən çap olunmuş kitab, onlarla qiymətli arxiv sənədi, 700-ə yaxın “ermənişünaslıq” ədəbiyyatı saxlanılır. Halbuki, bunlar hamısı alban kilsələrindən oğurlanmış materiallardır ki, indi ermənilər onları öz adlarına çıxırlar. Məsələ burasındadır ki, ermənilər “Matenadaran-Qandzasar” oyununu ortaya yeni atıblar, əvvəllər bu barədə danışmazdılar.
“Oradan qədim “erməni yazısının” tapılması barədə deyilənlər gülməlidir və cəfəngiyatdan başqa bir şey deyil”
AMEA-nın A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Azərbaycan torpaqları işğalda olduğu dövrlərdə bizim ərazilərimizdə bu cür qondarma “muzeylər”, “elmi-mədəni mərkəzlər” yaradılıb, məqsəd isə Azərbaycan-alban irsini mənimsəmək, erməniləşdirmək olub: “Mənim bu qondarma “elmi-mədəni mərkəz” barədə məlumatım var. Kəlbəcər işğalda olduğu dövrlərdə ermənilər oradakı alban irsinə yiyələnmək üçün hər cür saxtakarlığa əl atıblar. İşğal illərində Gəncəsər monastrına yaxın ərazidə belə bir qondarma “elmi-mədəni mərkəzin” yaradılması birmənalı olaraq alban irsini saxtalaşdırmağa, erməniləşdirməyə xidmət edib. İndi də İrəvana gedib orada bu saxta “mərkəzi” təbliğ edirlər ki, guya bu “mərkəzdə” “erməni iris”i qorunur (?). Hətta yadımdadır, ermənilər iddia edirdilər ki, guya oradan çox qiymətli qədim “erməni əlyazmaları” tapıblar, oradan qədim “erməni yazısının” tapılması barədə deyilənlər gülməlidir və cəfəngiyatdan başqa bir şey deyil. Onlar bütün saxtakarlıqları əsasən işğal dövründə ediblər. Onların məqsədi alban irsini erməniləşdirmək, alban yazılarını, kitabələrini “erməni irsi” kimi qələmə verməkdir. Kəlbəcərdə, Qarabağda heç bir qədəm erməni izindən söhbət gedə bilməz, bu mümkün də deyil. Onlar özlərindən saxta tarix düzəltmək üçün hər cür əməllərə əl atırlar. Barəsində danışılan “elmi-mədəni mərkəz” növbəti erməni saxtakarlığının təzahürlərindən başqa bir şey deyil. Təsəvvür edin ki, bunlar öz saxtakarlıqları ilə artıq hədlərini aşırlar”.
Bu gün Gəncəsər monastırının özünə qarşı da erməni iddiasının olduğunu xatırladan F.İsmayılovun sözlərinə görə, Kəlbəcər rayonunda yerləşən Gəncəsər monastırı qədim alban məbədidir, onun tarixi də, inşa dövrü də məlumdur. “Kəlbəcər rayon Gəncəsər monastırı 1216-1238-ci illərdə qurulub. elmi ədəbiyyatda Xəzinədağ məbədi kimi qeyd edilsə də, lakin abidə Gəncəsər (ingiliscə: Gandzasar) adı ilə tanınır. Abidə Kəlbəcər rayonunun Vəngli kəndində, Xaçınçayının sol sahilində yerləşən XIII əsr xristian alban monastırıdır. XIII əsrdən başlayaraq XIX əsrə qədər Gəncəsər monastırı Qafqaz Albaniyasının dini və mədəni mərkəzi olub. Abidənin memarlıq xüsusiyyətlərinə gəlincə, hündür qala divarları ilə əhatə olunmuş Gəncəsər kompleksinə türk-xristian memarlığı üslubunda inşa edilmiş baş kilsə, ona bitişik dörd mailli dam örtüyündə rotonda yüksələn məbəd binası və qala divarlarına içəri tərəfdən hörülmüş tikililər daxildir. Baş kilsənin xaçşəkilli günbəz kompozisiyası, 16 künclü günbəz barabanı və onun üzərində yüksələn çətir formalı piramidaşəkilli daş günbəz örtüyü alban dindarlarının son iqamətgahına xüsusi əzəmət və gözəllik verir. Şərq və qərb fasadlarından fərqli olaraq şimal və cənub fasadlarının memarlıq həlli, demək olar ki, eynidir. Onların hər biri beş tağla bəzənmiş, ortadakı ən hündür tağ isə profilli xaçla tamamlanmışdır. Kilsənin daxilindəki tağların yuxarı hissələri müqəddəs hesab olunan öküz və qoyun başlarının barelyefləri ilə bəzədilmişdir. Məbəd kompleksinin memarlıq planlaşdırma və kompozisiya həlli, heykəltaraşlıq nümunələri və diofizit xarakterli elementlər bu abidəni çoxəsrlik ənənələri olan Qafqaz Albaniyası memarlığına aid olduğunu təsdiq edir. Uzun müddət Alban xristianlarının iqamətgahı olmuş məbəd dinin baş xəzinəsi mənasında Gəncəsər adlandırılıb”.
Abidə 1993-ci il aprel ayının 3-də Ermənistan Respublikası Hərbi Silahlı Qüvvələrinin işğalı altına düşdükdən sonra abidəyə qarşı erməni saxtakarlığının başladığını deyən ekspertin sözlərinə görə, Ermənistan 1992-1994-cü illərdə Azərbaycan ərazilərini işğal etdikdən sonra qeyri-qanuni olaraq Gəncəsər monastırının memarlıq quruluşunda və interyerində də dəyişikliklər edib, divar yazılarını korlayıb, abidənin divarları üzərində olan bir neçə daş yazıları, eləcə də xeyli sayda alban dövrünə məxsus bir çox bədii üslubda işlənmiş ornament və simvolları tamamilə silib, onlardan bir çoxunun isə formalarını dəyişdirərək tanınmaz hala salıblar: “Ermənistanın işğalı altında olan dövrdə abidə bu dövlətin müvafiq qurumları tərəfindən “erməni Qriqoryan dininin mərkəzi” kimi təbliğ olunub. Gəncəsər monastırı 1994-cu ildən etibarən Ermənistan Respublikasının “abidələri siyahısına daxil edilib və erməni kilsəsi” kimi təbliğ edilməyə başlayıb. Ermənilər tərəfindən məbədin divarları rəngli boyalarla yazılıb və Alban Knyazı Həsən Cəlalın qəbrinin üzərindəki sinə daşı qırılsa da onu yenidən bərpa etməyə cəhd edilib. Gəncəsər monastırı Ermənistanın Respublikası tərəfindən işğal edildiyi dövrdə aşağıdakı dəyişikliklərə məruz qalıb: 2000-ci ildən təmir adı altında abidənin memarlıq quruluşuna ciddi zərər yetirilib. Abidənin interyerinə və fasadlarına müxtəlif heyvan fiqurları və erməni dilində yazılar yerləşdirilmişdir. Monastırın həyətinə və Monastıra aid olan qəbristanlığa 2000-2009-cu illərdə 15-dən çox qəbir və xaçdaşları quraşdırılıb. Ermənilər, abidənin daxili interyerində, yəni daxili divarları üzərindəki yazılar və bədii nümunələr silərək qırmızı və qara rənglərlə bütün divarlar boyu erməni dilində yazılarla bəzəməklə abidəyə əhəmiyyətli dərəcədə zərər veriblər. Kompleksin daxilindəki knyaz Həsən Cəlal Dövlənin qəbri üzərindəki sinə daşını sındıraraq, sinə daşı üzərində həkk olunmuş bədii ornamentlərin bir çoxunu məhv ediblər. Kompleksdə aparılan təmir tikinti işləri zamanı kompleks divarlarının böyük bir hissəsi mərmər daşlarla örtülüb. Baxın, ermənilər Gəncəsər monastırına qarşı bu qədər vəhşiliklər, saxtakarlıqlar ediblər. Lakin nə qədər cəhdlər göstərsələr də, həqiqəti silə, tarixi itirə bilməyiblər. Onların belə bir qondarma “elmi-mədəni mərkəz” yaratmağının mahiyyətində alban irsini silmək, onun izlərini itirmək və saxta erməni irsi formalaşdırmağa cəhd etmək durur. Bunların da hamısı erməni saxtakarlığının açıq örnəkləridir”.
İradə SARIYEVA
