Son günlər Ukrayna hərbi qüvvələri Rusiyanın Xəzər dənizindən də raket atmasını qeydə alır. Məlumat üçün qeyd edək ki, Rusiyanın Xəzər dənizindəki əsas raketdaşıyıcılarından biri “Dağıstan” gəmisi hesab olunur. 2015-ci ilin sentyabrında Rusiya Suriyadakı hərbi əməliyyatlara qoşulandan sonra bu gəmidən raketlər atırdı.
İndi isə Xəzərdəki hərbi donanmasından Ukraynaya qarşı istifadə edir. Hansı ki, bu heç də yaxşı hal deyil. O mənada ki, sahilyanı ölkələrin təhlükəsizlik maraqlarına uyğun deyil.
O baxımdan Xəzərdəki gəmilərdən Ukraynanın vurulması sahilyanı ölkələrin, o cümlədən Azərbaycanın təhlükəsizlik maraqlarına nə dərəcədə uyğundur? Nəzərə almaq lazımdır ki, bunun qarşılığı da ola bilər. O baxımdan Xəzərdəki gəmilərdən Ukraynaya raket zərbəsi endirilməsi nə dərəcədə doğrudur? Belə baxanda, Qara dənizdən zərbə vurmaq məsafə baxımından daha yaxındır, nəinki Xəzər. Xəzərdəki donammalardan bu məqsədlə istifadə olunması bizim təhlükəsizliyimiz üçün də bu və ya digər formada təhdid yaradır. İstənilən halda, Rusiyanın Xəzərdəki donanmasından bu məqsədlə istifadə edilməsi bölgənin təhlükəsizliyi baxımından nə dərəcədə doğrudur?
“Rusiya Xəzərin sülh dənizi olması prinsipini qəbul edir, ancaq bu prinsipi özü pozur”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən “TNS” İnformasiya Agentliyinin rəhbəri, tədqiqatçı-jurnalist Tural Səfərov hesab edir ki, prinsipcə bu, sahilyanı ölkələrə təhdid yaradır: “Rusiya “xüsusi əməliyyat” adlandırdığı Ukraynanın işğalını tezliklə başa çatdırmaq üçün müxtəlif istiqamətlərdən bu ölkəyə zərbələr endirir. Bu yaxınlarda məlum oldu ki, Rusiya Ukraynaya Xəzər dənizindən raket atıb. Bu, bölgə ölkələrinin təhlükəsizliyi baxımından çox ciddi məsələdir. Əvvəla onu qeyd edək ki, Rusiyanın Xəzərdən hərbi məqsədlər üçün istifadə etməsi birinci dəfə deyil. Şimal qonşumuz bundan əvvəl Suriyaya da Xəzər dənizindən zərbələr endirib. Rusiya Xəzərin sülh dənizi olması prinsipini qəbul edir, ancaq bu prinsipi özü pozur. Rusiyanın növbəti dəfə Xəzərdən Ukraynaya zərbələr endirməsi tək hərbi məqsədlərə xidmət etmir. Bu, eyni zamanda, Rusiyanın bölgə ölkələrinə xəbərdarlığıdır. Rusiya bununla Xəzərdəki hegemonluğunu və gücünü bir daha nümayiş etdirib. Xəzərdən hərbi məqsədlər üçün istifadə olunması, xüsusilə sahilyanı ölkələrin təhlükəsizliyinə ciddi təhdiddir. Çünki raket atılan yerə zərbə endirilməsi ehtimalı yüksəkdir. Bu əraziyə atılan raketlərin bizim üçün təhdid yaratmayacağına kim zəmanət verə bilər? Düşünürəm ki, bu məsələ ən yüksək səviyyədə gündəmə gətirilməli, Xəzər dənizindən hərbi məqsədlər üçün istifadə edilməməsi üçün razılıq əldə olunmalıdır”.
T.Səfərov qeyd etdi ki, Azərbaycan dövləti belə məsələlərdə həssasdır və öz sözünü demək qüdrətindədir: “Çox güman ki, bu məsələ diplomatik kanallar vasitəsilə Rusiya tərəfinin diqqətinə çatdırılıb. Son günlər Rusiyanın Qarbağla bağlı verdiyi qərəzli bəyanatlar, tutduğu birtərəfli mövqe göstərir ki, Azərbaycan müəyyən məsələlərdə şimal qonşusu ilə hesablaşmır, qapalı kanallar vasitəsilə öz etirazını bildirir. Rusiya bölgə ölkələri, qonşuları üçün təhdid yaradacaq fəaliyyətdən çəkinməlidir. Ümid edirik ki, şimal qonşumuz tərəfindən Xəzər dənizindən hərbi məqsədlər üçün daha aktiv şəkildə istifadə olunmayacaq. Əks təqdirdə belə fəaliyyətlər bölgədə sabitliyin pozulmasına, yeni münaqişə ocaqlarının yaranmasına gətirib çıxaracaq. Bildiyim qədər, hələ ki, Rusiya Xəzər dənizi ilə bağlı qəbul edilmiş hüquqi sənədlərin tələblərini pozmayıb. Xəzər dənizində təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq haqqında” Sazişin, “Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında” Konvensiyanın tələblərinin pozulması halları müşahidə edilməyib. Ancaq Rusiyanın Xəzərdən atdığı raketlərə qarşılıq verilməsi nəticəsində sahilyanı ölkələrin təhlükəsizliyinə təhdid yaranacağı təqdirdə, Xəzər dənizi ilə bağlı qəbul edilmiş sənədlərin, razılaşmalrın da tələbləri pozula bilər”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, bölgə ölkələri bu məsələdə ortaq hərəkət edərək, baş verə biləcək təhlükələrin qarşısının əvvəlcədən alınması üçün tədbirlər görməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
