Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra demokratiya, vətəndaş cəmiyyəti quruculuğu yolu ilə inkişafı özünün əsas hədəfi seçib, media azadlığının təməl prinsiplərinin bərqərar olunması üçün əlverişli mühitin yaradılması istiqamətində çox işlər görüb.
İnkişaf etmək istəyən cəmiyyət mütləq media ilə sıx ünsiyyətdə olmalı, onun imkanlarından faydalanmalıdır.
Demokratk təsisatların inkişaf etdiyi Azərbaycanda plüralizmin inkişafı da daim təmin olunmaqdadır. Təsadüfi deyil ki, ölkədə ideyaları və baxışlar müxtəlif olan kifayət qədər siyasi qruplar, partiyaların, təşkilatlar mövcuddur.
Azərbaycanın Avropa şurasına üzvlük üçün müraciət etdiyi və üzvlüyə qəbul olunduğu ərəfədə ölkədə senzuranın aradan qaldırılması bir çox digər qanunvericilikdə dəyişikliklərin edilməsi, söz azadlığının, plüralizmin genişləndirilməsi üçün əməli addımların atılması Azərbaycan dövlətinin bu istiqamətdə gördüyü mühüm işlərdən sayılır. Zaman-zaman dünyada baş verən proseslərə uyğun olaraq artıq yeni media formalaşmağa başladı. Eyni zamanda XXI əsrdə texnologiyaların sürətli inkişafı Azərbaycanda müvafiq qanunvericilik aktlarına dəyişikliklərin edilməsi zərurətini yaratdı. Azərbaycan Respublikası bu istiqamətdə sənədlərin hazırlanması prosesində belə dünyanın ən qabaqcıl ölkələrinin, fəaliyyət göstərən ən mühüm beynəlxalq təşkilatların tövsiyələrin əsas götürür. Xüsusən cəmiyyəti maraqlandıran, onların diqqətini cəlb edən qanunvericilik aktları ictimai müzakirələrə çıxarılır. Geniş ictimai müzakirələr əslində ölkədə plüralist mühitin formalaşması, söz azadlığı ilə bağlı addımların atılmasına dair gerçək niyyətləri bir daha ortaya qoyur.
“Media haqqında” qanun Azərbaycan mediasının inkişafı üçün yeni mərhələ hesab edilməlidir
Prezident İlham Əliyevin imzaladığı “Media haqqında” qanun media sahəsində fəaliyyətin təşkilati, hüquqi və iqtisadi əsaslarını, həmçinin kütləvi informasiyanın əldə edilməsi, hazırlanması, ötürülməsi, istehsalı və yayımının ümumi qaydalarını müəyyən edir. Qanun Azərbaycan Respublikasının ərazisində təsis olunmuş media subyektlərinə, redaksiyalara, onların məhsullarına, həmçinin ölkə hüdudlarından kənarda olan və fəaliyyəti Azərbaycan ərazisinə və əhalisinə istiqamətlənmiş bütün media subyektlərinə, kənarda yaradılan media məhsullarının yalnız Azərbaycan ərazisində yayılan hissəsinə, habelə jurnalistlərə şamil edilir.
“Media haqqında” qanun Azərbaycan mediasının inkişafı üçün yeni imkanlar və yeni mərhələ hesab edilməlidir. Yeni qanun media subyektlərinin dəqiq təsnifatını verir və eyni zamanda jurnalistin sosial portretini müəyyənləşdirən vasitə kimi çıxış edir. “Media haqqında” qanun öz demokratik məzmunu ilə də diqqət cəlb edir. Qanunda internet televiziyaların lisenziya almaq üçün müraciət etməsi məcburi xarakter daşımır. Lisenziya almayan internet televiziyalar öz fəaliyyətlərini maneəsiz davam etdirə biləcəklər. Çap mediası və onlayn media subyektinin təsis edilməsi üçün dövlət orqanlarından icazə tələb olunmur. Bundan əlavə, “vətəndaş jurnalistikası” adlandırılan və peşə olaraq deyil, hobbi olaraq həyata keçirilən fəaliyyət bu Qanunun təsir dairəsinə daxil deyil. Qanun layihəsinə əsasən Media Reyestri yaradılacaq ki, burada da məqsəd media subyektlərinin sayının müəyyənləşdirilməsi, bununla da media subyektlərinin və onların işçilərinin hüquqlarının müdafiəsi mexanizminin formalaşdırılması, akkreditasiya prosedurunun daha sürətli və səmərəli həyata keçirilməsinin təmin edilməsi, bu sahədə fəaliyyətin stimullaşdırılmasıdır.
Cəmiyyət həqiqi media ilə saxta medianın, həqiqi jurnalistlə saxta jurnalistin fərqini görəcək
Bütün bunlara baxmayaraq, “Media haqqında” qanun layihəsini əsassız olaraq tənqid edənlər də tapılır. Aydındır ki, həmişə nədənsə narazı olanlar da olur, bu normaldır. Lakin narazılıq ciddi əsaslandırılmalı, faktlara və arqumentlərə söykənməlidir. Bu şəxslərin isə ciddi bir arqumenti yoxdur. Sadəcə iddialardır ki, belə olacaq, elə olacaq. Lakin qanunun məzmunu tamam başqadır. Orada hər şey açıq yazılıb və mənfi nəsə görünmür. Əlbəttə, qanunun qəbulu media sahəsində yaranmış bəzi özbaşınalıqları ləğv edə, saxta jurnalistləri, “reket” medianı sıradan çıxaracaq. Yeni qanunda hər şey beynəlxalq standartlara, dövrün tələblərinə, inkişaf etmiş ölkələrin media qanunvericiliyi təcrübəsinə uyğundur.
Əlbəttə, meydanları daralacaq, bəziləri tədricən sıradan çıxacaq. Belələrinin nüfuzdan saldıqları medianın nüfuzu bərpa ediləcək. Cəmiyyət həqiqi media ilə saxta medianın, həqiqi jurnalistlə saxta jurnalistin fərqini görəcək. Artıq media, jurnalist adı ilə təxribatlar törətməyə, şər, böhtan, şantajla məşğul olmağa, dezinformasiya yaymağa, aldadıcı xəbərlərlə cəmiyyətdə hər hansı bir məsələ ilə bağlı səhv rəy yaratmağa imkanları qalmayacaq. O zaman mediaya doluşmuş diletantlar, saxtakarlar özlərini bildikləri sahələrdə sınamalı olacaqlar. Mediada işləmək üçün müəyyən tələblər olmalıdır – şəxs savadlı, ana dilini təmiz bilməli, peşəkarlıq vərdişlərinə yiyələnməli, peşə etikasını, qanunları bilməli, cəmiyyətin və ölkənin əsas məsələlərindən yaxşı məlumatlı olmalıdır. Təbiidir ki, yeni qanun ölkəmizdə mövcud olan ifrat media azadlığından öz şəxsi məqsədləri və ya idarə olunduqları mərkəzlərin məsəqdləri üçün istifadə edilməsinə maneələr yaradır. Buna görə də onu yersiz hədəfə alanlara və bu yöndə kampaniya aparanlara rast gəlirik.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
