Sərdar Fərəcov: “Opera nəinki ölkəmizdə, eləcə də dünyanın müxtəlif ölkələrində səhnəyə qoyuldu və böyük tamaşaçı sevgisi qazandı” Mənsum İbrahimov: “Gələcək nəsillər bu böyük irsi unutmayacaqlar”
Bir əsrdən artıqdır ki, öz gözəlliyini, sanbalını, bədii-estetik tutumunu qoruyub saxlayan, saysız ölkələrin səhnəsində canlandırılan, tamaşaya qoyulan dahi Üzeyir Hacıbəyovun (dahi Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin eyni adlı poeması əsasında yazılan opera - İ.S) “Leyli və Məcnun” operasının 110 yaşının tamam olması ölkəmizin mədəni həyatında böyük hadisədir. Şərqin ilk operası olan “Leyli və Məcnun”un 100 illik yubileyi 2008-ci ildə Azərbaycan dövləti tərəfindən yüksək səviyyədə qeyd edildi. 2008-ci ildə həm də 100 yaşlı “Leyli və Məcnun”un yubileyi UNESCO xətti ilə bütün dünyada bayram edildi.
Bu il isə, qeyd etdiyimiz kimi, operanın tamaşaya qoyulmasının 110 illiyidir. 110 il əvvəl bir qış gecəsində Tağıyev Teatrında qədim Şərqin sevgi dastanını - “Leyli və Məcnun”un ilk dəfə tamaşaya qoyulmasının şahidi olan insanlar həqiqətən də xoşbəxt idilər. 1908-ci ilin 12 yanvar tarixində səhnədə günəş kimi doğan “Leyli və Məcnun” bu gün də maraqla izlənən operalardan biridir.
Tarixi mənbələrə istinad edib opera haqqında “İrşad” qəzetinin 1908-ci il 10 yanvar tarixli sayındakı elana sizin də diqqətinizi çəkmək istəyirik: “Müsəlman dilində əvvəlinci dəfə opera şənbə günü, yanvar ayının 12-də Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Teatrosunda “Nicat” cəmiyyətinin dram heyəti tərəfindən tamaşaya qoyulacaq: “Leyli və Məcnun”. Opera 5 məclisdə və 5 təsvirdə”.
Üzeyir Hacıbəyov bu operanın yaranma tarixi barədə belə yazırdı: “Mən bu opera üzərində 1907-ci ildən işləməyə başlamışam. Lakin bu ideya məndə hələ xeyli əvvəl, təxminən 1897-1898-ci illərdə, yəni mən 13 yaşında ikən doğma şəhərim Şuşada, həvəskar aktyorların ifasında “Məcnun Leylinin məzarı üstündə” musiqili səhnəciyə baxandan sonra yaranmışdır. Həmin tamaşa mənə o qədər təsir bağışladı və o qədər məni həyəcanlandırdı ki, Bakıya köçdükdən bir neçə il sonra operaya bənzər bir şey yazmaq qərarına gəldim”.
Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyinin direktoru, əməkdar incəsənət xadimi, bəstəkar Sərdar Fərəcov “Üzeyir işığında” kitabında yazır: “Leyli və Məcnun”da Azərbaycan muğamlarından, təsniflərdən, xalq mahnılarından, mərsiyələrdən ustalıqla istifadə olunsa da, bəstələdiyi orijinal musiqilər müəllifin böyük istedadını, zərif, kövrək hislərini bütünlüklə aşkar edirdi. Operanın müqəddiməsi, xorlar, rəqslər və bir çox ansambl səhnələri bəstəkarın yenilməz ilhamının məhsulu olaraq özlüyündə xüsusi təravət, gözəllik, kamillik, möhtəşəmlik kimi məziyyətləri əks etdirirdi”.
Müsəlman Şərqində böyük əks-səda yaradan və sonradan səsi bütün dünyaya yayılan “Leyli və Məcnun” operasına hər zaman böyük dövlət diqqəti, qayğısı olub. Ölkə başçısı İlham Əliyev dəfələrlə mədəniyyətlə bağlı çıxışlarında “Leyli və Məcnun” operasının Şərqdə ilk opera olduğunu böyük qürur hissi ilə qeyd edib.
Ü.Hacıbəyovun “Leyli və Məcnun” operasının 110 illiyini mədəniyyət aləmində əlamətdar hadisə kimi necə qeyd etmək olar?
Musiqişünaslar qeyd edirlər ki, bu operanın 110 illiyi artıq ölkə mədəniyyətində böyük bir hadisə kimi qeyd edilməyə başlayıb. Məlumatlara görə, yanvarın 21-də operanın 110 illiyi böyük təntənə ilə keçirilib. Bundan sonra da tədbirlərin il boyu davam edəcəyini deyən ekspertlər hesab edirlər ki, “Leyli və Məcnun” operasına həm xalqın, həm dövlətin böyük qayğısı, sevgisi var. Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyinin direktoru, əməkdar incəsənət xadimi, bəstəkar Sərdar Fərəcovun qeyd etdiyinə görə, “Leyli və Məcnun” operası daxil olmaqla, Üzeyir Hacıbəyov irsinə həmişə diqqət və qayğı göstərilib. Onun sözlərinə görə, milli musiqi tariximizdə silinməz izlər qoyan dahi bəstəkarın zəngin yaradıcılığı bu gün də örnəkdir: “Leyli və Məcnun” operasının yaranması ilə Azərbaycanda milli musiqili teatrın əsası qoyuldu. Azərbaycan bəstəkarlıq, ifaçılıq sənəti bu opera ilə yanaşı inkişaf etməyə başladı və böyük sənətkarların repertuarlarının yaraşığı oldu. Opera nəinki ölkəmizdə, eləcə də dünyanın müxtəlif ölkələrində səhnəyə qoyuldu və böyük tamaşaçı sevgisi qazandı”.
Operanın böyük çətinliklər hesabına ərsəyə gəlməsinə rəğmən, böyük uğur qazandığını deyən muzeyin direktoru bundan ruhlanan bəstəkarın daha bir neçə mükəmməl opera və operetta yazdığını bildirdi: “Azərbaycan ərazisində yaranan bu opera öz coğrafiyasını genişləndirərək Qafqazda, Şərqdə şöhrət tapdıqca, həmin xalqların da musiqisinin inkişafına təsir edib. Bunu həmin xalqların musiqiçiləri, bəstəkarları dönə-dönə vurğulayıblar. Bu isə Üzeyir bəyin, ümumilikdə Azərbaycan musiqisinin böyüklüyüdür. Elə bu böyüklük, 110 il əvvəl olduğu kimi, hələ çox yüzilliklər boyu Azərbaycan xalqını müşayiət edəcək”.
S.Fərəcov qeyd etdi ki, “Leyli-Məcnun” operasının tamaşaya qoyulması ilə bağlı muzeydə açılan sərgi yanvarın sonuna qədər davam edəcək: “Mən maraqlanan insanları, musiqi ictimaiyyətini, bir sözlə, hər kəsi bu sərgiyə baxmağa dəvət edirəm. Olduqca maraqlı sərgidir, yanvar ayının sonuna qədər davam edəcək. Üzeyir bəyin “Leyli və Məcnun” operasının 110 illiyinin qeyd edilməsi həqiqətən də mədəniyyətimiz üçün böyük hadisədir”.
Azərbaycan Akademik Opera və Balet Teatrının solisti, “Şöhrət” ordenli xalq artisti, səhnəmizin Məcnunlarından biri, professor Mənsum İbrahimov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, artıq bu operanın 110 illiyi ölkəmizdə mədəni bir hadisəyə çevrilib. O qeyd etdi ki, operanın hər dəfə yeni quruluşda səhnəyə qoyulması maraqlı məqamlardan biridir. M.İbrahimovun sözlərinə görə, operanın tamaşaçıları arasında gənclərin və xarici qonaqların olması müsbət haldır: “Bu muğam operanın 110 yaşının tamam olması mədəniyyətimiz üçün böyük hadisədir. 2008-ci ildə “Leyli və Məcnun” operasının 100 illiyi ölkəmizdə böyük təntənə ilə qeyd edildi. Hətta həmin il UNESCO tərəfindən bütün dünyada “Leyli və Məcnun” tamaşası ili elan olundu. Mən özüm sənət dostlarımla Parisdə UNESCO-nun səhnəsində “Leyli və Məcnun” operasında Məcnun rolunda çıxış etdim. Bu olduqca əlamətdar bir hadisə idi. Bu əsər Türkiyənin İstanbul şəhərində də nümayiş olundu. Keçən il Ankarada “Leyli və Məcnun” yeni quruluşda türkiyəli operasevərlərin ixtiyarına verildi. Bundan başqa, bu opera ilə Azərbaycanın bölgələrində çıxışlar etmişik. Bu il də bu operanın 110 illik yubileyidir. Artıq böyük bir tədbir keçirildi, operanın yeni quruluşda tamaşası oldu. Mən orada öz tələbəm Arzu Əliyeva ilə tərəf-müqabil oldum. Azərbaycan dövləti bu operaya xüsusi diqqət və qayğı ilə yanaşır. Hər 4-5 ildən bir tamaşanın quruluşu dəyişdirilir, yenilənir. Deyərdim ki, bu tamaşaya hədsiz sevgi var. Bu gün tamaşaçıların ən çox gəldiyi tamaşadır “Leyli və Məcnun”. Çünki Şərqin ilk operasıdır, dahi Üzeyir Hacıbəyov və dahi Məhəmməd Füzulinin əsəri bir muğam operası kimi diqqətdədir. Xalqımız nə qədər ki, var, bu operanın 500 illiyi də keçiriləcək. Gələcək nəsillər bu böyük irsi unutmayacaqlar. Milli operamızın şah əsəri olan “Leyli və Məcnun” operasının tamaşasına diplomatik korpusların nümayəndələri, xarici qonaqlar, tələbələr mütəmadi olaraq gəlirlər. Bu da bizi çox sevindirir”.
Hazırda dövlətimizin, eləcə də ölkəmizin 1-ci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın muğama böyük qayğı və diqqət bəslədiyini deyən M.İbrahimovun sözlərinə görə, bu sevgi, qayğı muğamı daha da yüksəklərə qaldırır. M.İbrahimov qeyd etdi ki, bu ilin mart ayında V Beynəlxalq Muğam Festivalı start götürəcək.
İradə SARIYEVA
