Elnarə Dadaşova: “Fikir versəniz görərsiniz ki, bəzi müğənnilər yaxşı yazılmış mahnını da toyxanada olduğu kimi oxuyurlar” Gülüm Qiyasova: “Bunun da əsas səbəbi toy bazarına daxil olmaq istəyidir”
Toy mahnıları toy məclisində səslənəndə daha münasib görünür. Ancaq təəssüf ki, son illər davamlı olaraq toylarda səslənən bayağı mahnılar efirə, ekrana da yol tapır. Bu gün, demək olar ki, əksər televiziya və radio kanallarında bir çox hallarda toy mahnıları səslənir. Özü də bu mahnıların həm mətni, həm də musiqisi olduqca zəifdir. Lakin efirə çıxan hər on müğənnidən 6-7-si toy mahnıları ifa edir.
Bu müğənnilər arasında hətta peşəkar, özünün normal repertuarı olan müğənnilər də var ki, onlar da bayağı toy mahnıları ifa etməkdən çəkinmirlər. Halbuki, bu müğənnilər daha səviyyəli mahnılar ifa edə bilərlər. Buna onların həm savadı, həm səsi, həm də istedadı imkan verir. Ancaq nədənsə peşəkarlar da bayağı toy mahnılarına üstünlük verirlər. Bir ciddi məsələ də var ki, onu da mütləq qeyd etmək yerinə düşərdi. Bir sıra peşəkar müğənni və xanəndələr professional musiqiləri də bəzən toy tələblərinə uyğun oxuyurlar. Bu da acı təəssüf yaradır. Bu günlərdə çox tanınmış xalq artistlərindən biri “İrəvanda xal qalmadı” mahnısını ifa etdi, o, ifa zamanı mahnını tamamilə kontekstindən çıxardı. Onun ifası tamaşaçıda elə təəssürat yaratdı ki, bu müğənni efirdə yox, toydadır. Belə gözəl əsərləri lap toyda da öz səviyyəsində, öz gözəlliyində çatdırmaq tələb olunur.
Peşəkar müğənni ilə şadlıq evlərində işləyən müğənnilər arasında yerlə-göy qədər fərq var. Lakin bəzi peşəkar müğənnilər özlərini səhnədə olduğu kimi deyil, şadlıq evindəki kimi təqdim edirlər.
Musiqişünas, bəstəkar, professor Elnarə Dadaşova bizimlə söhbətində bu halı təəssüflə qarşıladı. O bildirdi ki, bu gün bəzi müğənnilər professional bəstəkarların əsərlərini efirdə səsləndirmək istəmirlər. Bəzi efirlərin toyxana müğənnilərinin əlinə keçdiyini deyən musiqişünas hesab edir ki, səviyyəsiz toy mahnılarının efirdə səslənməsinə proqram redaktorları, aparıcılar yol verməməlidirlər: “Çox təəssüflənirəm ki, bu gün bir qrup insan toyxana təfəkkürü ilə yaşayır. Efirdə bu qədər bayağı mahnılar səsləndirmək olar? Bir-iki kanalı çıxmaq şərti ilə, qalanlarında toyxana mahnıları səsləndirilir. Demirəm toy üçün yazılan mahnılar efirdə səslənməsin, səslənsin. Amma bizim peşəkar bəstəkarların yazdığı toy mahnılarını oxusun müğənnilər. O qədər gözəl mahnılarımız var ki… Amma təəssüf ki, harada bayağı, mənasız mahnılar var, müğənnilər onu oxuyurlar. Fikir versəniz görərsiniz ki, bəzi müğənnilər yaxşı yazılmış mahnını da toyxanada olduğu kimi oxuyurlar. Buna təəssüf edirəm. Məncə, bu məsələyə diqqət yetirilməlidir. Efir toyxana, şadlıq sarayı deyil. Toyda səslənən mahnıların efirdə nə işi var?”.
Musiqiçi Gülüm Qiyasova da bizimlə söhbətində bu halın peşəkar musiqi mütəxəssislərində qıcıq yaratdığını qeyd etdi: “Toyun toy, efirin də efir yeri var. Ancaq bəzən təəssüf ki, şadlıq evi ilə efir-ekran səhv salınır. Televiziya və radio kanallarında elə proqramlar var ki, o proqramın toyxana ilə heç bir fərqi yoxdur. Mən anlaya bilmirəm ki, peşəkar müğənnilər niyə özlərini toyxana müğənnisi səviyyəsinə salırlar? Bir də görürsən ki, musiqi təhsili olan, özünü peşəkar kimi təsdiqləyən bir müğənni çıxıb toy mahnısı oxuyur, yaxud oxuduğu xalq və bəstəkar mahnısını toyxana ruhuna uyğunlaşdırır. Bu yolverilməzdir. Təəssüf ki, bu gün toyların da səviyyəsi aşağıdır və burada əsasən bayağı mahnılar səsləndirilir. Bu mahnıların musiqisi eynidir, eyni ritmdədir, sadəcə, sözlərə və adlara bir az əl gəzdirilir. Bu mahnılar da efirdə səslənir. Tamaşaçı deyir ki, toylarda dinlədikləri bayağı mahnılar onları bezdirir, sonra o mahnıları efirdə eşidəndə lap əsəbi olurlar”. Peşəkar müğənnilərin də efirdə bayağı toy mahnısı oxumasının səbəblərini izah edən ekspert deyir ki, bunun sadə bir səbəbi var. O hesab edir ki, müğənnilər efirdə şən mahnılar səsləndirməklə özlərinə toy tuturlar. “Müğənnilər külli məbləğdə vəsait xərcləyib bəzi verilişlərə çıxırlar. Bu verilişlər də sırf kommersiya maraqlarına xidmət etdiyindən, ora kimin çıxması, kimin nə oxuması, nə geyinməsi, onların efir qaydalarına riayət edib-etməməsi maraqlı deyil. Belə verilişlər çoxdur. Müğənnilər bu verilişlər vasitəsilə özlərini reklam edirlər. Bura əsasən toy müğənniləri çıxırlar. Bəzi peşəkar müğənnilər düşünürlər ki, onsuz da səviyyəli mahnılarla pul qazana bilmirlər, çıxıb bayağı toy mahnısı oxusa, bəlkə özlərinə toy tutdular. Onlar toy tutmaq, şadlıq evlərinin diqqətini cəlb etmək üçün bayağı mahnılar oxuyurlar. Bu da sözsüz ki, onların yaradıcılığına mənfi təsir edir. Davamlı olaraq bayağı mahnı oxuyan adamın səsi hansı səviyyədə olursa-olsun o, istər-istəməz, normal mahnılar oxumaqda əziyyət çəkəcək. Bu gün baxsanız müğənnilərin əksəriyyəti şən mahnılar yazdırıb efirə verir, sosial şəbəkələrdə, internetdə yerləşdirirlər. Bunun da əsas səbəbi toy bazarına daxil olmaq istəyidir. Bu gün toy bazarına girmək isə elə də asan məsələ deyil” - deyə bildirən musiqiçi hesab edir ki, toy bazarına daxil olan müğənni efirdə də, toyda da eyni xətti tutmağa məcburdur.
Onun sözlərinə görə, vaxtilə toylarda səviyyəli mahnılar, muğamlar, xalq mahnı və rəqsləri, aşıq musiqisi səsləndiyi üçün, o ifaların efirdən səslənməsində mənfi heç nə yox idi. “Yəni sənətkar əsəri necə vardısa, elə də oxuyurdu” - deyən ekspert bildirdi ki, o vaxt əsl musiqi toylarda yaşadılır, qorunub saxlanırdı.
İradə SARIYEVA
