“Tərəflər arasında birgə tikilən müəssisələr də var”
Bu ilin 3 ayında Azərbaycanın İranla ticarət dövriyyəsinin həçmi açıqlanıb. Məlum olub ki, Azərbaycanın İranla ticarət dövriyyəsində mənfi saldosu kifayət qədər yüksək səviyyədədir. Belə ki, Dövlət Gömrük Komitəsinin statistik məlumatına görə, bu ilin 3 ayında Azərbaycanın İranla ticarət dövriyyəsinin həcmi 230,637 milyon dollar təşkil edib. Bu isə, ötən ilin müvafiq dövrünə nisbətən, 162,235 milyon dollar (3,4 dəfə) çoxdur. İranla ticarət dövriyyəsindəkı həcmin 11,007 milyon dolları ixracın, 219,631 milyon dolları isə idxalın payına düşüb. Beləliklə, ticarət dövriyyəsində 208,624 milyon dollar mənfi saldo yaranıb. Burada maraqlı olan məqam odur ki, ötən ilin birinci rübü ilə müqayisədə İrandan idxal 4 dəfəyə yaxın artıb. Məsələ ondadır ki, ötən ilin müvafiq dövrünə nisbətən bu ilin 3 ayında idxal 152,404 milyon dollar artıb. Ölkəmizin İranla ticarət dövriyyəsinin payı ümumi xarici ticarətdəki dövriyyəsinin 3 faizinə bərabər olsa da, idxalın belə kəskin artması maraq doğurur. İran Azərbaycanla bir sıra əlaqələrə malik qonşu ölkələrdən biri olsa da, indiyə qədər İrandan bu qədər böyük idxal müşahidə edilməyib. Bu ilin 3 ayında Azərbaycandan İrana 11 milyon dollar həcmində ixracat olub. Bu da çox aşağı göstəricidir. Maraqlıdır, bu ilin birinci rübündə, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə İrandan idxalın kəskin artması nə ilə bağlıdır?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisad elmləri doktoru Fikrət Yusifovun sözlərinə görə, İrandan idxalın artması bir sıra amillərlə bağlıdır: “Son dövrlər İrandan tərəvəz məhsullarının idxalı artıb. Çünki bu il bizdə bəzi tərəvəz məhsullarının, o cümlədən kartof-soğanın qiymətinin artması ilə əlaqədar sözügedən məhsullara tələbat artdı. Bununla bağlı müəyyən narahatlıq yaşandı. Çox güman ki, idxalın artmasında rol oynayan amillərdən biri bununla bağlıdır. Baxmayaraq ki, İran bu məhsulların ixracına da müəyyən məhdudiyyət qoyub. Ancaq idxalın artmasını təkcə sözügedən amillə əlaqələndirmək doğru deyil. Burada digər amillərin də rolu var. Nəzərə almaq lazımdır ki, İran Neftçala rayonunda avtomobil zavodu tikir. Tərəflər arasında başqa birgə tikilən müəssisələr də var. Bu layihələrin həyata keçirilməsi İrandan alınan xammal və texniki avadanlıqların artmasına səbəb olub. Çünki bütün bunların qiyməti İran tərəfə valyuta ilə ödənilir. Hər halda, bununla bağlı ölkəyə gətirilən avadanlıqlar idxalın artmasına təsir göstərib. Yəni, əsasən bu amillər idxalın artmasında rol oynayır. İstənilən halda görünən odur ki, İrandan idxal artıb və bunun səbəblərini ətraflı araşdırmaq lazımdır. Çünki belədə iki ölkə ticarət əlaqələrində elə bir ciddi dəyişiklik baş verməyib”.
Vidadi ORDAHALLI
