Dünyanın hər yerində olduğu kimi, Azərbaycanda da saxta aksizlər mövcuddur. Bütün bunlara qarşı mübarizə aparılır. Aparılan mübarizələr nəticəsində ölkəmizin paytaxtında və bölgələrdə pərakəndə ticarət müəssisələrində aksiz markası olmayan və saxta aksiz markaları ilə markalanmış malların (əsasən tütün məmulatları və spirtli içkilər) satışı baş verir.
Vergilər Nazirliyi tərəfindən aparılan müşahidələr zamanı belə məhsulların satışının həyata keçirildiyi əsas obyektlərin dislokasiyası müəyyən edilib. Ancaq bu sahədə görülən işlərə baxmayaraq, hələ də saxta aksiz markalarından istifadə halları yaşanır.
Məlumat üçün bildirək ki, Prezident İlham Əliyev "Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində dəyişikliklər edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun tətbiqi barədə Fərman imzalayıb. Fərmana əsasən, saxta aksiz markalarının dövriyyəsinə görə cərimələr müəyyənləşib. Belə ki, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 229-cu maddəsinə əsasən, belə marka olmadan məhsulların az miqdarda satılmasına, satış məqsədilə saxlanmasına və ya istehsal binasının hüdudlarından kənara çıxarılmasına görə fiziki şəxslər 35 manatdan 40 manatadək, vəzifəli şəxslər 80 manatdan 90 manatadək, hüquqi şəxslər isə 200 manatdan 300 manatadək miqdarda cərimə edilirlər. Lakin belə məhsullar xeyli (500-2000 manat) və ya külli miqdarda (2000 manatdan yuxarı) aşkar edilərsə, bu zaman məsuliyyət Cinayət Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Cinayət Məcəlləsinin 213-1.1-ci maddəsinə əsasən, aksiz markası ilə markalanmalı olan məhsulları xeyli miqdarda istehsaletmə, satma və idxala görə 2000 manatdan 3000 manatadək miqdarda cərimə və ya bir ilədək müddətə islah işləri və ya iki ilədək müddətə azadlıqdan məhrumetmə cəzası nəzərdə tutulub. Eyni əməllər külli miqdar təşkil etməklə, eləcə də təkrar və qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədildikdə beş ilədək müddətə azadlıqdan məhrumetmə ilə cəzalandırılır.
Natiq Cəfərli: “Əhalinin özü bu problemlə mübarizə aparmaq üçün nəzarətçiyə çevrilməlidir”
Saxta aksiz markalarına qarşı mübarizənin necə və hansı formada aparılmasını öyrənmək üçün iqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərliyə müraciət etdik.
O, “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, saxta aksiz markası problemi tək ölkədə deyil, bütün dünyada mövcuddur: “Təmiz bizneslə məşğul olmağı qarşısına məqsəq qoymayanlar saxta aksiz markasından istifadə edirlər. Bəzi Avropa ölkələrində məlum problem çox yaşanır, bəzilərində isə azdır. Şimali Avropa ölkələrində çox az rast gəlinən haldır. Cəza və nəzarət yüksək olan ölkələrdə bu problemlərə az rast gəlinir. Ancaq ölkəmizdə və qonşu Türkiyədə, Rusiya, Ukrayna və digər ölkələrdə saxta aksiz markalarının çap olunması və istifadəsi geniş yayılıb”.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, Azərbaycanda saxta aksiz markaları ilə mübarizə bir neçə istiqamətdə aparılmalıdır. İlk növbədə, qanunvericilik daha da sərtləşdirilməlidir. Daha sonra nəzarət mexanizmləri şəffaflaşdırılmalıdır: “Bununla yanaşı, əhali bu işə cəlb olunmalıdır. Əhalinin özü bu problemlə mübarizə aparmaq üçün nəzarətçiyə çevrilməlidir. Yazılı və şifahi mediada saxta aksiz markalarının, ilk növbədə, vətəndaşa ziyanı haqqında məlumatlar yayılmalıdır”.
Günel CƏLİLOVA
