Bank sektorunda inqilabi dəyişikliklər başladı - kimə sərfəli, kimə sərfəsiz...

Tarix: 14.01.2016 / 02:26
Bölmə: İqtisadiyyat

Manatın son devalvasiyasından sonra bunun ölkənin bank sektoruna hansı təsir göstərəcəyi barədə hələ də müxtəlif fikirlər səslənməkdədir. Bankları bu məsələdə gündəmə gətirən əsas məsələ həm də buradakı əmanətlərin taleyi ilə bağlı idi. Hesab olunurdu ki, banklar çətinlik yaşayacağı təqdirdə bu hal onlarda yerləşdirilmiş əmanətlərin də taleyinə mənfi istiqamətdə təsirsiz ötüşməyəcək.

Amma Əmanətlərin Sığortalanması Fondu artıq bu problemi aradan qaldırır. Belə ki, Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun yeni qərarına əsasən, ölkədəki banklarda yerləşdirilmiş bütün əmanətlərin sığortalanması nəzərdə tutulur.

Fondun icraçı direktoru Azad Cavadovun sözlərinə görə, bununla bağlı Mərkəzi Banka müraciət olunub: "Bank sistemində belə bir təcrübə olduğundan, bunun Azərbaycanda da tətbiqi məqsədəuyğun hesab olunur. Fondun təklifi Mərkəzi Bank tərəfindən müsbət qarşılanıb. Yaxın günlərdə hökumətin bununla bağlı qərar verəcəyi gözlənir". Qeyd edək ki, Sığorta Fondu fəaliyyətə başlayan gündən indiyə qədər banklara yerləşdirilən depozitlərə müəyyən olunmuş faizlər nisbətində sığorta tətbiq olunub. Fond sonuncu dəfə əhalinin banklarda qorunan əmanətlərin faiz dərəcəsini 9 faizdən 12 faizə qaldırmışdı. İllik 12 faizdən yuxarı əmanətlər isə sığortalanmır.

Azad Cavadovun sözlərini görə, yeni qəbul edilmiş qərardan sonra həmin faizdən yüksək olan əmanətlərin də qorunan əmanətlər qrupuna aid edilməsi nəzərdə tutulub. Fondun rəhbəri bildirib ki, 2015-ci ilin 3-cü rübünün yekunlarına əsasən, əhalinin banklardakı 7,3 milyard manat əmanətinin 2 milyardı qorunmayan əmanətlər idi. Qorunma sisteminin tam olması üçün bu məsələyə də dəyişiklik ediləcək. Əmanətlərin sığortalanması zamanı faiz və məbləğ məhdudiyyəti aradan qaldırılacaq. Yəni hazırda bir bankda 30 min manatadək əmanətlər sığortalanırsa, dəyişikliklərdən sonra bu rəqəmin sərbəst seçilməsi müəyyən olunacaq.

Qeyd edək ki, bundan əvvəl Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) manatın ABŞ dollarına qarşı məzənnəsinin növbəti dəfə devalvasiyası ilə bağlı bu məsələni gündəmə gətirib. Mərkəzi Bank bildirir ki, manatın məzənnəsi bəyan olunmuş yeni məzənnə siyasəti rejiminə uyğun olaraq valyuta bazarında tələb və təklif əsasında formalaşır. Həmçinin qeyd olunur ki, bank sektorunda maliyyə sabitliyinin gücləndirilməsi, o cümlədən əhalinin əmanətlərinin sığortalanması sisteminin təkmilləşdirilməsi məqsədilə daha geniş və kompleks tədbirlər üzərində iş aparılır.

Beləliklə, bank sektorunda əhalinin əmanəti tam təhlükəsiz olacaq. Belə vəziyyət isə banklara yatırılan əmanətlərin miqdarını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Onu da bildirək ki, Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun sığorta ehtiyatları təxminən 110 milyon manat təşkil edir. Digər bir məlumata görə isə, bank əmanətlərinin sığortalanması üçün banklardan sığorta haqqının yeni qaydada tutulması da gündəmdədir. Söhbət bankların müxtəlif risq qrupuna bölünməsi və sığorta haqqının da risq qrupu üzrə tutulmasından gedir. Bu təklif qəbul olunarsa, banklar sığorta hadisəsinin baş verməsini risqlilik baxımından qiymətləndirəcək. Hansı bankda bu risq yüksəkdirsə, o bank sığorta haqqını çox, hansı bankda risq aşağıdırsa, o bank sığorta haqqını az ödəcəyəcək. Yəni diferensial risq sisteminə keçid planlaşdırılır. Hazırda isə banklar illik 0,5% sığorta haqqı ödəyərək əmanətləri sığortalayır. Lakin yeni qaydanın tətbiqi bu sahədə vəziyyəti dəyişəcək və bu da əmanətlərin təhlükəsizliyi baxımından olduqca vacibdir. Digər tərəfdən, belə vəziyyət banklara cəlb olunan əmanətlərin həcmini artıracaq və bu da ölkə iqtisadiyyatı üçün çox önəmlidir. Belə ki, əllərində böyük vəsait toplanan banklar artıq real sektora da daha çox sərmayə ayıra biləcəklər.

Prezident İlham Əliyev Nazirlər Kabinetinin 2015-ci ilin sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunmuş iclasında bu məsələyə xüsusi toxunub: "Mən bu barədə əvvəllər də öz fikirlərimi bildirmişdim. İndiki şəraitdə buna daha da böyük ehtiyac var. Özəl banklar daha çox iqtisadiyyatın real sektoruna kreditlər ayırsınlar. Dövlət özəl bankları dəstəkləyir. Ümumiyyətlə, bank sektorunda islahatlar aparılmalıdır. Bank sektorunda konsolidasiya aparılmalıdır. Özəl banklar ölkə iqtisadiyyatının inkişafında daha da fəal iştirak etməlidirlər. Əlbəttə ki, özəl banklar gəlir qazanmalıdırlar. Onlar üçün başqa alətlər bəlkə daha da cəlbedici ola bilər. Ancaq dövlət maraqları hər şeydən üstündür. Ona görə özəl banklara tövsiyə olunmalıdır ki, daha çox iqtisadiyyatın real sektoruna vəsait ayırsınlar. Bu gün də əgər onların kredit portfelinə baxsaq görərik ki, iqtisadiyyatın real sektoruna daha da çox vəsait ayrılır. Ancaq hesab edirəm ki, biz bunu, bu siyasəti daha da gücləndirməliyik.

Çünki bu gün ölkə qarşısında duran əsas vəzifələr qeyri-neft sektorunun inkişafı, idxalı əvəzləyən ixrac qabiliyyətli məhsulların istehsalıdır ki, bu məhsullar ixrac edilərək ölkəmizə valyuta gətirir. Çünki valyuta gəlirlərimiz kəskin şəkildə aşağı düşüb. Bu sahədə, əlbəttə ki, ilk növbədə kənd təsərrüfatı, emal sənayesi istiqamətinə, tikinti materialları istiqamətinə vəsait ayrılmalıdır ki, biz özümüzü bu məhsullarla daxili istehsal hesabına tam təmin edək".