Problemli kreditlərin məbləği azalmağa başladı

Tarix: 08.09.2015 / 02:58
Bölmə: İqtisadiyyat

Bank sektoru üçün ciddi təhdid sayılan problemli kreditlərin miqdarı ilə bağlı ekspertlərin böyük əksəriyyəti yenə də həyəcan təbili çalmaqdadır. Düzdür, son illərdə ilk dəfə olaraq bu sahədə müsbət irəliləyiş də qeydə alınıb. Belə ki, son məlumata əsasən, iyula olan tarixə banklarda ödəmə vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği 1 milyard 294,8 milyon manat təşkil edib. Bu da o deməkdir ki, iyul ayında ödəmə vaxtı keçmiş kreditlər 43,9 milyon manat və ya 3.3% azalıb.

Belə ki, iyun ayının sonunda ödəmə vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği 1 milyard 338,7 milyon manat idi. Ödəmə vaxtı keçmiş kreditlərin cəmi kredit qoyuluşlarında xüsusi çəkisi 6.6%-dən 6.4%-ə düşüb.

Bununla belə, ekspertlər problemli kreditlərin miqdarının hələ də yüksək olması fikrindədir. Hesab olunur ki, problemli kreditlərin miqdarının azalması üçün Mərkəzi Bank tərəfindən müvafiq tədbirlərin davam etdirilməsinə ciddi zərurət var.

Düzdür, problemli kreditlərin miqdarının bundan sonra da azalması gözləniləndir. İlk növbədə ona görə ki, ölkədə dövriyyədə olan ödəniş kartlarının sayı azalıb.

Bu ilin iyul ayında dövriyyədə olan ödəniş kartlarının sayı 232 min ədəd azalaraq 5 milyon 856 min ədədə düşüb. Ödəniş kartlarının sayının azalması kredit kartlarının və digər debet kartların sayının azalması ilə bağlıdır. Belə kartların azalması isə problemli kreditlərin də miqdarının aşağı düşməsinə təsir edir. Kredit kartlarının sayının azalmasına bəzi bankların lisenziyalarının ləğv edilməsi, bir neçə bankın çətinliklər içində olması da təsir göstərir. Digər tərəfdən, araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycanda borcalanların sayının artım dinamikası aşağı düşüb. Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestrində ümumi statistik məlumatlar göstərir ki, bu ilin 7 ayı ərzində borcalanların sayı 2 milyon 472 min 302 şəxsə çatıb.

Bu sahədə artım tempi isə ötən ilin analoji dövründən az olub. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2014-cü ilin 7 ayı ərzində borcalanların sayı 211 min 497 şəxs artmışdı. Cari ilin 7 ayında isə bu göstərici heç 160 minə çatmır. Bu il borcalanların sayının artımı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 55 min 735 şəxs azdır. Bütün bunlar, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, problemli kreditlərin də həcminin artımına təsir edir. Lakin ekspertlər bildirir ki, problemli kreditlərlə bağlı məsələnin effektiv həlli üçün digər vasitələrdən də istifadə olunmalıdır. Məsələn, kredit sığortaları burada mühüm rol oynaya bilər. Amma heç də hamı götürdüyü krediti sığortalamır. Ekspertlərin fikrincə, problemli kreditlərin birdəfəlik həlli üçün sığortalama prosesinin məcburi olması vacibdir. Prosesi isə Mərkəzi Bank tənzimləyə bilər və bu da nəticədə gələcəkdə problemli kreditlərin sayının kəskin azalmasına gətirib çıxara bilər. Digər tərəfdən, problemli kreditlərin miqdarının aşağı düşməsi üçün banklarda kredit faizlərinin azalması da çox önəmlidir. Hələlik isə banklar buna getmək istəmir.

O da faktdır ki, hazırda bankların bu problemi çözmək üçün atdığı addımlar istənilən effekti vermir. Qeyd edək ki, problemli kreditlərin həlli ilə həm bank daxilində xüsusi şöbələr, həm də xüsusi kollektor agentlikləri məşğul olur. Amma problemli kreditlərin miqdarı bank daxilində xüsusi şöbələrin bu çətinliyin öhdəsindən tam gəlmək iqtidarında olmadığını göstərir. Bu səbəbdən bəzi banklar problemli kreditlərlə bağlı məsələnin həllini kollektor agentliklərinə həvalə edir. Problemli kreditləri kollektor agentliklərinə ötürən banklar ştatda xüsusi əməkdaşların saxlanması, əlavə sahələrin icarəyə götürülməsi və digər bu kimi amillərlə əlaqədar mütəmadi xərclərdən azad olurlar. Elə buna görə son dövrlərdə daha çox bank problemli kredit çözümünü məhz kollektor agentliklərinə həvalə etməyə üstünlük verir. Amma yuxarıda göstərildiyi kimi, yenə də problemli kreditlərin miqdarı böyükdür. Bu səbəbdən ekspertlər məsələnin çözümü üçün digər variantlardan da istifadəni zəruri hesab edir. Xüsusən də istehlak kreditlərinin məhdudlaşdırılması vacib sayılır. Düzdür, ekspertlər qeyd edir ki, xüsusən də istehlak kreditlərinin məhdudlaşdırılması bankların fəaliyyətinə birbaşa təsir göstərəcək. Yəni istehlak kreditlərinin xüsusi çəkisinin yüksək olduğu bankların fəaliyyətində bu təsirlər daha aydın şəkildə özünü büruzə verəcək. Çünki kredit portfelində istehlak kreditlərinin həcmi 60-70%-ə çatan banklara rast gəlmək mümkündür. Məhdudiyyətlərin müəyyən olunması ilə həmin bankların fəaliyyətində əsaslı dəyişikliklərin qeydə alınması gözlənir. Amma problemli kreditlərin miqdarının artımı daha böyük təhdid yaradır. Məhz bu səbəbdən istehlak kreditlərinin məhdudlaşdırılması önəmli hesab olunur.

Onu da xatırladaq ki, Mərkəzi Bank kredit şərtlərini sərtləşdirməklə problemli kreditlərin qarşısını almağa çalışır. Amma hesab edilir ki, burada istənilən nəticəyə nail olmaq üçün ilk növbədə bankların bahalı kredit siyasətinə son qoyulmalıdır.