Bankların məlum inadı üzündən lombardlar faizləri qaldırdı...

Tarix: 05.09.2015 / 02:39
Bölmə: İqtisadiyyat

Az qala növbələr yaranır...

Ölkə bankları tərəfindən verilən kreditlərin faiz dərəcələrinin yüksək olması uzun müddət aktual problem olsa da, indiyə qədər həllini tapmayıb. Vaxtaşırı Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) bu məsələni qaldırıb banklara kredit faizlərini aşağı salmağı tövsiyə etsə də, bu da istənilən nəticəni verməyib. Nəticədə kreditlərin faizlərinin aşağı salınması üçün sərt addımlara start verilib. Məsələn, məlumdur ki, baş bankın göstərişinə əsasən, banklara arayışsız kreditlər vermək qadağan edilib.

Avtomobil kreditlərinin verilməsi şərtləri də çətinləşdirilib.

Mərkəzi Bankın komisyon haqlarının 1%-ə salınması və kredit faizlərinə yuxarı tavanın tətbiqi ilə bağlı göstərişləri də faizlərin aşağı salınmasına hesablanıb. Amma faizlər hələ də aşağı düşməyib, əvəzində banklardan kredit götürülməsi müəyyən qədər çətinləşib. Bu durum isə lombardların müştərilərinin sayını artırıb. İndi banklardan əliboş qayıdanlar sələmə pul götürməyə üstünlük verir. Lombardlardan birinin direktor müavini Osman Hacıyev "fins" portalına bununla bağlı deyib ki, son aylar müştərilərinin sayı 10-20% artıb. Onun sözlərinə görə, əvvəllər lombardın hesabında 5-10 min manat ehtiyat pul olurdu: "İndi isə bəzən borc almağa gələnlərə verməyə pul tapmırıq". Lombard rəsmisi deyir ki, müştərilər daha çox 200-1000 manat civarında pul götürür. Nadir hallarda bu rəqəm 2 min manata qədər artır. Girov kimi qəbul edilən qızılın hər qramı əyarından asılı olaraq 21-26 manat qiymətləndirilir və girovun dəyərinin 70-80%-i qədər borc verilir. Borca görə aylıq ödəniş 4-6%-dir. Bakıdakı lombardlar bir qayda olaraq ya öz vəsaitləri, ya da banklardan manatla cəlb etdikləri pulla işləyir. Buna görə də, bu ilin fevralında Azərbaycanda baş vermiş devalvasiyadan sonra lombardların öhdəliklərində dəyişiklik yoxdur. Amma manatın kəskin ucuzlaşmasının nəticəsi olaraq iqtisadi aktivliyin zəifləməsi lombardlara ödənişlərdə gecikmələrə səbəb olub.

Məsələn, Osman Hacıyev deyir ki, bəzi müştərilərinin maddi vəziyyəti pisləşdiyindən ödənişi vaxtında etmirlər: "Bəzilərinin iş yeri bağlanıb, bəziləri ticarətlə məşğul idi, əvvəlki kimi pul qazanmır, ona görə də ödənişi gecikdirir". Bununla belə, onun sözlərinə görə, pulu vaxtında qaytarmayan müştərinin girovu dərhal satışa çıxarılmır: "Biz 3 ay gözləyirik, onlara məktub yazırıq, zəng vururuq, bütün bunlar səmərə verməsə, artıq girovu satıb pulumuzu götürürük". Lombardların fəaliyyətində daha bir diqqətçəkən məqam odur ki, son aylar borcverənlər aylıq faiz ödənişlərini 3-4%-dən 6-7%-ə qədər artırıb. Amma lombard sahibləri bunu müştəri bolluğu ilə deyil, qızılın ucuzlaşması ilə izah edir. Qeyd olunur ki, bir neçə ay bundan əvvəl qızıl girov götürüb borc verəndə qiymət yüksək idi, amma sonradan hər qramda lom qiyməti 5 manat aşağı düşüb. Bu da lombardlara ziyan vurur. Ona görə də, yeni müştərilərdən aylıq 6-7% tələb edilir.

Qeyd edək ki, lombardlar kredit verərkən iş yerindən arayış tələb etmədiyindən, bu, vətəndaşların kredit götürməklə bağlı işlərini daha yüngülləşdirir və onlar kredit faizlərinin yüksək olmasına o qədər də əhəmiyyət vermirlər. Bu amillər vətəndaşların lombarddan daha çox istifadə etməsinə şərait yaradır. Qeyd olunan kontestdə isə son dövrlərdə yüksək faizlə borc verən lombardların bazarı genişlənir. Mərkəzi Bank və ya Maliyyə Nazirliyi qarşısında heç bir məsuliyyət daşımayan bu qurumların çoxalmasının isə müxtəlif səbəbləri var. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, əsas səbəb banklarla müqayisədə lombardlardan kredit götürməyin daha asan olması və vaxt tələb etməməsidir. Amma burada girovların qiymətləndirilməsi problemi var. Belə ki, götürülən məbləğin ən azı ikiqat dəyərində girov qoyulması az qala bütün lombardlarda əsas şərtlərdəndir.

Qeyd edək ki, bir sıra ölkələrdə lombardların fəaliyyətini tənzimləyən ayrıca bir qanun olur.

Azərbaycanda da lombard fəaliyyəti haqqında qanunun qəbulu artıq vacib sayılır. Çünki məhz belə bir qanun əsasında lombardların fəaliyyətinə nəzarət gücləndirilə bilər. İndilikdə isə kredit verən kommersiya banklarının və hətta bank olmayan kredit təşkilatlarının fəaliyyəti ilə bağlı konkret tələblər varsa, qanunvericilikdə lombardlar üçün belə tələblər yoxdur Hələlik isə yuxarıda qeyd olunanlar göstərir ki, bank sektorundakı son dəyişikliklərdən daha çox faydalananlardan biri lombardlardır. Bu fonda onların sayının bundan sonra da artmaqda davam etməsi qaçılmaz sayılır.

Tahir TAĞIYEV