ABŞ-da dünya qızılını ucuzlaşdıran yeni proses başladı

Tarix: 03.09.2015 / 02:46
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya iqtisadiyyatında baş verənlər ənənəvi yığım vasitələrindən biri olan qızılın da qiymətinə təsirsiz ötüşmür. Son aylarda əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşan qızıla investorların inamı kəskin azalıb. Elə bu da qızılın qiymətinin tez-tez dəyişməsi ilə müşayiət olunur. Son məlumatlara görə, qızılın bir unsiyasının qiyməti 0,27% azalaraq 1 138,4 dollar təşkil edib.

Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatına malik Çində baş verənlər fonunda də qızılın qiymətində enmələrin davam etməsi proqnozlaşdırılır. "Bank of America" agentliyi ekspertlərinin proqnozlarında bildirilir ki, Çin birjalarındakı çökmədən sonra vəziyyətin nisbətən düzəlməsi müvəqqəti haldır, ölkədə böhran davam edəcək. Agentlik hesab edir ki, böyük valyuta ehtiyatlarına baxmayaraq, hətta Çin də valyuta bazarına milyardlarla dollar buraxa bilməz. Buna görə də ekspertlər bildirir ki, Çin fond bazarının əsas göstəricisi olan "Shanghai Composite" indeksi yaxın vaxtlarda daha 35% enəcək. Ekspertlər hesab edir ki, Çindəki aktivlər həddən artıq qiymətləndirilib və onların ucuzlaşması qaçılmazdır: "Hökumət iqtisadiyyata dəstəyi dayandıran kimi investorlar qaçacaq". Xatırladaq ki, ötən həftənin sonuna "Shanghai Composite" indeksi əvvəlcə 5,3%, daha sonra 4,8% yüksəlib. İndiyədək Çin hökuməti maliyyə sektorunun xilası üçün 23 milyard dollar xərcləyib. Amma bu müvəqqəti hal sayılır. Çin iqtisadiyyatında çökmələr isə qızılın qiymətinə də öz təsirini göstərir. Xatırladaq ki, Azərbaycan qızılı valyuta ehtiyatlarının tərkibinə daxil etdiyindən, proses ölkəmiz üçün də maraqlıdır. Artıq məlumdur ki, hazırkı durumda Dövlət Neft Fondu (ARDNF) özünün qızıl ehtiyatlarını artırmağı planlaşdırmır. Məlumata görə, hazırda ARDNF-in qızıl ehtiyatları 30 min 175 kiloqram təşkil edir ki, bu da onun ümumi aktivlərinin 3,5%-i qədərdir: "Vəsaitin idarə olunması ilə bağlı qaydalara görə, bu limit 5% müəyyən edilib. Amma hazırda qızıl ehtiyatlarının artırılması fondun planlarına daxil deyil". 2015-ci ilin 1-ci yarısının yekunlarına görə, ARDNF-in aktivləri ilin əvvəlinə nisbətən 3,56% azalaraq 35 milyard 783,3 milyon dollar təşkil edib. Bu prosesdə qızıl aktivlərinin dəyər itirməsi də müəyyən rol oynayıb. Xatırladaq ki, 2008-ci ildə baş verən qlobal maliyyə böhranı zamanı Neft Fondu qızılın alınmasına başlamışdı. Çünki o zaman ekspertlər güman edirdi ki, ucuzlaşan qızıla böhrandan sonra tələbat artacaq. Demək olar ki, həmin ərəfədə proqnozlar özünü doğrultdu, böhrandan sonra qızılın qiyməti 50 faiz bahalaşdı. Lakin son 3 ildə ucuzlaşma qeydə alınır. Qızılın qiymətinin ucuzlaşmasına təsir edən digər amil isə bu qiymətli metala zinət əşyası kimi marağın azalmasıdır. Eyni zamanda, 2008 və 2009-cu illərdə ehtiyatlarının bir qismini qızıla çevirən bir sıra ölkələr, o cümlədən Çin və Hindistanda qızıl külçələr və sikkələr ötən ildən başlayaraq bazara çıxarılır ki, bu da qızıl təklifinin artmasına səbəb olub. Qızılın ucuzlaşmasının başqa bir səbəbi isə, həmişəki kimi, qızıl bazarında spekulyativ oyunlardır. Qızıl bazarında investor aktivliyinin azalması qiymətli əşyanın dəyərinin aşağı düşməsi ilə nəticələnir.

Bu arada qızıla bağlı daha bir maraqlı proses qızıl ehtiyatlarını ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sistemində (FES) saxlayan xarici ölkələrin mərkəzi banklarının buradan həmin ehtiyatları çıxarmaları ilə bağlıdır. Həmin banklar təkcə iyulda FES-dən daha 9,6 ton qiymətli metal çıxarıblar. Qeyd edilir ki, qızıl ehtiyatlarının FES-dən repartasiyası 2014-cü ilin əvvəllərindən praktiki olaraq fasiləsiz şəkildə davam edir. Həmin vaxtdan bəri Nyu-Yorkun Federal ehtiyatlar bankından 246 ton qızıl çıxarılıb. Qeyd edək ki, Nyu York Bankı II Dünya müharibəsinin sonlarından başqa dövlətlərin qiymətli banklarının saxlancı funksiyasını yerinə yetirir. Xarici qızılların repartasiyası nəticəsində FES-də saxlanan qızılın həcmi son 20 ilin minimumuna, yəni 5950 tona düşüb. ABŞ-dan qızıl çıxarışının yeni dalğasını üç il əvvəl Avropa İttifaqı ölkələri başladıb. Almaniya 2012-ci ildən FES-də saxlanan qızıl ehtiyatlarını ölkəyə qaytarmağa çalışır. Hollandiya və Avstriya da FES-dən qızıllarını tələb edir. Almaniya ABŞ-dan çıxarmağı planlaşdırdığı 674 ton qızılın 2015-ci ilin əvvəlinə vur-tut 5 tonunu çıxara bilib. Hollandiya FES-dən daha çox, 100 ton qızılını geri ala bilib. Qızıl saxlıyıcı kimi FES-ə etimadsızlıq ABŞ-da da özünü göstərməyə başlayıb. Bu ilin iyun ayında Texas ştatının qubernatoru Qreq Ebott ştatın öz qızıl anbarını yaratmaq istədiyini və FES-dən Texasın qızıllarını çıxarmaq niyyətində olduğunu bildirib. Bütün bunlar isə dünya bazarlarında qızılın qiymətinə təsirsiz ötüşmür. Hazırda qiymətlər azalmağa doğru gedir. Dünya bazarında qızılın ucuzlaşması Azərbaycanda da bu metalın qiymətlərinə təsirsiz ötüşməyib. Paytaxtın qızıl dükanlarında aparılan müşahidələr göstərir ki, qiymətlərdə, az da olsa, ucuzlaşma var.