Əmlakın könüllü sığortası sıfır, məcburi sığorta yarıcan vəziyyətdə...

Tarix: 02.09.2015 / 03:24
Bölmə: İqtisadiyyat

Mövcud qanunvericiliyə əsasən ölkədə mənzillərin sığortalanması icbari xarakter daşısa da, bu sahədə vəziyyətin qənaətbəxş olmasından danışmaq hələ tezdir. Hər halda, qeydə alınan müqavilələrin sayı və rəqəmlərin müqayisəli təhlili bu qənaətə gəlməyə əsas verir. Məlumat üçün bildirək ki, cari ilin avqust ayında daşınmaz əmlakın icbari sığortası üzrə 5 907 sığorta müqaviləsi bağlanıb.

Daşınmaz əmlakın icbari sığortası üzrə daxil olan sığorta haqlarının məbləği isə 1,6 milyon manat təşkil edib. Daşınmaz əmlakın icbari sığortası müqavilələrinin 65,13%-i yaşayış evləri və mənzillər, 0,41%-i inzibati binalar, 34,47%-i isə digər daşınmaz əmlakla bağlı olub. Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə daşınmaz əmlakın icbari sığortası müqavilələrinin sayında 37,4% azalma müşahidə edilib. Məlumata əsasən, avqust ayında icbari sığortaya cəlb olunan daşınmaz əmlakın 40%-i Bakı, Gəncə və Sumqayıt şəhərlərinin payına düşüb.

Ekspertlər mənzillərin sığortalanmasında azalmanın sığorta sektorunda ciddi problemlərə gətirib çıxara biləcəyini proqnozlaşdırır. Onu da bildirək ki, hazırda respublikada daşınmaz əmlakın sığortası 2 şəkildə həyata keçirilir. Bu, icbari və könüllü sığortadır. Könüllü sığorta bazarı, demək olar ki, yox vəziyyətindədir. Daşınmaz əmlak bazarının icbari sığortasına gəlincə, bu sahədə vəziyyət, qeyd olunduğu kimi, ürəkaçan deyil. Qeyd edək ki, "İcbari sığortalar haqqında" qanuna görə, daşınmaz əmlakın icbari sığortası daşınmaz əmlakın yanğın və ya digər hadisələr nəticəsində zədələnməsi, məhv olması, yaxud hər hansı formada itkisi ilə bağlı dəyən zərərin əvəzinin ödənilməsi məqsədilə tətbiq edilir. Bakı şəhərində sığorta məbləği 25 min manat, azad olma məbləği 250 manat, icbari sığorta haqqı 50 manatdır. Gəncə, Sumqayıt və Naxçıvan şəhərlərində sığorta məbləği 20 min, azad olma 200, icbari sığorta haqqı 40, digər yaşayış məntəqələrində sığorta məbləği 15.000, azad olma 150, icbari sığorta haqqı 30 manat təşkil edir. Hazırda daşınmaz əmlakın icbari sığortasına nəzarət prosesi yerli icra hakimiyyətlərinə həvalə edilib. Yerli icra hakimiyyətlərinin isə bu məsələyə təsir imkanları və rıçaqları yoxdur. Çünki əmlakla bağlı əməliyyatlar onların səlahiyyətlərindən kənardadır. Nəticədə, hələlik daşınmaz əmlakın icbari sığortasına yeganə nəzarət notariat kontorları vasitəsilə həyata keçirilir. Belə ki, daşınmaz əmlakın alqı-satqısı, girov qoyulması və ya icarəyə verilməsinin rəsmiləşdirilməsi zamanı notariusa evin icbari sığorta olunması barədə sənəd də təqdim etmək tələb edilir. Bu da o deməkdir ki, evlə əməliyyat aparmayanlar əmlakını sığorta etdirməyə həvəs göstərmir.

Bütün bunlar daşınmaz əmlakın sığortasında istənilən nəticənin əldə olunmaması ilə müşahidə olunur. Ekspertlər bu sahəyə, avtomobillərdə olduğu kimi, nəzarətin gücləndirilməsini vacib sayır. Hazırda əmlakın sığortalanmasında nəzarət mexanizmləri daha məhduddur. Xatırladaq ki, avtomobili sığorta etdirməyənlərə qarşı konkret cəza tədbirləri var. Bunlar Dövlət Yol Polisi tərəfindən cərimə, eləcə də avtomobillərin alqı-satqısı zamanı icbari sığorta olmadığı halda bu prosesə icazə verilməməsi, texniki baxış zamanı icbari sığortanın məcburi olması kimi nəzarət mexanizmləridir. Amma mənzillərin icbari sığortasında bu cür nəzarət mexanizmləri yoxdur. Vətəndaş əmlakını sığortalamaqdan imtina etdiyi halda prosesin həyata keçməsinə məsul olan qurum həmin vətəndaş qarşısında böyük cəza tədbirləri həyata keçirmək imkanına malik deyil. Ona görə də nəzarət baxımından əmlakın sığortalanması avtomobil sığortalanmasından daha zəifdir. Bu da əmlakını sığortalayanların sayının azalmasına gətirib çıxarır.

Mütəxəssisin fikrincə, sığorta bazarının, o cümlədən əmlak sığortasının inkişaf etməməsinin bir sıra obyektiv və subyektiv səbəbləri var. Əvvəla, insanların bu sahədə məlumatlılığı aşağıdır. İkincisi, əhalinin bir hissəsinin sosial vəziyyətinin aşağı olması da sığortanın inkişafına mane olan amillərdəndir. Üçüncüsü sığorta şirkətlərinə olan inamsızlıqdır. Bir sıra hallarda sığorta şirkətlərinin işini düzgün qurmaması, öhdəliklərinin tam yerinə yetirməmələri onlara qarşı inamsızlıq yaradır ki, bu da onların xidmətindən imtinaya səbəb olur. Hazırda əsas problem sığorta şirkətlərinə olan inamsızlıqdır ki, ekspertlər bu məsələnin çözümündə sığorta şirkətlərinin özlərinin də üzərinə böyük məsuliyyət düşdüyünü bildirir.