Bəzi banklarımız krediti vaxtından qabaq qaytarmağa görə də cəza verir

Tarix: 18.12.2014 / 02:04
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkənin bank sektorunda son dövrlərdə diqqət çəkən məqamlardan biri kreditlərin ödənilməsi prosesində yaranan müəyyən problemlərdir. Söhbət müştərinin banklardan götürdüyü kreditlərin vaxtından əvvəl ödənilməsindən gedir. Real vəziyyətin təhlili bankların bu məsələdə problemlər yaratdığını göstərir. Belə ki, banklar müştərinin götürdüyü krediti vaxtından əvvəl ödəmək niyyətinə müsbət yanaşmır.

Bu halda bəyan edilir ki, krediti tez ödəmək istəyən müştəri kredit müqaviləsini pozmuş sayılacaq və buna görə cərimə olunacaq. Bundan əlavə, müştərinin bir daha həmin bankdan kredit almasına da əngəl yaradılır. Ümumiyyətlə, vəziyyət göstərir ki, bank kreditin vaxtından əvvəl ödənilməsi ilə bağlı kredit müqaviləsinə müəyyən cərimələrin qadağası və ya tətbiqi barədə bənd əlavə edir. Lakin müştərilərin böyük əksəriyyəti bu müqaviləni oxumadığından, sonra belə problemlə üzləşir. Halbuki, ekspertlərə görə, müştəri də müqaviləyə kreditin vaxtından əvvəl ödənilməsinə icazə barədə bənd daxil etmək hüququna malikdir. Banklar iddia edir ki, müştərinin krediti vaxtından əvvəl ödəməsi bankın vəsaitləri yerləşdirmə üzrə planlaşdırma prosesini pozur və o, nəticədə pulları səmərəli yerləşdirə bilmir. Qeyd olunur ki, müştəri krediti vaxtından əvvəl ödəyəndə bankın istifadə edilməmiş vəsaitləri qalır ki, bu da qazanılmamış vəsait qismində müəyyən itki yaradır. Lakin banklar burada müştərilərin hüquqlarını nəzərə almır.

Digər tərəfdən, qanunvericilikdə müştərinin krediti vaxtından əvvəl qaytarması ilə bağlı heç bir məhdudiyyət yoxdur. Yaranmış vəziyyətdən çıxış yolu kimi belə təkliflər də səslənir ki, ölkədə istehlak kreditləri haqqında xüsusi qanun qəbul edilməlidir. Bu qanunun əsas üstünlüyü ondadır ki, orada bankların bütün öhdəlikləri geniş şəkildə göstərilir. Hazırda bu qanunun olmaması müştərilərin həm də kredit müqavilələri bağlaması zamanı aldadılmasına imkan verir.

Bundan əlavə, banklar bəzən müştərinin kredit üçün ödədiyi vəsaiti daha gec tarixə qeydə alır. Bu isə müştərinin uzunmüddətli kredit gecikdirmələri yaratması kimi qeydə alınır. Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov isə qeyd edir: "Bəzi hallarda texniki baxımdan gecikdirmələrin olması mümkündür. Belə ki, ödəniş bankomatlar vasitəsilə edilir, bu halda vəsait bankın hesabına daha gec oturur və bu zaman gecikmə qeydə alınır. Praktiki olaraq bu, müştərinin borcu olması, yaxud gecikdirmə kimi rəsmiləşdirilir. Əslində belə hallar tez-tez baş verir və vətəndaşların haqlı narazılığına səbəb olur. Burada çox əhəmiyyətli məqam ondan ibarətdir ki, yubanma elektron bazaya daxil edildikdən sonra həmin məlumat, demək olar ki, dəyişdirilmir. Bundan da digər banklar istifadə edir və nəticədə əziyyət çəkən tərəf vətəndaş olur. Bu, sırf texniki məsələdir və qanunvericilikdə hər hansı boşluqdan söhbət gedə bilməz".

Kredit ödənişi zamanı qəbzlərin saxlanmasının problemin yeganə həll yolu olduğunu deyən V.Bayramov mətbuata açıqlamasında bankların təkmilləşdirilmiş sistem yaratmasının zəruri olduğunu qeyd edib: "Belə hallardan sığortalanmaq üçün müştəri ödəniş qəbzlərini özündə saxlamalıdır. Belə halla üzləşərkən kredit götürən şəxs həmin qəbzləri banka təqdim etməklə bankdan ödəniş yubanmasının olmaması ilə bağlı arayış almalıdır. Və həmin arayış digər banklarda kredit götürərkən təqdim edilərsə, problem öz həllini tapar. Hazırkı məqamda problemi həll etməyin yeganə yolu budur. Təbii ki, bu, bankın günahıdır. Banklar sistemi təkmilləşdirməli və yaranan problemi aradan qaldırmalıdır. Əks halda texniki qüsurlar və sistemin yubanması müştərilərin kredit tarixçəsinə mənfi təsirini göstərir".

Ümumiyyətlə, belə halda məsuliyyət bankların üzərinə düşür. Amma müştərilər bunu sübuta yetirməkdə çətinlik çəkir. Məhz bu səbəbdən ekspertlər ölkədə istehlak kreditləri haqqında xüsusi qanunun qəbul edilməsi prosesinin sürətlənməsini zəruri sayır. Əks halda bankların istehlakçı hüquqlarını pozmaqda davam edəcəyi qaçılmaz sayılır. Burada əsas problemlərdən biri də müqavilə şərtləridir. Müqavilələr birtərəfli qaydada banklar tərəfindən tərtib edilir və sənəddə müştərilərin hüquqları nəzərə alınmır. Nəticədə bank məhsullarının istehlakçısı olan müştərilər çoxlu sayda problemlə üzləşirlər. Bu hüquqları normal müdafiə edən qanun isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, hələ də yoxdur. Mövcud bank qanunvericiliyi kredit təşkilatlarının fəaliyyətlərini tənzimləyir və daha çox onların hüquqlarını qoruyur. Müştərilərin hüquqları isə qanunlardan kənarda qalıb. Artıq məsələyə inzibati qaydada müdaxilə olunması zəruri sayılır.