Ölməkdə olan rubl özü ilə manatı da öldürə bilməyəcək

Tarix: 18.12.2014 / 02:38
Bölmə: İqtisadiyyat

Şimal qonşumuzda son bir neçə gün ərzində iqtisadi sahədə baş verənlər bütün dünyanın diqqət mərkəzində yer almağa başlayıb. Bu vəziyyətdə maraq doğuran məqamlardan biri də Rusiyadan xaricilərin indi daha çox mal almağa çalışmasıdır. Xüsusən də internet üzərindən məhsul alışının xeyli intensivləşdiyi bildirilir. Məsələ burasındadır ki, rublun dəyərdən düşməsi ilə dünyanın bütün ölkələrindən olan alıcılar ucuz mal almaq üçün Rusiya mağazalarına üz tutub.

Xarici ölkələrdən bank kartları vasitəsilə Rusiyadan mal alanların sayı və ticarətin həcmi sürətlə böyüyür.

Məsələ ondadır ki, digər ölkələrin valyutasının dollara nəzərən kursu rubl qədər ucuzlaşmayıb. Buna görə də Rusiyanın iri pərakəndə satış mağazalarından internet üzərindən sifarişlə eyni malı başqa ölkələrdə olduğundan xeyli ucuz qiymətə əldə etmək olur. Alıcılar da bundan istifadə etmək istəyirlər. Məsələ ilə bağlı konkret nümunə qismində "fins" portalı bildirir ki, "Iphone 6 Plus" smartfonunu Rusiyada 677 dollara əldə etmək olar. Halbuki, bu məhsul Qazaxıstanın onlayn mağazasında 935 dollar, Belarusun belə mağazasında isə 920 dollaradır. Rusiyanın prosessinq şirkətlərinin məlumatına görə, noyabrda Ermənistan, Çin, Belarus, Qazaxıstan, həmçinin digər yaxın və uzaq xarici ölkələrdən olan alıcılar Rusiya mağazalarında xərcləmələri kəskin artırıb. Belarus və Qazaxıstan sakinləri Rusiyadan daha çox məişət texnikası alır. Bu istiqamətdə alış-verişin həcmi 120% artıb. Çindən olan alıcılar saat və zərgərlik əşyalarına xüsusi diqqət yetirir. Belaruslar və qazaxlar avtomobillərin alışında da fəaldır. Oktyabrın sonundan onlar bütün alıcıların 60%-ni təşkil edir. Avtomobil satışı şirkətləri Qazaxıstan vətəndaşları tərəfindən avtomobillərin alışının sürətlə artdığını bildiriblər. Belə vəziyyətdə Rusiya bazarında xarici avtomobillər defisiti yaranıb. Hazırda Rusiyada disribütorlar dilerlərə maşın çatdırılmasını dayandırır, bu isə dilerlərin ölkə vətəndaşlarına avtomobil satışını dayandırıb. "Avtostat" analitik agentliyinin məlumatına görə, dekabrın əvvəlindən bəri ölkədə 23 avtomobil istehsalçısı qiymətləri qaldırıb. Bütün bunlar rublun dəyərdən düşməsi fonunda baş verir. Qeyd edək ki, rublun dəyərdən düşməsi fonunda MDB ölkələrinin bir çoxunun da pulu ucuzlaşır. Xüsusən də Qazaxıstan və Ermənistanda bu hal özünü qabarıq büruzə verir. Azərbaycana gəlincə, bunun ölkəmizə təsir göstərməyəcəyi qeyd olunur. Millət vəkili Əli Məsimli də qeyd edir ki, 2015-ci ildə də manat nisbi sabitliyini qoruyub saxlayacaq. Ancaq o qeyd edir ki, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və maliyyə sisteminin sağlamlaşdırılması istiqamətində zəruri addımlar atılmasa, sonrakı illərdə, rublun başına gələn səviyyədə olmasa da, müəyyən dərəcədə manatda da problem yarana bilər: "Çünki bizdə neft hasilatı aşağı düşür, onun ardınca isə neftin qiyməti aşağı düşməyə başlayıb. Bu iki amilin qoşa təzyiqi mütləq olacaq. Ümid tədiyə balansındakı müsbət saldoyadır. Son nəticə isə həm də hökumətin siyasətinin məntiqindən asılı olacaq". İqtisadçı ekspert Qubad İbadoğlu da qeyd edir ki, manatın məzənnəsi ilə bağlı təhlükə gözlənilmir. Ancaq yenə də çox şey Mərkəzi Bankın yeni iqtisadi və maliyyə rejimində valyuta bazarını təznimləmək üçün hansı alətlərdən istifadə etməsindən asılıdır: "Dünya bazarında neftin qiymətinin ucuzlaşmasının neqativ təsirləri sırasında bəzi ölkələrdə milli valyutaların dəyərdən düşməsi müşahidə olunmaqdadır. Bunun bariz nümunəsini rus rublunun timsalında görmək olar. Azərbaycan manatının taleyi bu baxımdan bəzi dairələrdə narahatlıq yaratmaqdadır. Bunun başlıca səbəblərindən biri manatın məzənnəsinin təsbit edilmiş məzənnə rejimində idarə olunmasıdır. Təsbit edilmiş məzənnə rejimi dedikdə ölkənin milli valyutasının sərbəst dönərli xarici valyutaya qarşı inzibati müdaxilələrlə dəyişməz saxlanması nəzərdə tutulur. Yəni məzənnəni sabit saxlamaq üçün Mərkəzi Bank valyuta bazarında tələb və təklifi aktiv alış-satış əməliyyatları vasitəsilə tarazlaşdırır, bir sözlə, daimi olaraq valyuta bazarına müdaxilə edir. Mərkəzi Bank valyuta bazarında satışlar həyata keçirərkən özünün sərəncamında olan xarici valyuta ehtiyatlarından istifadə edir. Fikrimizcə, manatın məzənnəsinin ucuzlaşması ilə bağlı risqlər ölkənin ixracatdan valyuta gəlirlərinin azaldığı, real effektiv valyuta məzənnəsinin özünün tarazlıq səviyyəsində olmadığı, tədiyə balansının kəsirinin mövcudluğu şəraitində fəallaşa bilər. Son statistik məlumatlara görə, xam neftin dünya bazarında qiymətinin ucuzlaşması müşahidə olunsa da, ölkənin tədiyə balansında profisit qeydə alınıb. Bu isə o deməkdir ki, hazırda valyuta bazarında təklif tələbi üstələyir.

Bu şəraitdə Mərkəzi Bank məzənnənin möhkəmlənməsinin qarşısını almaq üçün bazarda əksinə, xarici valyuta alışını həyata keçirir. Odur ki, yaxın gələcəkdə təzyiqlər artsa da, manatın məzənnəsi ilə bağlı təhlükələr gözlənilmir". Müvafiq rəsmi dairələr də manat üçün heç bir təhlükənin olmadığını bildirir. Bu isə ölkədə inflyasiyanın qarşısını alan əsas amillərdən biri hesab edilir.