Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) son məlumatlarına əsasən, koronavirus ştammlarının yayılması hələ də davam edir. Qurum qeyd edir ki, 2020-ci ilin sentyabrında Böyük Britaniyada aşkar olunan “alfa” ştammı artıq 172 ölkədə yayılıb.
Əvvəlcə Cənubi Afrika Respublikasında aşkar edilən “beta” variantı hazırda 120 dövlətdə dövr edir. Sentyabr ayında Braziliyada aşkar edilən “qamma” ştammı coğrafiyasını 72 dövlətə qədər genişləndirib. Öz növbəsində, Hindistanda aşkar edildikdən sonra 2020-ci ilin oktyabrından bəri mütəxəssislərə məlum olan "delta" variantı yeni ölkələrə nüfuz edib və hazırda onun mövcud olduğu ölkələrin sayı 100-ə yaxınlaşır. ÜST qeyd edir ki, bəzi ölkələrdə koronavirusun variantlarının müəyyənləşdirilməsi imkanları məhdud olduğundan, “delta” variantının mövcud olduğu dövlətlərin sayının daha çox olması istisna deyil. O da bildirilir ki, bir sıra ölkələr yoluxma və xəstəxanaya yerləşdirmə hallarının artım səbəbini “delta” ştammının mövcud olması ilə izah edir. ÜST ekspertlərinin proqnozlarında bildirilir ki, koronavirusun bu ştammı yayılma və yoluxma sürətinə görə tezliklə dominant varianta çevriləcək. Almaniya-Azərbaycan Radioloji və Neyroradioloji Cəmiyyətinin sədri Nuran Abdullayev bu fonda qeyd edir ki, koronavirusun sürətlə yayılmaqda davam edən "delta" ştammı ilə bağlı təhlükə hər gün artır: “Artıq dünyanın bir çox ölkələrini cənginə alan yeni ştammın qarşısının alınması üçün elm adamları hərəkətə keçib. Amma faktiki və real müşahidələr onu deməyə əsas verir ki, yeni mutasiya koronavirusa qarşı tam peyvəndlənənləri də yoluxdura bilir”. O bildirib ki, məhz buna görə də Azərbaycan hökuməti yeni tədbirlərə başlamalıdır. Azərbaycanlı alim bu istiqamətdə öz təkliflərini də irəli sürüb: “İsraildə əhalinin 60 faizinin ən effektli vaksinlərdən biri ilə peyvəndlənməsinə baxmayaraq, “delta” ştammı təhlükəsi böyüyür və yeni yoluxmalar da məhz bununla əlaqələndirilir. Hətta rəsmi məlumata görə, burada yeni yoluxanların 40-50 faizi tam vaksinasiyadan keçənlər olub. Bundan əlavə, İndoneziyada “Sinovac” vaksini ilə peyvəndlənənlərin yenidən virusa yoluxduqları qeydə alınıb. Bu yoluxma hadisəsi ölkənin “delta” ştammının yayıldığı regionunda baş verib. Bütün bunlar isə onu deməyə əsas verir ki, hazırda istifadədə olan vaksinlər yeni ştamma qarşı gözlənilən qədər təsirli deyil. Təbii ki, bununla bağlı hələlik tam elmi tədqiqatlar olmasa da, ilkin variantda elmi araşdırmalar yekunlaşıb.
Bir sözlə, bu gün hər iki doza vaksinlə peyvəndlənən şəxslərin yeni ştamma yoluxma risqi gündən-günə artır, hətta peyvəndlənməsindən 6 ay zaman keçən şəxslər də. Ona görə də düşünürəm ki, Azərbaycanda da qabaqlayıcı və profilaktik tədbirlərə başlanmalı və ciddi addımlar atılmalıdır. Yeni ştammın bu qədər təhlükəli olması peyvəndin 3-cü dozası ilə bağlı qərar verilməsini və yeni dozanın alınmasını sürətləndirməlidir. 3-cü peyvənd dozasının hansı vaksinə aid olacağı müəyyənləşdirilməlidir. Təbii ki, burada da yüksək effektli peyvənddən söhbət getməlidir”. Professor Adil Qeybulla isə xatırladır ki, Hindistanda ortaya çıxan “delta” ştammı yazda meydana gəlib: “Sonradan yaranan “delta plus” ştammı daha təhlükəlidir. Alimlərin araşdırmalarına görə, bu ştamm dünyaya yayıldığı halda bizi yeni pandemiya gözləyə bilər. Dördüncü dalğanın başlanmasına dair proqnozlar da var. Bu ştammın əsas özəlliyi ondan ibarətdir ki, tikanlı zülalda xeyli dəyişikliklər baş verib. Bu da virusun çox asanlıqla hüceyrə daxilinə keçməsinə şərait yaradır. Xəstəlikdən sonra insanda yaranan adaptiv immunitet bu virusdan tam qorunmağa imkan vermir. Alimlər hesab edir ki, immuniteti güclü olan və vaksinasiya olunan şəxslər virusu nisbətən yüngül keçirmək şansına malikdir. Amma bu bizi qətiyyən arxayın sala bilməz. Odur ki, yeni sürprizlərə hazır olmalıyıq. Yeni virus dünyaya yayılmaqdadır. Fəsadları ağır olarsa, yenidən qapanmalara getmək məcburiyyətində qalacağıq. Bu, yeni bir ciddi dalğaya gətirib çıxara bilər. Hazırda Cənubi Amerikada “lambda” ştammı da yayılıb. Bu ştamm “delta plus” kimi çox yoluxucu deyil. “Delta”nın yoluxuculuq qabiliyyəti olduqca sürətlidir, öldürücülük qabiliyyəti də yüksəkdir. Uşaqlarda da xeyli ciddi əlamətlər yaradır. COVID-19 yeni yarananda uşaqlar bu xəstəliyi adətən simptomsuz keçirirdi, amma hazırda çox ciddi əlamətlər nəzərə çarpır. Mədə-bağırsaq pozuntuları da daxil olmaqla, çox ciddi əlamətlər müşahidə olunur. Qapalı mühitlərdə karantin davranışlarını gözləməliyik. Hələlik pandemiyanın bitməsi barədə deyil, yeni yoluxmalardan xilas olmaq haqqında düşünməliyik. Bu baxımdan karantin davranışları hər yerdə aktual olaraq qalır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı pandemiyanın bitdiyini elan etməyənə qədər bunu nəzarətdə saxlamağa davam etməliyik”.
Qeyd edək ki, təhlükəli ştamm Azərbaycana qonşu ölkələrdə - Türkiyə, Rusiya, Gürcüstan və İranda sürətlə yayılmağa başlayıb. Bu da o deməkdir ki, “delta” ştammının Azərbaycan üçün risqi qaçılmazdır. Xatırladaq ki, Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi (TƏBİB) hazırda Azərbaycanda koronavirus infeksiyasının müxtəlif ştammlarının müəyyənləşdirilməsi istiqamətində tədqiqatlar aparıldığını vurğulayıb. Qeyd olunub ki, bugünə kimi ölkədə Hindistan ştammı rəsmi şəkildə qeydə alınmayıb.
Tahir TAĞIYEV
