Azərbaycana qonşu ölkələrdə koronavirusa yoluxma halları yenidən çoxalmağa başlayıb. Rusiya, Türkiyə, Gürcüstan, İran kimi ölkələrdə virusa yoluxma halları artmaqla yanaşı, bu dövlətlərdə koronavirusun daha təhlükəli ştammları da geniş yayılmaqdadır. Söhbət koronavirusun "delta” və "delta plus” variantlarından gedir.
Artıq Rusiyada koronavirus infeksiyasının “delta plus” ştammı qeydə alınıb. Moskva meri Sergey Sobyanin deyib ki, son dalğanı virusun yeni ştammı törədir, o daha yoluxucudur, simptomları sürətlə inkişaf edir. Rusiyada pandemiya başlanandan 122 mindən çox ölüm qeydə alınıb. Cəmi 5 ölkədə – ABŞ, Braziliya, Hindistan, Meksika və Peruda rəsmi ölü sayı bundan çoxdur. Xatırladaq ki, koronavirusun “delta plus” ştammı ilk dəfə Hindistanin Maharaşta əyalətində aşkarlanıb. Yeni ştamm “delta”nın mutasiyası nəticəsində yaranıb. Avropa ölkələrində də “delta plus” ştammı geniş yayılmaqdadır. Niderland, Avstraliya, Fransa və İngiltərədə koronavirusun “delta” variantına yoluxanların sayı kəskin artıb. Artıq koronavirusun “delta plus” versiyası ikinci doza vaksin qəbul etmiş şəxslərdə də aşkarlanır. Bu hal isə sözügedən ölkələri narahat edib və hərəkətə keçirib. Həmin ölkələrdə karantin rejiminin yenidən sərtləşdirilməsi gündəmdədir. Cənubi Afrika və Asiya-Sakit okean regionu ölkələrində isə yüksək yoluxucu “delta” ştammı ilə əlaqədar qadağalar genişləndirilib, yaxud yenidən bərpa olunub. İyunun 27-dən Sidneydə milyonlarla sakin iki həftəlik karantin rejimində yaşamağa başlayıb. Malayziya bir aydır qüvvədə olan karantinə yaxın vəziyyəti qeyri-müəyyən müddətə uzadıb.
Qonşu Türkiyə, Gürcüstanda da “delta” ştammı ilə yoluxma sayları artır. Türkiyənin 26 vilayətində "delta" ştammı aşkarlanıb. Gürcüstanın Xəstəliklərə Nəzarət və İctimai Sağlamlıq Milli Mərkəzinin rəhbəri, baş epidemioloq Amiran Qamkrelidzenin sözlərinə görə isə, ölkə üzrə “delta” stammının dövriyyəsi 10-20% arasında dəyişir. Baş epidemioloq əhalini daha ehtiyatlı olmağa və tələblərə əməl etməyə çağırıb. İranda da koronavirusun “delta” ştammına rast gəlinir. Məşhəd Səhiyyə Elmləri Universitetinin rektor köməkçisi Mehdi Kəlyan bu xüsusda bildirir: “Təəssüf ki, İranda da “delta” variantına yeni yoluxmalar müəyyən edilir”.
Belə bir vaxtda ABŞ alimləri tərəfindən aparılan araşdırmanın nəticələrinə görə, yeni ştammlar bədənin sağlam hüceyrələrinə yoluxmağın yeni yollarını tapmağı bacarır. Qeyd edilir ki, mutasiya səbəbindən koronavirus standart sxemdən yan keçməklə hüceyrələrə daxil olmaq üçün yeni yollar axtarır. Tədqiqatçılar bu fenomeni təhlükəli adlandırıb. Azərbaycanlı infeksionist Vüqar Cavadzadə isə qeyd edir ki, koronavirusun "delta” və "delta plus” variantlarının yoluxuculuq qabiliyyəti digərlərinə nisbətən daha sürətlidir. O bildirib ki, koronavirusun "delta” variantı COVID-19-un "Britaniya ştammı”, "Hindistan ştammı” kimi mutasiyalarından biridir və kifayət qədər təhlükəlidir: "Koronavirusun "delta” variantı "Hindistan ştammı”nın mutasiyaya uğraması ilə əmələ gəldi. "Delta” variantı özü də mutasiyaya uğrayaraq "delta plus” virusunu yaratdı. Digər mutasiyaya uğramış viruslardan fərqli olaraq, bu variant iki dəfə mutasiyaya uğradığı üçün yoluxuculuq xüsusiyyəti digər virus variantlarından iki dəfə yüksəkdir. COVID-19-da yuxarı yaş qrupu üzrə yoluxanlar çoxluq təşkil edirsə, bu virusda da yaş faktoru bənzər olacaq. Yaşlı nəslin nümayəndələri bu virusu daha ağır keçirə bilər. Bu virusun uşaqlara yoluxması da yüksəkdir. Belə ki, bizdə olmasa da, qonşu ölkələrdə - Rusiya, Gürcüstan, Türkiyə, hətta İranda da virusun bu variantları aşkar edilib. Dünyanın 100-dən çox ölkəsində aşkar edilən virus sürətlə yayılır. Virusun Azərbaycana gəlməsi də mümkündür. Çünki ölkəmizin dörd bir tərəfində bu virus artıq yayılmağa başlayıb. Gec-tez bu virus bizdə də aşkar ediləcək. Yay fəslidir, hər kəs istirahət məqsədilə səyahət edir. Ölkəmizə turistlər, qonaqlar gəlir. Bir sözlə, yerüstü hava nəqliyyatı işlədiyi üçün virusun ölkəmizdə aşkarlanması mümkün ola bilər”. Virusun yeni mutasiyasının ilkin simptomları barədə danışan həkim bildirib ki, burun axması üstünlük təşkil edir: "Virusun "delta” variantı üzərində aparılan təhlillər göstərir ki, onun ilkin simptomları COVID-19-la müqayisədə bir qədər fərqlidir. COVID-19-da hərarət, baş ağrısı, halsızlıq olurdu. "Delta” variantında burun axması, boğaz ağrısı, baş ağrısı daha çox müşahidə edilir. Eyni zamanda, COVID-19 virusuna yoluxub sağalan insanlarda yaranan anticisimlər "delta” virusuna qarşı immunitetin olması deməkdir. Lakin bu immunitetin nə qədər güclü və davamlı olduğu hər bir orqanizmin fərdi xüsusiyyətindən asılıdır”.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) baş direktoru Tedros Adanom Qebreyesus da yeni ştammların ciddi təhdid yaratdığını bildirir. Bununla yanaşı, Qebreyesus diqqəti yüksək və aşağı gəlirli ölkələr arasındakı fərqi artıran peyvənd bərabərsizliklərinə və vaksin millətçiliyinə də cəlb edir. Onun sözlərinə görə, hazırda koronavirusa qarşı peyvəndlərin 77 % -i dünyanın yalnız 10 ölkəsində edilir. Eyni zamanda, az gəlirli ölkələrin əksəriyyəti hələ də ən həssas və risq altındakı əhaliyə çatacaq qədər peyvəndə malik deyil: "Ölkələr dərhal peyvəndləri COVAX mexanizmi ilə paylaşsalar və istehsalçılar COVAX sifarişlərinə üstünlük versələr, sentyabr ayına qədər hər ölkənin əhalisinin azı 10 %-ni, ilin sonuna qədər isə azı 40 %-ni peyvənd edə bilərik".
Tahir TAĞIYEV
