Son statistik rəqəmlər hələ də dünyada koronavirus pandemiyasının sürətlə yayıldığını, daha çox sayda insan ölümünə səbəb olduğunu göstərir. Açıqlanan rəqəmlər indiyədək bu virusa yoluxanların sayının 157 milyonu ötdüyünü, 3,2 milyondan artıq insanın isə koronavirus qurbanı olduğunu üzə çıxarır. Dünya üzrə 135 milyon pasiyent bu xəstəlikdən sağalıb. Amma qeyd edilənlər sadəcə rəsmi rəqəmlərdir. ABŞ-da fəaliyyət göstərən səhiyyə göstəriciləri və qiymətləndirmə institutunun (IHME) koronavirusdan ümumi ölüm hallarının qiymətləndirilməsinə dair hesabatı vəziyyətin, əslində daha dəhşətli olduğunu göstərir.
Hesabata əsasən, indiyə qədər dünyada koronavirusdan 6.93 milyon nəfər ölüb, bu da rəsmi rəqəmlərdən iki dəfə çoxdur. IHME analitikləri yeni hesablama metodikası tətbiq ediblər və bütün dünya üzrə koronavirusdan ölüm hallarına dair ölkələrin açıqladıqları rəsmi rəqəmlərin həqiqəti əks etdirmədiyi qənaətinə gəliblər. Əvvəllər koronavirusdan ölüm sayını hesablamaq üçün institut rəsmi qeydə alınmış halları istifadə edirdi. İndi isə yanaşmanı dəyişib, bunu onunla əsaslandırıb ki, ölkələrin təqdim etdiyi statistika açıq-aşkar azaldılıb. İnstitutun alimləri koronavirusdan ümumi ölüm hallarının sayını hesablamaq üçün ölkələrin əvvəlki illərdəki təbii ölüm səviyyəsi ilə müqayisə aparıblar. Məlum olub ki, əksər ölkələrdə koronavirusdan ölənlərin sayına dair rəsmi rəqəmləri çıxandan sonra geridə qalan ölüm hallarının sayı əvvəlki illərdəki ölüm hallarının sayından qat-qat yuxarıdır. Hərçənd mütəxəssislər bu fərqin bir qismini koronavirus pandemiyasına görə səhiyyə sisteminin digər xəstəliklərə yetərli diqqət ayıra bilməməsi, pandemiyanın yaratdığı psixi pozğunluqlar, içki aludəçiliyi və digər səbəblərdən baş verən ölümlərlə izah edir. IHME direktoru Kristofer Mürrey bildirib ki, pandemiyanın nəticələri təsəvvür ediləndən daha pisdir.
Hesabata əsasən, ABŞ-da koronavirusdan ölənlərin sayı 906 min nəfərə yaxındır, rəsmi statistika isə bundan az qala iki dəfə aşağıdır - 574 min nəfər. Meksikada koronavirusdan ölənlərin rəsmi sayı 218 min nəfərə yaxın göstərilsə də, real rəqəm bundan üç dəfə çoxdur - 617 min nəfər. Rusiyada isə, rəsmi rəqəmlərə görə, koronavirusdan 109 min nəfər ölüb. Lakin institutun mütəxəssisləri bu rəqəmin əslində 594 min nəfərə yaxın olduğunu hesablayıb. Qazaxıstanda koronavirusdan ölənlərin sayı rəsmən 5620 nəfər göstərilir, əslində isə bu ölkədə 82 min nəfərə yaxın adam virusdan ölüb. Mövcud rəqəmlərin təhlili dünya üzrə aktiv koronavirus daşıyıcısı olan insanların sayının milyonlarla ölçüldüyünü təsdiq edir. Bu da pandemiyanın hələ ciddi təhdid mənbəyi kimi çıxış etdiyini göstərir. Elə bu səbəbdən koronavirusa qarşı aktiv mübarizə tədbirlərinin bundan sonra da davam etdirilməsi ciddi zərurətdir. Koronavirusa qarşı mübarizədə hələ də əsas problemlərdən biri dünyada vaksin ədalətsizliyinin davam etməsidir. BMT Baş Assambleyasının 75-ci sessiyasının sədri Volkan Bozkırın açıqlamaları da bu sahədə ciddi nöqsanların davam etdiyini təsdiqləyir. Bozkır azgəlirli ölkələrə tədarük edilən koronavirus vaksinlərinin miqdarını artırmaqla bağlı çağırış edib: “Qarşımızdakı hədəf bəllidir: ümumi düşmənimizə qalib gəlmək üçün əlimizdə vasitə var. Lakin dünyadakı peyvəndlərin cəmi 0,3 faizi azgəlirli ölkələrə verilib. Bunu düzəldə bilərik və düzəltməliyik”. Sədr koronavirus vaksinləri ilə bağlı əqli mülkiyyət hüququnun qorunmasını ləğv etmək istiqamətində atılan addımları alqışlayıb: “Bu vacib qərar vaksin istehsalını artırmağa və nəticədə insan həyatını xilas etməyə yardım edəcək”.bu açıqlamadan görünür ki, dünyadakı peyvəndlərin cəmi 0,3 faizi azgəlirli ölkələrə verilib. Azgəlirli ölkələrə təqdim edilən peyvəndlərin sayında ciddi artım olmayacağı halda koronavirus təhdidin tam şəkildə aradan qaldırmaq mümkün deyil. Bu zaman o da nəzərə alınmalıdır ki, virus hələ də sürətlə mutasiyaya uğramaqda davam edir. Xüsusən də mutasiya nəticəsində yaranan Britaniya, Brazilya, Cənubi Afrika, Hindistan ştammları əvvəlkilərlə müqayisədə daha təhlükəli xarakter daşıyır. Azgəlirli bir çox ölkələrin iqtisadi böhran yaşaması və səhiyyə sistemlərinin həddən artıq yüklənməsi şəraitində onların böyük həcmdə vaksinin alması ciddi problemə çevrilib. Bu səbəbdən dünyanın zəngin ölkələrinin vaksin ədalətsizliyinə son qoyması mühüm əhəmiyyətə malikdir. Əks halda pandemiyaya qalib gəlmək və bəşəriyyəti koronavirusdan xilas etmək mümkün deyil.
Xatırladaq ki, Azərbaycan dəfələrlə vaksin ədalətsizliyinə son qoyulması üçün müxtəlif təşəbbüslər irəli sürüb, əməli addımlar atıb. Ümumiyyətlə, “vaksin millətçiliyi”, vaksinlərin inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında ədalətsiz bölgüsünü Azərbaycan qlobal xarakterli ciddi problem hesab edir. Bunun aradan qaldırılması istiqamətində ölkəmizin təşəbbüslərinin dəstəklənməsi koronavirus probleminin çözümündə böyük önəm kəsb edir. Buna paralel olaraq, ölkəmizdə COVID-19 xəstəliyinə qarşı mübarizədə ən etibarlı vasitə kimi vaksinasiya da həyata keçirilir. Bununla bərabər, güclü immun sistemi də orqanizmin koronavirusla mübarizəsində mühüm rol oynayır. Ona görə də, peyvənd vurdurmaq və gigiyenik qaydalara ciddi riayət etməklə yanaşı, immuniteti möhkəmləndirmək üçün sağlam və aktiv həyat tərzi keçirmək, düzgün qidalanmaq zəruri şərtlərdir. Peyvənd vurduran insanlar qətiyyən arxayınlaşmamalı, tələb olunan gigiyenik qaydalara ciddi riayət etməlidirlər. Yenə tibbi maska taxılmalı, əlləri tez-tez yumalı və yaxud spirtlə silməli, ara məsafə saxlamalı, kütləvi tədbirlərdən mümkün qədər uzaq durulmalıdır.
Tahir TAĞIYEV
