Ötən il Yer kürəsində havanın temperaturu milyon il ərzində rekord həddə qalxaraq, bəşəriyyəti iqlim qəzasına yaxınlaşdırıb. Belə bir açıqlama ilə BMT-nin baş katibi Antoniu Quterreş çıxış edib.
Baş katib bildirib ki, ötən il illik ekstremal və iqlim kataklizmlərinin daha bir görünməmiş dövrü olub. Onun sözlərinə görə, atmosferdəki karbon qazının konsentrasiyası ən yüksək səviyyəyə qədər yenilənərək sənayedən əvvəlki səviyyəni üstələyib. Quterreş bunun Yerin istiliyinin üç dərəcə yüksək və dəniz səviyyəsinin 15 metr yüksək olduğu son üç milyon ildə ən yüksək göstərici olduğunu vurğulayıb: "Mövcud öhdəliklərə uyğun olaraq, hələ də əsrin sonuna qədər fəlakətli 2,4 dərəcə istilik artımına doğru irəliləyirik. Uçurumun astanasındayıq". BMT rəhbəri vurğulayıb ki, bəşəriyyət ən pis ssenarinin qarşısını almaq üçün daha təmiz və yaşıl inkişaf yoluna daxil olmaqdan ötrü birlikdə çalışmalıdır.
Bu fonda Sürixdə yerləşən İsveçrə Federal Texnologiya İnstitutu alimlərinin apardığı araşdırmalara görə, son iyirmi ildə dünyada buzlaqlar sürətlə əriməkdə davam edir və hər il buzlaqların həcmi 267 geqaton azalır. Qeyd olunur ki, dünyada dəniz səviyyəsinin qalxmasında buzlaqların əriməsi də rol oynayır və bu problemin 20 faizi əriyən buzlaqlar hesabına baş verir. Peyk fotoları və məlumatlarından ibarət məlumat bankı əsasında araşdırma aparan alimlər dünya üzrə 217 175 buzlağın 2000-2019-cu illər arasında kütlə itkisini hesablayıb. Müəyyən edilib ki, Qrenlandiya və Antarktidanın buz təbəqəsi ilə müqayisədə buzlaq ərazilərinin əriməsi daha sürətlə gedir. İslandiya, Skandinaviya və ya Qrenlandiyanın şərq sahillərində buzlaqların nisbətən ləng əriməsi isə bu regionlardakı anomal soyuq hava şəraiti əsasında mümkün olub. Buzlaqların sürətlə əriməsi yaxın onilliklərdə daha bir problemə də yol aça bilər. Proses bu templə davam edərsə, qarşıdakı 30 ildə bir milyard insan su çatışmazlığı və ərzaq qıtlığı təhlükəsi ilə üz-üzə qalacaq. Belə ki, hazırda Himalay dağlarında buzların əriməsi prosesi Qanq, Bramaputra və Hind çaylarının suyunu artırır və həmin regionlarda su çatışmazlığı problemini həll edir. Lakin buzlaqların yox olması ilə uzunmüddətli perspektivdə Hindistan və Banqladeş kimi sıx əhaliyə malik ölkələrdə su və ərzaq problemi qaçılmaz ola bilər. Alimlər bildirir ki, iqlim dəyişikliklərinə qarşı məqsədyönlü strategiyaların hazırlanmasında buzlaqlar barədə dərin araşdırma nəticələri mühüm rol oynayır. Hesablamalara görə, iqlim dəyişikliyi bundan sonra dövlətlərin həyatına daha ciddi təsir edəcək. Məsələn, məlumdur ki, Afrikanın cənub hissəsində yerləşən ölkələrin böyük əksəriyyəti kasıbdır və iqlim dəyişikliyi burada bəzi dövlətləri tam çökdürə bilər. Artan quraqlıq və istilik Çinin də bir çox yerində səhralaşma və su qıtlığı problemi yaradır. Mərkəzi Asiya ölkələri isə iqlim dəyişikliyi səbəbindən indidən su böhranı ilə üzləşir. Dağ buzlaqlarının əriməsi su təchizatı problemlərini burada daha da kəskinləşdirir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycan üçün də su sarıdan iqlim məsələsi ciddi təsir imkanına malikdir. Ötən il Azərbaycanda yay mövsümündə quraqlıq müşahidə edilib. 2020-ci ildə Azərbaycanın su təminatının əsasını təşkil edən Kür çayında suyun səviyyəsi azalıb. Bu isə ölkədə su probleminin yaşanmasına səbəb olub. Ölkədə həm içməli su ilə bağlı, həm də suvarma ilə bağlı problemlər yaşanıb. Hətta Neftçalada və bəzi ərazilərdə su problemi pik həddə çatıb. Bu il də eyni problemlərin yaşanmaması üçün hökumət müəyyən qabaqlayıcı addımlar atır. Lakin son illər müşahidə edilən iqlim dəyişikliyi ölkəmizdə çaylarda sululuğun azalmasına səbəb olub. Su sektoru ölkəmizin iqlim dəyişmələrinin təsirlərinə həssas olan sahələrdən biridir.
Ümumiyyətlə, Azərbaycanın içməli su ehtiyatlarının azlığı, son illərdə müşahidə olunan qlobal iqlim dəyişikliyi və orta temperaturun yüksəlməsi, əsasən qonşu ölkələrdən daxil olan yerüstü su ehtiyatlarının, çaylarda sululuğun və yağıntıların xeyli azalması vəziyyəti daha da pisləşdirir. Digər tərəfdən, əhalinin sürətli artımı, həyat standartlarının yüksəlməsi, ölkə iqtisadiyyatının, o cümlədən kənd təsərrüfatının inkişafı, əkin sahələrinin, suvarma və içməli su təchizatı şəbəkələrinin genişləndirilməsi nəticəsində suya tələbatın artması artıq ölkədə su ehtiyatlarından səmərəli istifadəni zərurətə çevirib. Bu kimi amilləri nəzərə alaraq, Prezident İlham Əliyev 2020-ci ilin aprelində “Su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında” sərəncam imzalayıb. Sərəncama əsasən, ölkə ərazisində su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsi, su təsərrüfatının idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi və bu sahədə fəaliyyətin əlaqələndirilməsi məqsədilə komissiya yaradılıb. Həmin il iyulun 27-də isə “Su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsinə dair 2020–2022-ci illər üçün” tədbirlər Planı təsdiqlənib.
BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) Azərbaycandakı Tərəfdaşlıq və Əlaqələndirmə Ofisinin rəhbəri Mələk Çakmak bildirir ki, iqlim dəyişikliyi, əhali artımı, kənd təsərrüfatında suvarılan ərazilərin miqyasının genişlənməsi və sənayeləşmə su ehtiyatlarının azalmasına gətirib çıxarır. Bu səbəbdən sudan səmərəli istifadə ön planda yer almalıdır.
Ramil QULİYEV
