Dünya üçün ciddi təhdid mənbəyi olaraq qalmaqda davam edən koronavirus pandemiyasına qarşı bu gün ən effektiv mübarizə üsulu vaksinasiya prosesi hesab edilir. Lakin dünya ölkələrinin bir çoxu üçün vaksin əldə edilməsi və onun tətbiqi ciddi problemdir. Bu mənada Azərbaycanda vəziyyət daha yaxşıdır. Ölkəmizdə yanvar ayından etibarən vaksinləşmə prosesi başlanıb. Halbuki, qonşu Gürcüstan və Ermənistanda bu prosesə yenicə start verilir.
Azərbaycanda indiyədək 1 milyon 540 mindən çox vaksin dozası vurulub. Ölkədə əhalinin yanvar ayının ortalarından başlayan vaksinlənməsi hazırda davam etməkdədir. Azərbaycan bu kampaniyaya Çindən yanvarda sifariş etdiyi 4 milyon doza “Sinovac” vaksini ilə başlayıb. Ötən həftəsonu isə Azərbaycana Rusiyanın “Sputnik V” peyvəndinin ilk partiyası olaraq 40 min doza vaksini çatdırılıb. Bundan bir ay əvvəl, aprelin 4-də COVAX platforması xəttilə Bakıya COVID-19 virusuna qarşı 84 min doza “AstraZeneca” peyvəndi də gətirilib və onun vurulmasına başlanıb. Xatırladaq ki, ölkədə vaksinasiya mərhələli qaydada keçirilir. Koronavirusa qarşı vaksinasiya dövlət hesabına aparılır və könüllüdür.
Vaksinasiya proseduru çərçivəsində insan orqanizmində COVİD-19-a qarşı nəzərdə tutulmuş immunitet reaksiyasının əmələ gəlməsi üçün peyvəndin birinci dozası vurulduqdan 28 gün sonra ikinci doza da vurulmalıdır. Hökumət vaksinasiya üçün vaksin çatışmazlığının olmadığını da bildirir. Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın statistikasına görə, Azərbaycanda bugünədək, yuxarıda qeyd edildiyi kimi, 1 milyon 540 mindən çox vaksin dozası vurulub. İndiyədək birinci mərhələ üzrə vaksin vurduranların sayı 980 min, ikinci mərhələ üzrə peyvənd olunanların sayı isə 560 min nəfərdən çoxdur. Ölkədə artıq 40 yaşdan yuxarı əhalinin peyvəndlənməsinə başlanıb. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2020-ci ildə ölkə əhalisinin 3 milyondan çoxu 40 yaşdan yuxarı olub. Tibb və təhsil işçilərinin də yaşından asılı olmayaraq peyvəndlənməyə cəlb edildiyini nəzərə alsaq, Azərbaycanda vaksin vurulacaq insanların sayı 3 milyonu aşır. Ən son məlumatlara görə, Azərbaycanda indiyədək 300 mindən çox adam COVİD-19 infeksiyasına yoluxandan sonra müalicə olunaraq sağalıb. Həkim ekspert Arif Yusifov qeyd edir ki, hələlik açıq qalan məsələ COVİD-19-dan sağalanların nə vaxt və necə vaksinasiya edilməsidir. Onun sözlərinə görə, pandemiyanın birinci dalğasından sonra sağalanların bir qismi əslində vaksinasiya olunmağa başlayıb və hələlik hansısa problemlərin yaranması barədə eşitməyib: "Misal üçün, keçən ilin dekabrında, ikinci dalğada koronavirusa yoluxmuşdum. Vaksinasiya olunmaq istəyəndə dedilər ki, sən yoluxma keçirmisən, sənə 6 ay ərzində dəymirik. Görünür, koronavirusa yoluxub sağalanlar üçün sağalmadan sonra 6 aylıq bir müddət qoyulub". Ekspertin qənaətincə, COVID-19-a yoluxub sağalanların vaksinasiyası, görünür, fərdi qaydada keçiriləcək: "Yəni fərdin vəziyyəti, analiz göstəricilərindən asılı olaraq bu məsələ həll olunur. Görünür bu, orqanizmi çaşdırmamaq üçün edilir. Xəstəlik keçirmiş insanın sağalandan sonra orqanizmində güclü immun reaksiyası bir müddət qalmaqda davam edir. Odur ki, növbəti antigen dozasının orqanizmə yeridilməsi bədəndə əlavə cavab reaksiyalarını işə sala bilər. Allergik və ya immun mənşəli reaksiyalara səbəb ola bilər". Həkimin sözlərinə görə, bir müddət sonra yoluxma statistikası azalmağa doğru dəyişəcək. O hesab edir ki, koronavirus statistikasına "əsas payı verən" kollektiv immunitet əlamətləri artıq Bakıda özünü göstərməyə başlayıb. Yəni hazırda orta hesabla hər 10 nəfərdən ikisi artıq xəstəlik keçirib, daha bir nəfər, ola bilsin ki, simptomsuz xəstəlik keçirib, daha iki nəfər isə vaksinlənib. O vurğulayır ki, müəyyən ərazidə kollektiv immunitetin yaranması üçün həmin ərazinin sakinlərinin 60-70 faizində immunitet yaranmalıdır. Arif Yusifövun fikrincə, Bakı bu səviyyəyə artıq ya çatıb, ya da ki, yaxın zamanlarda çatacaq. Hesab edilir ki, bu halda vaksinin “dönüş” və ya “əks-hücum” anı baş verəcək. Buna ABŞ timsalında da xüsusi diqqət edilir. İndiyədək ABŞ əhalisinin 44 faizinə vaksinin bir dozası, 31 faizinə isə iki dozası vurulub. Vaksinin “dönüş nöqtəsi” kifayət qədər insanın vaksinlənməsi ilə yetişəcək. Bu halda COVID-19-a yoluxma halları kəskin azalacaq və virusun sürəti onun cilovlanmasına imkan verən səviyyəyə enmiş olacaq. Virus tam dayanmayacaq, amma bu, böyük yoluxma partlayışlarının qarşısını alacaq. San-Fransiskodakı Kaliforniya Universitetinin professoru Robert Uoçter bildirir ki, əhalinin yarısının vaskinlənməsi pandemiyaya qalib gəlməyin başlanğıcıdır: “Təsəvvür edin ki, yoluxma təhlükəsi ilə üzləşənlərin 50 faizinə virus yoluxmayacaq. Bu çox böyük məsələdir”.
Bu arada Ağ Ev elan edib ki, Birləşmiş Ştatlarda 100 milyon nəfər vaksinin 2 dozası ilə tam peyvənd olunub. “USA Today” qəzeti yazır ki, bəzi ştatlarda yoluxma hallarının artmasına baxmayaraq, ümumi ölkə üzrə sürətli azalma gedir. Britaniyada da vaksinin “əks-hücum anı” əhalinin 50 faizdən çoxunun vaksinlənməsindən sonra baş verib. Ötən həftə ölkədə yoluxma halları 10, ölüm halları 31 faiz azalıb. Əhalinin 60 faizinin peyvənd olunduğu İsraildə yoluxma əmsalı hər 100 min nəfər üçün 1 nəfərə enib. Vaksinin birinci dozasını qəbul edənlərin 92 faizi ikinci doza üçün müraciət edib. Ekspertlər bunun yaxşı göstərici olduğunu deyir, amma əlavə edirlər ki, daha çox adamın peyvənd olunmasına ehtiyac var. Proqnozlara görə, ABŞ-da yoluxma hallarının sayı artıq mayın 29-dək günə 10 min nəfərə enə bilər. Lakin hazırda bu rəqəm günə 48 mindir və bu göstərici oktyabr ayından bəri ilk dəfədir ki, 50 mindən aşağı düşüb. Başqa sözlərlə, yoluxma bir həftə əvvəllə müqayisədə 17 faiz azalıb.
Amma heç də hamı koronavirusun belə rahatlıqla cilovlanacağına inanmır. Filadelfiyadakı Vaksin Agahlığı Mərkəzinin direktoru, professor Pol Offitin fikrincə, COVID-19-un tam nəzarət altına alınması üçün əhalinin 80 faizinin vaksinlənməsinə ehtiyac var. Onun təxminlərinə görə, hazırda ABŞ əhalisinin yalnız 50 faizinin koronavirusa qarşı immuniteti var. Professor qeyd edir ki, ümumölkə immunitetinin yaranmasına yazın gəlişi də müsbət təsir edəcək.
Tahir TAĞIYEV
