“Trampla Netanyahunun 3 saatlıq görüşündə İrana qarşı hansı plan cızıldı” sualı ətrafında yaranan müzakirələr əslində daha geniş geosiyasi mənzərəni əks etdirir. Donald Trump ilə Benyamin Netanyahu arasında keçirilən görüşdən sonra verilən açıqlamalar göstərir ki, tərəflər İran məsələsində eyni strateji çərçivəni bölüşsələr də, taktiki yanaşmalarda fərqli ton nümayiş etdirirlər.
Tramp görüşün uğurlu keçdiyini, ABŞ-İsrail münasibətlərinin güclü olduğunu vurğulasa da, İranla bağlı konkret razılaşmanın əldə olunmadığını bildirib və diplomatik danışıqların davam etdirilməsinin vacibliyini önə çəkib. Bu mövqe ABŞ-ın regionda genişmiqyaslı müharibədən yayınmaq istəyi ilə izah oluna bilər. Vaşinqton üçün Yaxın Şərqdə yeni hərbi eskalasiya həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan əlavə risklər yaradır.
Netanyahunun isə İranın hərbi potensialına qarşı daha sərt addımların tərəfdarı olduğu barədə yayılan məlumatlar İsrailin təhlükəsizlik doktrinasına uyğundur. İsrail rəhbərliyi İranın nüvə və raket proqramını birbaşa milli təhlükəsizlik təhdidi kimi qiymətləndirir və preventiv zərbə variantını həmişə gündəmdə saxlayır. Bu baxımdan iki lider arasında ton fərqi real strateji prioritet fərqlərindən qaynaqlana bilər.
Digər tərəfdən, beynəlxalq diplomatiyada “pis polis - yaxşı polis” modeli də geniş istifadə olunur. Bir tərəfin daha sərt mövqe sərgiləməsi, digər tərəfin isə diplomatik çıxış yolu təklif etməsi qarşı tərəfə seçim imkanı görüntüsü yaradır, amma eyni zamanda təzyiq effektini artırır. Belə konfiqurasiya Tehrana mesaj ola bilər ki, əgər diplomatik proses nəticə verməzsə, daha sərt addımlar istisna edilmir və bu halda ABŞ özünü son anda müharibənin qarşısını almağa çalışan tərəf kimi təqdim edir.
Bunun planlı psixoloji təzyiq mexanizmi olub-olmadığını dəqiq demək mümkün deyil. Lakin aydın görünən odur ki, həm Vaşinqton, həm də Təl-Əviv İranla bağlı strategiyanı yalnız hərbi müstəvidə deyil, informasiya və diplomatik müstəvidə də qurur. Mövqelərin açıq şəkildə fərqləndirilməsi həm regional aktorlara, həm də İran rəhbərliyinə hesablanmış çoxqatlı mesaj xarakteri daşıya bilər.
Akif NƏSİRLİ
