Mövcud qanunvericiliyə görə, Azərbaycanda qadınların ağır və zərərli əmək şəraitində işləməsi, onların fiziki gücü xaricində olan işlərlə məşğul olması qadağandır. Hətta Əmək Məcəlləsindən irəli gələrək Nazirlər Kabineti 1999-cu ildə “Qadın əməyinin tətbiqi qadağan olunan, əmək şəraiti zərərli və ağır olan istehsalatların, peşələrin (vəzifələrin), habelə yerlatı işlərin siyahısı”nı təsdiqləyib.
Bu siyahıda qadın əməyinin tətbiqinin qadağan olunduğu 600-ə qədər iş yerinin adı qeyd edilib. Siyahıdakı iş yerləri kənd təsərrüfatı, emal və qida sənayesi, neft-qaz hasilatı, metallurgiya sahəsi və s. sahələrə aiddir. Həmin sahələrdəki işlərin əksəriyyəti məhz ağır yükqaldırma, zərərli maddələrin istehsalı ilə əlaqəlidir.
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin Hüquqi təminat şöbəsinin müdiri Taliyə İbrahimova mətbuata bildirib ki, Azərbaycanda bütün qadınların əmək şəraiti zərərli və ağır olan iş yerlərində işləməsi ilə bağlı qoyulan məhdudiyyətin aradan qaldırılması, yalnız hamilə və himayəsində 3 yaşınadək uşağı olan qadınların belə iş yerlərində işləməsinə qadağa qoyulması üçün təkliflər hazırlanır.
T.İbrahimovanın sözlərinə görə, Əmək Məcəlləsinə əsasən, əmək şəraiti ağır, zərərli olan iş yerlərində, habelə yeraltı tunellərdə, şaxtalarda və digər yeraltı işlərdə qadın əməyinin tətbiqi qadağandır.
Əmək Məcəlləsindən irəli gələrək Nazirlər Kabinetinin 1999-cu ildə təsdiqlədiyi “Qadın əməyinin tətbiqi qadağan olunan, əmək şəraiti zərərli və ağır olan istehsalatların, peşələrin (vəzifələrin), habelə yerlatı işlərin siyahısı”nı şərh edən T.İbrahimova qeyd edib ki, hazırda bu siyahının ölkədəki əmək qabiliyyətli bütün qadınlara şamil edilir. O, həmçinin vurğulayıb ki, siyahının təsdiq edildiyi vaxtdan sonrakı müddətdə bəzi peşələr üzrə istifadə edilən avadanlıq və texnika müasirləşib. Buna görə də artıq həmin işlərə ağır iş yerləri demək olmaz:
“Bu gün həmin o siyahıda göstərilən bəzi peşələr üzrə avadanlıqlar, texnikalar müasirləşdiyindən qadınlar üçün həmin iş yerlərində kişilərlə bərabər işləməsinə qadağa qoya bilmərik. Çünki, bu, özü ayrı-seçkiliyə gətirib çıxarır. Bu amilləri nəzərə alaraq, “Qadın əməyinin tətbiqi qadağan olunan, əmək şəraiti zərərli və ağır olan istehsalatların, peşələrin (vəzifələrin), habelə yeralatı işlərin siyahısı"nın yenilənməsi vacibdir. Qadın əməyinin tətbiqinin qadağa olunduğu iş yerlərinin də bütün qadınlara deyil, yalnız hamilə və himayəsində 3 yaşınadək uşağı olan qadınlara aid edilməsi düzgün olar”-deyə bildirən T.İbrahimovanın sözlərinə görə, həm Avropa Şurası, həm digər beynəlxalq təşkilatların ekspertləri Azərbaycan qanunvericiliyininin təhlilini apardıqdan sonra ölkəmizə də bu məsələyə baxılaraq qadağanın yalnız hamilə və himayəsində körpə uşağı olan qadınlara şamil edilməsini tövsiyə edib.
O, artıq Moldova, Ukrayna qanunvericiliyində bu istiqamətdə dəyişikliklərin olduğunu, hazırda Qazaxıstan, Özbəkistan, Tacikistan, Gürcüstanda, Qırğızıstanda bu məsələyə baxıldığını da vurğulayıb.
Komitə rəsmisi əlavə edib ki, Əmək Məcəlləsinin 241-ci maddəsinə əsasən, qadınların müəyyən edilmiş normalardan artıq ağır əşyaların qaldırılması və bir yerdən başqa yerə daşınması işlərinə cəlb edilməsi də qadağandır. Məcəllə əsasında qadınların ümumi çəkisi 15 kiloqramdan çox olmayan əşyaların əl ilə qaldırılaraq başqa yerə daşınması, 10 kiloqramdan çox olmayan əşyanın bir metr yarımdan artıq hündürlüyə qaldırılması və əl ilə qaldırılıb başqa yerə daşınması, 15 kiloqramdan artıq gücün sərf edilməsi tələb olunan yüklənmiş təkərli araba və ya hərəkət edən digər vasitələrlə əşyaların daşınmasına icazə verilmir:”Yəqin ki, müasir texnologiyanın tətbiqi ilə əlaqədar olaraq, gələcəkdə Əmək Məcəlləsində bu qadağaların da aradan qaldırılmasına baxıla bilər”.
Mehriban Zeynalova: “Təklif qəbul edilərsə bu qadınların məcburən ağır işlərə cəlb edilməsi demək deyil, sadəcə bu qadınlara seçim etmək imkanı verəcək”
“Təmiz Dünya” Qadınlara Yardım İctimai Birliyinin rəhbəri Mehriban Zeynalova “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu addımın atılması zəruridir. O, həmçinin dedi ki, bu könüllülük şəraitində olacaq:”Komitənin hazırladığı təklif qüvvəyə minərsə bu o demək deyil ki, qadınların hamısı ağır işlərdə çalışa bilər. Yəni bu məcburi deyil, amma ola bilsin ki, kimsə gedib işləmək istəyir. Gender bərabərliyi ilə bağlı çağırışlar edilərkən burada qadınlarla kişilərin bütün sahələrdə bərabər çalışmaları da qeyd edilir. Təklif qəbul edilərsə bu qadınların məcburən ağır işlərə cəlb edilməsi demək deyil, sadəcə bu qadınlara seçim etmək imkanı verəcək. Elə qadınlar var ki, mən ev təmirində işləmək istəyir, başqa birisi çilingər kimi fəaliyyət göstərmək arzusundadır, yaxud başqa bir qadın “kişilərin gördüyü ağır işləri görmək mənim üçün problem deyil” deyir. Bilirsiz, elə sahələr var ki, orada yalnız kişilər işləyir və bu da qadının seçim imkanlarını məhdudlaşdırır. Qadın nə üçün mağazada işləməlidir, yaxud müəllim olmalıdır. Yeni təklif qadınlar üçün kişilərlə barabər çalışmaq imkanları yaradır”.
Əliməmməd Nuriyev: “Azərbaycanın müvafiq beynəlxalq təşkilatlar qarşısında götürdüyü öhtəlikləri nəzərə alaraq düşünürəm ki, Komitənin hazırladığı təklif vacibdir və bu müvafiq qanunvericilikdə öz əksini tapmalıdır”
Konstitutsiya Araşdırmalar Fondunun rəhbəri, tanınmış hüquqşünas Əliməmməd Nuriyevin sözlərinə görə, Komitənin belə bir təklif hazırlaması beynəlxalq təşkilatların ölkəmizin qarşısına qoyduğu tələblərdən irəli gəlir. “Azərbaycanda Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı var və həmin qərara əasaən xeyli sayda peşədə qadınların işləməsi qadağan edilib. Qadınlarla bağlı bu sahədə müəyyən məhdudiyyətlər var. Eyni zamanda Əmək Məcəlləsində də qadınların bəzi peşələrdə işləməsinin yolverilməzliyi qeyd edilib. Bu isə Azərbaycan qanunvericiliyinə ziddir. Birincisi, burada qadınlarla və kişilərin bərabərliyi, gender bərabərliyi məsələsi, “Gender bərabərliy haqqında” Qanun, bütün vətəndaşların qanun qarşısında bərabərlik prinsipləri məsələsi var. Digər tərəfdən də, Azərbaycan bir sıra beynəlxalq konvensiyalara qoşulub və həmin konvensiyaları da radifkasiya edib. Həmin konvensiyalara qoşulmaqla Azərbaycan dövləti üzərinə öhtəliklər götürüb. Onlardan biri də, qadınlara qarşı bütün növ ayrı-seçkiliklərin aradan qaldırılması ilə bağlı BMT-nin konvensiyasıdır ki, ölkəmiz həmin konvensiyaya da qoşulub. Bu tələblərdən biri də qadınların əmək hüququnun tam təmin edilməsi, müxtəlif peşələrdə qadınlara qarşı diskriminasiyaya yol verilməməsindən əlaqədardır. Azərbaycanın müvafiq beynəlxalq təşkilatlar qarşısında götürdüyü öhtəlikləri nəzərə alaraq düşünürəm ki, Komitənin hazırladığı təklif vacibdir və bu müvafiq qanunvericilikdə öz əksini tapmalıdır. Bəli, məhdudiyyətlər aradan qaldırılmalıdır, həmin peşələri seçib seçməmək, orada işləyib işləməmək isə qadının öz seçimi olmalıdır, buna görə ona qadağalar tətbiq edilməməlidir”.
Ə.Nuriyev qeyd etdi ki, rəhbərlik etdiyi Konstitutsiya Araşdırmalar Fondu, eləcə də, Hüquq və İnkişaf İctimai Mərkəzi ilə birgə Bazar İqtisadiyyatına Yardım Fondunun layihəsi çərçivəsində qadınların sosial inkişafı ilə bağlı bir araşdırma da həyata keçiriblər. “Biz tədqiqat aparıb araşdırdıq ki, hansı sahələrdə qadınların işləməsinə qadağa qoyulur. Biz dünya təcrübəsini öyrəndik. Artıq dünyanın əksər ölkələrində bu problem həll edilib. Bu keçmiş Sovet hökümətindən qalma bir ənənədir. Xüsusən də qadınların hüquqlarını qoruma halları kimi qələmə verilirdi. Əslində isə bu disskriminasiya xarakteri daşıyırdı. Biz bu sahədə hüququ tanımalıyıq, amma o hüquqdan istifadə etmək isə artıq qadının öz öhtəsinə düşən məsələdir. Bu mənada düşünürəm ki, əlbəttə, bu məsələ ilə bağlı Əmək Qanunvericiliyində dəyişikliklər edilməlidir”-deyə Ə.Nuriyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
