Son günlər Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Mərkəzi Elmi Kitabxanasının (MEK) ətrafında müxtəlif söz-söhbətlər səngimir. Elm adamlarının MEK-ə ünvanladığı iradlar abunə haqqının bahalığı ilə əlaqədardır. Elm adamları, xüsusən də gənc elmi işçilər narazılıq edirlər ki, MEK-də əvvəllər illik abunə haqqı 100 manat olsa da, son zamanlar 150 manat olub. Bu vəsaiti ödəmək də AMEA strukturundan kənarda çalışan elm adamları üçün çətinliklər törədir.
Ekspertlər bildirirlər ki, bu məbləğdə üzvlük haqqının müəyyən edilməsi, faktiki olaraq, MEK-in qapısını gerçək elm adamlarının, xüsusən də tələbələrin, elmlə məşğul olan gənc tədqiqatçıların üzünə bağlayır. Əslində isə bütün dünyada kitabxanalar, xüsusən də elmi tədqiqat üçün gərəkli olan materialların, nəşrlərin qorunduğu elmi kitabxanalar ödənişsizdir, yaxud da ora çox cüzi ödənişlər edilir.
Qeyd edək ki, bir neçə gün əvvəl Leyla İmanova MEK direktoru vəzifəsindən azad edilib, onun yerinə isə Sevil Zülfüqarova təyin olunub. Sosial şəbəkələrdə yayılan məlumata görə, L.İmanovanın MEK direktoru vəzifəsindən azad edilməsinin səbəbi abunə haqqını 150 manata qaldırması olub. Biz onun vəzifədən hansı səbəblərə görə uzaqlaşdırıldığının təfərrüatlarını bilmirik. Amma fakt budur ki, kitabxananın abunə haqqı bahadır və bu, qətiyyən, elm adamlarının büdcəsilə uyğunluq təşkil etmir.
Onu da qeyd edək ki, MEK-in sabiq direktoru L.İmanova hələ vəzifəsində olarkən qiymət artımı ilə bağlı açıqlama vermişdi. Həmin açıqlama MEK-in rəsmi saytında yerləşdirilib. Məlumatda deyilir: “Son günlərdə sosial şəbəkələrdə və mediada ödənişli kitabxana xidmətləri ilə bağlı AMEA rəhbərliyi və MEK ünvanına səsləndirilən fikirlərə dair aşağıdakıları diqqətinizə çatdırmaq istərdim.
2015-ci ildən başlayaraq, MEK müasir kitabxana xidmətlərini AMEA əməkdaşları ilə yanaşı, 18 yaşına çatmış bütün Azərbaycan vətəndaşlarına təqdim edir. 2017-ci ildən başlayaraq isə oxucuların xahişi əsasında və AMEA rəhbərliyinin dəstəyilə MEK 09.00-22.00 saatlarında ikinövbəli xidmət göstərir.
Xidmətlər bütün AMEA əməkdaşları və magistrantlarına imtiyazlı, Qarabağ müharibəsi əlillərinə, 20 Yanvar şəhidlərinin ailələrinə, müharibə veteranlarına, 70 yaşına çatmış və bir sıra başqa şəxslərə isə pulsuz göstərilir. Son üç il ərzində qanunvericilik çərçivəsində və şəffaflıq-hesabatlılıq prinsipləri gözlənilməklə, AMEA əməkdaşı və magistrantı olmayan şəxslərə dair yeni qiymət cədvəli tətbiq edilir.
Azərbaycan Respublikasının elm sahəsinin büdcədənkənar vəsaitlər hesabına maliyyələşdirilmə mexanizminin olmasını və MEK-in 2020-ci il üçün müəyyən etdiyi kadr, texniki, proqram təchizatı ehtiyaclarını və fəaliyyət proqramını nəzərə alaraq, MEK-in əlavə xidmətlərindən 2020-ci maliyyə ili üçün nəzərdə tutulmuş büdcədənkənar gəlirlər cədvəli yenilənmişdir. Çox da böyük olmayan büdcədənkənar vəsait kitabxananın maddi-texniki bazasının gücləndirilməsinə və əməkdaşların sosial müdafiəsinə yönəldilir.
Oxucuların istinad etdiyi “xaricdə pulsuz kitabxana xidməti” təbii ki pulsuz deyil və hər bir halda müəyyən qurumlar tərəfindən ödənilir. Müxtəlif ixtisaslar üzrə mütəxəssis yetişdirən müəssisələr öz sahələri üzrə müvafiq kitabxana xidmətləri təklif edə bilmədikləri halda, mütəxəssis kimi formalaşmasında maraqlı olduqları şəxslərin başqa kitabxanalara abunə haqlarının ödənilməsini müzakirə edə bilərlər. Burada başqa mexanizm yoxdur – xidmət göstərilirsə, müvafiq ödənişi olmalıdır. Yeri gəlmişkən, AMEA rəhbərliyi AMEA magistrantlarının MEK abunə xidmətlərini öz üzərinə götürüb.
Qiymətlərin yüksək olmasına gəldikdə isə, hazırda tətbiq edilən aylıq və illik abunə qiymətlərinə əsasən, oxucu 1 kitabxana gününə 0,62 AZN ödəyib 12 saat ərzində kitabxanadan limitsiz istifadə etmək hüququnu əldə edir. Xidmətlərin sahəsini və məzmununu müqayisə etmək niyyətindən uzaq dursaq, bu, başqa sahələrdə, məsələn, şəhərdaxili sərnişindaşıma xidmətlərinin tarifləri ilə müqayisədə çox aşağıdır. Belə ki, gün ərzində şəhər nəqliyyatına bir gediş və bir qayıdışa ödənilən 0,6 AZN ilə gün ərzində limitsiz 12 saatlıq kitabxana xidmətlərinin ödənişi təxminən eynidir.
Oxucular müzakirələr zamanı şəffaflığın olmaması məsələsini də səsləndirirlər. Qeyd etməliyəm ki, tətbiq edilən qiymətlər MEK saytında, sosial şəbəkə səhifələrində açıq şəkildə yerləşdirilir. “Oxucu kartı” oxucunun şəxsiyyət vəsiqəsi əsasında, oxucunun razılığı ilə hazırlanır, kart üçün ödənilən vəsait mədaxil orderində iki nüsxədə əks olunur, orderin bir nüsxəsi oxucuya verilir, ikinci nüsxəsi isə Maliyyə Nazirliyinə təqdim olunur. Vəsaitin aidiyyəti üzrə xərclənməsinə Maliyyə Nazirliyinin 12 saylı Xəzinədarlıq İdarəsi tərəfindən nəzarət edilir. Oxucunun şəxsi məlumatları əks olunmuş kart oxucuda saxlanılır. Oxucu kartdan istənilən vaxt, müddəti məhdudlaşdırılmadan MEK-in iş vaxtı ərzində istifadə etmək hüququna malikdir.
MEK rəhbərliyi gənclərin təhsilə və peşə inkişafına doğru atdığı ciddi addımları yüksək qiymətləndirir, Azərbaycanın inkişaf yolunu yalnız bilik cəmiyyətindən keçdiyini başa düşür, oxucuların bu sahədə səsləndirdiyi ehtiyacların qarşılanması yollarını araşdırır və bununla bağlı bir çox prosedurun (təhlükəsizlik, sənədləşdirmə, ödəniş və s.) yenilənməsi layihəsini hazırlayır.
Ümid edirəm ki, yuxarıda təqdim olunan məlumat MEK oxucularının və xidmətlərimizlə yaxından maraqlanan digər şəxslərin və qurumların suallarını cavablandırmış olacaq”.
“İllik 150 manat abunə haqqı kənardan gələn şəxslərə aiddir”
AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasının Beynəlxalq və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri İlahə Feyziyeva isə “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, akademiya əməkdaşları, eləcə də bu qurumun magistrləri üçün xidmət imtiyazlıdır. “İllik 150 manat abunə haqqı kənardan gələn şəxslərə aiddir. Aylıq isə 15 manatdır. Əvvəllər isə 10 manat ödəyirdilər. Bütün bunlar xidmət səviyyəsinin yüksəldilməsi ilə bağlıdır. Qiymətin bu cür olması AMEA rəhbərliyi tərəfindən müəyyən edilib. Amma MEK-də tətbiq edilən qiymətlərə yenidən baxılması gözlənir. Bu məsələ hələ müzakirə ediləcək” - deyə İ.Feyziyeva qeyd etdi.
Həmçinin, o bildirdi ki, xidmət AMEA əməkdaşları və magistrantlarına imtiyazlı, Qarabağ müharibəsi əlillərinə, 20 Yanvar şəhidlərinin ailələrinə, müharibə veteranlarına, 70 yaşına çatmış və bir sıra başqa şəxslərə isə pulsuz göstərilir.
İradə SARIYEVA
