Azərbaycanda ermənişünaslıq sahəsində kadrların yetişdirilməsi istiqamətində artıq bir sıra işlər görülüb. Bu gün bəzi ali məktəblərimizdə, eləcə də güc nazirliklərinin akademiyalarında erməni dili ayrıca tədris edilir. Biz bu prosesə son dövrlər başlasaq da, artıq bir neçə mütəxəssisə, gənc kadra sahibik. Əlbəttə, erməni dilinin öyrənilməsində onlara dərs keçən mütəxəssislərin fəaliyyətini xüsusi qeyd etməliyik.
Bilirik ki, Azərbaycan-erməni dili lüğəti yox idi və Sovet dövründə nəşr edilən lüğət də qətiyyən tələbata cavab vermirdi. Bu da erməni dilini öyrənmək istəyənlərin qarşısında ciddi əngəllər yaradırdı.
Biz Azərbaycan-erməni dili lüğətinin hazırlanmasında bir qədər geciksək də, artıq belə bir nəşr meydandadır. Halbuki, ermənilər hələ bir neçə il əvvəl erməni-Azərbaycan dili lüğətini, eyni zamanda da Ermənistan-Azərbaycan hərbi lüğətini də hazırlayaraq çap ediblər. 2012-ci ildə isə İrəvanda “Azərbaycan dili” dərsliyinin təqdimatı keçirilib.
“Ermənilər mənə mesaj yazıb “Ermənicə-Azərbaycanca lüğət”in elektron versiyasını istəyirlər”
Qayıdaq yeni çap olunan “Ermənicə-Azərbaycanca lüğət” adlı Azərbaycan-erməni dili lüğətinə. BDU- nun Erməni araşdırmaları Elmi-Tədqiqat və Tədris Mərkəzinin böyük elmi işçisi İsmayıl Tanrıverdi “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu lüğətin meydana çıxmağı ilə, nəhayət, işgüzar bir kollektivlə birlikdə uzun və gərgin əməyin nəticəsində Azərbaycan tarixində bir ilkə imza atılıb. O vurğuladı ki, ilk dəfə olaraq Strateji Kommunikasiyalar Mərkəzinin sifarişi ilə 975 səhifəlik və 74000 söz birləşməsini əhatə edən “Ermənicə-Azərbaycanca lüğət” kitabı işıq üzü görüb.
İ.Tanrıverdinin sözlərinə görə, lüğət əsasən akademik səviyyədə tərcümə işləri ilə məşğul olan və eləcə də erməni dilini öyrənmək istəyən şəxslər üçün nəzərdə tutulub. “Bu bizim “Düşmənlə öz dilində mübarizə aparaq!” adlı devizimizi həyata keçirmək üçün uğurlu bir addımdır” - deyə bildirən İ.Tanrıverdi lüğətin hansı zərurətdən meydana çıxdığını da qeyd etdi. “Üç il bundan əvvəl bir neçə ermənişünası Prezident Administrasiyasına dəvət etdilər. Səadət Yusifovanın rəhbərliyi ilə görüş keçirildi və burada təşəbbüs irəli sürüldü ki, “Ermənicə-Azərbaycanca lüğət” ərsəyə gətirilsin. Biz - 4 nəfər (mən, müavinim və iki tələbəm - İ.T.) ermənişünas bu işi öz üzərimizə götürdük və işləməyə başladıq. Kitabı yarıya qədər işlədik və gördük ki, iş ağırdır və deyilən vaxta çatdıra bilməyəcəyik. Çünki lüğətin tez hazırlanıb təhvil verilməsi deyilmişdi. Ona görə də lüğətin hazırlanmasına əlavə ermənişünaslar, məsləhətçilər, o cümlədən də Prezident Administrasiyasının kitabxanasının şöbə müdiri Nazim Mustafa dəvət edildilər. Biz birlikdə bu lüğəti meydana gətirdik. Keçən ilin dekabrında işi bitirdik və çapa hazırlanan zaman ortaya müəyyən texniki problemlər çıxdı. Sözlərin hamısı erməni dilində böyük hərflərlə yazılmışdı, biz gərək baş hərflərini böyük saxlamaqla hamısını kiçildəydik. Bunu etdik və nəhayət, lüğət işıq üzü gördü. Bu, Azərbaycanda çap olunan ilk belə böyük lüğətdir, min səhifəyə yaxındır. Prezident yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurası çap işini öz öhdəsinə götürdü. Həmin qurum kitabı nəşr etdiyi üçün onun satışına icazə verilmir”.
“Ermənicə-Azərbaycanca lüğət”dən ictimaiyyət nümayəndələri, erməni dilini öyrənmək istəyən sadə Azərbaycan vətəndaşları necə istifadə edə biləcək?
İ.Tanrıverdi qeyd etdi ki, nəşr edilən lüğətin paylanması ilə bağlı Prezident yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurası bölgü aparıb. Onun sözlərinə görə, lüğət, ilk növbədə, erməni dili tədris edilən, öyrədilən müəssisələrə verilib. “Bu lüğət əsasən erməni dilinin öyrədildiyi, tədris edildiyi müəssisələrin kitabxanalarına verilib. Amma satışa verilməyib. İctimaiyyət nümayəndələri “Ermənicə-Azərbaycanca lüğət”i əldə etmək üçün mənə çoxlu zəng edirlər, kitabı əldə etmək istəyirlər. Sovet dövründə nəşr edilən “Ermənicə-Azərbaycanca lüğət”dən yeni lüğətin fərqi çox böyükdür. Burada əsasən söz birləşmələrinə üstünlük verilib. Bu da dilin öyrənilməsi üçün vacibdir. “Ermənicə-Azərbaycanca lüğət”ə Ermənistandan güclü reaksiya var. Ermənilər sosial şəbəkə üzərindən bizimlə əlaqə saxlayaraq deyirlər ki, sizin nəyinizə lazımdır, bizim dilə qarışırsınız. Artıq erməni mediası buna geniş yer ayırır və kitabın şəklini qoyub ortasına yazırlar ki, “düşmən bizim dilimizi öyrənmək niyyətindədir”. Hətta ermənilər mənə mesaj yazıb “Ermənicə-Azərbaycanca lüğət”in elektron versiyasını istəyirlər. Deyirlər ki, onu bizə göndər, görək onun keyfiyyəti necədir, biz əmin deyilik ki, siz onu keyfiyyətli buraxasınız. Mən də, təbii ki, onların məqsədini yaxşı bilirəm. Bu kitabın elektron versiyasını ələ keçirərək onu orada öz adlarına çap etmək istəyirlər. Niyyətləri budur”.
Lüğətdə müasir erməni dilinin tam əks olunmasına gəlincə, İ.Tanrıverdi qeyd etdi ki, tam olmasa da, bir qismi əks olunub. “Erməni dilinin özü bu saat çox qarışıb. Çünki elə həftə, elə ay olmur ki, ermənilər öz dillərinə yeni bir söz daxil etməsinlər” - deyə İ.Tanrıverdi bildirdi.
İradə SARIYEVA
