Son 13 il ərzində Azərbaycanda müalicә-profilaktika müәssisәlәrindә qeydiyyatda olan talassemiya xəstələrinin sayı artıb. Ötən il ölkədəki talassemiya xəstələrinin sayı 2017-ci illə müqayisədə azalsa da, ümumilikdə, son 13 il ərzində göstərici 5 dəfədən çox artıb. 2018-ci ildə Azərbaycanda müalicә-profilaktika müәssisәlәrindә qeydiyyatda olan talassemiya xəstələrinin sayı 3 700 olub. Qeyd edək ki, bu say 2017-ci ildə 3 835, 2015-ci ildə 2 593, 2010-cu ildə 1 650, 2005-ci ildə 656 nəfər təşkil edib.
Ötən il qeydiyyatda olan talassemiya xəstələrinin 2 046-sı 17 yaşa qədər uşaqlar olub.
2018-ci ildə ölkədə 418 nəfərə ilk dәfә şəkərli talassemiya diaqnozu qoyulub ki, bu say da 2005-ci ildə 302 olub.
Keçən il ilk dəfə talassemiya diaqnozu qoyulmuş xəstələrin 232-si 17 yaşa qədər uşaqlardır.
“Azərbaycanda talassemiya xəstələri və gen daşıyıcıları da az deyil”
Talessemiya xəstəliyindən əziyyət çəkənlərin sayının nə səbəbdən artdığını öyrənmək üçün ekspertə müraciət etdik. Professor Adil Qeybulla bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, Azərbaycan talassemiyalı xəstələrin çox olduğu bir ölkədir: “Ölkədə talassemiya xəstəliyi daha çox irsi yolla yayılır. Bu, ümumiyyətlə, irsi xəstəlikdir. İllər uzunu talassemiya daşıyıcısı olan şəxslər ailə qurub və onların da talassemiyadan əziyyət çəkən övladları dünyaya gəlib. Bu, nəzarətdə olmadığından, talassemiyalı xəstələrin sayı ciddi şəkildə artırdı. Yəni bu cür xəstələrin sayının son vaxtlar artdığını qeyd etmək düzgün deyil. İndi, sadəcə olaraq, bu xəstəliklərin aşkarlanması artıb. Hazırda talassemiyalı xəstələrin müalicəsi üçün bir Dövlət Proqramı var. Belə ki, bu cür şəxslər qeydiyyata alınır. Onlar ailə qurarkən hamiləlik vaxtı mütəmadi olaraq yoxlanılır. Əgər uşaq da talassemiya daşıyıcısıdırsa, həmin uşağın dünyaya gəlməsi əngəllənir. Əslində, ailə qurarkən tibbi sığortanın tələb olunması bu kimi halların baş verməsinin qarşısını alır. Bu baxımdan, tərəflər özlərində məsuliyyət hiss etməli və bu cür yoxlanışdan mütləq keçməlidirlər. Tərəflər yoxlanış üçün müraciət edirlər və hər iki tərəfdə olan xəstəliklərlə bağlı tam məlumat verilir.
Ondan sonrakı mərhələdə tərəflər öz məsuliyyətlərinə buraxılır. Bəziləri düşünürlər ki, nikah vaxtı tibbi arayışın tələb edilməsi nikaha girənlərin sayını azalda bilər. Amma bu prosesin müsbət tərəfləri mənfi tərəflərindən qat-qat çoxdur”.
Ekspert onu da vurğuladı ki, Azərbaycanda talassemiya xəstələri və gen daşıyıcıları da az deyil. Ayrı-ayrı rayonlarda eritrositlərin kaskulyar həcmlərinin aşağı olması hemoqlapatiyanın bir işarəsidir. Sonra xəstəni göndəririk Qanköçürmə İnstitutuna, orada dəqiq şəkildə yoxlanılır. Sonradan aydın olur ki, kimlər talassemiya xəstəliyi daşıyıcılarıdır: “Hazırda evlənənlər arasında da bu cür müayinələr aparılır. Əslində, məntiqlə düşünsək, Talassemiya Mərkəzi açıldıqdan sonra talassemiyalı xəstələrin sayı azalmalı idi. Çünki talassemiya xəstəliyinin daşıyıcıları erkən aşkar olunurlar. Belə insanların gələcəkdə uşaqlarında talassemiya risqi varsa, onlara xəbərdarlıq edilir, hamiləliyə nəzarət olunur. Bu mərkəz proqram yerinə yetirməli idi. Hər halda, artım varsa, əlbəttə ki, məsuliyyəti o orqan daşıyır. Gərək ki, azalaydı. Düzdür, tam bu xəstəliyi kökündən yox etmək olmaz, çünki gen daşıyıcılığı Azərbaycanda var. Amma, istənilən halda, xəstə uşaqların doğulmasının qarşısını almaq üçün real imkan var. Nə üçün bu imkan və resurslardan tam bəhrələnməyib, onu deyə bilmərəm”.
Həmsöhbətimiz söhbət əsnasında onu da qeyd etdi ki, televiziyalarda belə xəstəliklərlə bağlı maarifləndirmənin aparılması vacibdir: “Mən düşünürəm ki, nikaha girən vətəndaşların hamısı yoxlanılır, müayinə olunur. İnsanlar özləri də yoxlanmağa maraqlı olmalıdırlar. Erkən diaqnoz qoyulmalıdır, çünki bu xəstəliklə doğulan uşaq ailə üçün faciədir. Ailənin bütün həyatı, strukturu pozulur. Burada təbliğatdan da çox şey asılıdır. Televiziyada gedən boş-boş verilişlərdənsə, belə xəstəliklərlə bağlı maarifləndirmənin aparılmasına fikir vermək daha yaxşı olardı. İnsanların bu istiqamətdə təsəvvürləri yanlışdır, onları düzgün yönləndirmək lazımdır”.
Günel CƏLİLOVA
