Müasir dövrdə əlavə dil bilmək böyük üstünlük hesab olunur. Ona görə də orta məktəblərdə müxtəlif xarici dillər tədris olunur. Ölkədə rus, ingilis, alman və fransız dillərinin tədrisi geniş vüsət alıb. Müasir texnologiyaların, internet resurslarının əsasən xarici dillərdə olması bu dilləri öyrənən şagirdlərin də təfəkküründə mühüm rol oynayır.
Xarici dil biliyi karyeranın qurulmasında da mühüm amil sayılır. Bu gün ölkədə xarici dil kimi əsasən rus və ingilis dilinin öyrədilməsinə üstünlük verilir. Bəllidir ki, orta məktəblərdə ibtidai siniflərdə xarici dil kimi əsasən ingilis dili fənni tədris olunur. Kiçikdən böyüyə hər kəsin ingilis dilinə böyük marağı var. Elə bu səbəbdən də bu gün ölkəmizdə ingilis dilini bilən, qeyd olunan dildə sərbəst şəkildə danışanlar yetərincədir. Ancaq beynəlxalq reytinq hesabatlarında isə bunun əksi qeyd olunur. Belə ki, Azərbaycan ingilis dilini ən zəif bilən ölkələr siyahısında qərarlaşıb. “Education First” xarici dillərin monitorinqi beynəlxalq şirkəti “ingilis dili biliyi indeksi”ni dərc edib. Siyahıda dünyada ingilis dilində ən yaxşı və ən pis danışan ölkələr sıralanıb. 100 ölkədə 2,3 milyon nəfər arasında aparılmış sorğuya əsasən, ilk yerləri Niderland, İsveç və Norveç tutub. Azərbaycanın adı isə siyahıda 85-cidir. Ekspertlər hesab edirlər ki, Azərbaycanın ingilis dilini bilmə səviyyəsinə görə zəif ölkələr sırasında yer alması qərəzlidir.
“Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasından sonra ingilis dilinə tələbat artdı”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, orta ümumtəhsil məktəblərində xarici dilin tədrisi iki istiqamətdə - əsas və ikinci xarici dil olaraq keçirilir: “Əsas xarici dil birinci sinifdən, ikinci xarici dil isə beşinci sinifdən tədris olunur. Tədris planına dair qeydlərdə də göstərildiyi kimi, istər əsas, istərsə də xarici dili seçim hüququ valideynlərə verilir. Onlar müəyyən olunmuş dillər - ingilis, alman, fransız, rus, ərəb və fars dilləri arasında seçim etməkdə azaddırlar. Mövcud qanunvericiliyə əsasən, hətta valideynlərin seçimindən asılı olaraq, zərurət yaranarsa, eyni sinifdə iki xarici dil qrupu da təşkil oluna bilər. Ölkəmizdə daha çox tədris olunan xarici dillərə gəlincə, xarici dillərin öyrənilməsi ilə bağlı ümumi bir tələbat var. Bu tələbat istəsək də, istəməsək də, cəmiyyətin özü tərəfindən formalaşır. Hər birimiz bilirik ki, beynəlxalq aləmə əsas çıxış dili ingilis dilidir. Bu baxımdan ölkəmizdə xarici dillərin tədrisində əsas dil kimi ingilis dili çox böyük üstünlük təşkil edir. Təxmini hesablamalara görə, məktəblərimizdə birinci xarici dil kimi 90-95 faiz ingilis dili tədris olunur. Əsas xarici dil ingilis dili olan məktəblərdə isə ikinci xarici dilin daha çox rus dili olduğu müşahidə edilir. Təbii ki, ikinci xarici dil olaraq fransız, alman dilləri tədris olunan məktəblərimizə də rast gəlinir. Bundan başqa, əsas xarici dil fransız, alman dili olan məktəblərimiz də var. Lakin bu məktəblərin sayı çox azdır. Ərəb dili tədris olunan məktəblərimizə isə çox nadir hallarda rast gəlinir”. Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, təqribən 15 il əvvəl orta məktəblərdə ingilis dili beşinci sinifdən başlayaraq tədris olunurdu. Bu sinifdən başlayaraq on birinci sinfə kimi tədris olunurdu: “Və dərsliklər hər il deyil, bir neçə il sonra dəyişilirdi. Lakin Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasından sonra ingilis dilinə tələbat artdı. Hazırda istənilən sahədə çalışan şəxslər, tələbələr, şagirdlər bu dili öyrənməyə can atırlar. Hazırda məktəblərimizdə ingilis dili dərsləri birinci sinifdən başlayaraq on birinci sinfə kimi tədris olunur. Əslində, bu ilk baxışdan normaldır. Nəzərə almaq lazımdır ki, bizdə şagirdlərin mühiti başqadır, yəni xaricdəki kimi deyil. Məsələn, xaricdə uşaq məktəbə getməmişdən əvvəl, yəni uşağın məktəbəqədər dövrü zamanı da ingilis dili dərsləri keçirilir. Təbii ki, yaşa uyğun şəkildə. Və uşaq artıq məktəbə gedəndə daha rahat şəkildə dərslikləri mənimsəməyə başlayır. Qəbul və buraxılış imtahanlarının nəticələrini təhsil edəndə görürük ki, şagirdlər xarici dildən minimum tələbləri ödəyiblər. Azərbaycan bölməsində buraxılış imtahanında iştirak edən 9-cu sinif şagirdlərinin 55,85 faizi ana dili fənni üzrə, 57,98 faizi riyaziyyat fənni üzrə “2” və “3” qiyməti alıblar. Həmin bölmədə ana dili fənni üzrə şagirdlərin 44,15 faizi, riyaziyyat fənni üzrə isə 42,02 faizi “4” və “5” qiyməti alıb. Rus bölməsində isə buraxılış imtahanında iştirak edən 9-cu sinif şagirdlərinin 45,56 faizi ana dili fənni üzrə, 44,16 faizi riyaziyyat fənni üzrə “2” və “3”, ana dili fənni üzrə şagirdlərin 54,44 faizi, riyaziyyat fənni üzrə isə 55,84 faizi “4” və “5” qiyməti alıblarsa, 11-ci siniflər üzrə ortalama qiymətlərdən belə görünür ki, ana dili üzrə “2” qiyməti alanların sayı ingilis dilindən “2” alanların sayından çoxdur. Ana dilindən "5" qiyməti alanların faizi (20,47) isə ingilis dilindən "5" qiyməti alanların faizindən (30,2) daha aşağıdır. Yəni həm IX, həm də XI siniflərdə şagirdlərin ingilis dilindən nəticələri digər fənlərlə müqayisədə yaxşıdır”. Günel CƏLİLOVA
