Mətləb Salahov: “Ciddi addımlar atılmasa Azərbaycanda kəskin sosial və demoqrafik problemlər qaçılmazdır”
Son 34 ildə Azərbaycanda doğulan uşaqların sayı 2 dəfə azalıb. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 95 min 875 uşaq doğulub ki, bu da 1991-ci ildən bəri ən aşağı göstəricidir. Ən yüksək doğum 1991-ci ildə qeydə alınıb. Həmin il ölkədə 190 min 353 diri doğulan uşaq qeydə alınıb. Sonrakı illərdə doğum sayında azalma müşahidə olunub.
2004-cü ildən sonra doğum statistikasında yenidən artım qeydə alınıb. Bu tendensiya xüsusilə 2010–2011-ci illərdə pik həddə çatıb. 2011-ci ildə Azərbaycanda 176 min 72 uşaq doğulub. Bu, müstəqillik dövründə 1991-ci ildən sonra ən yüksək ikinci göstərici hesab olunur. 2010-cu illərin ortalarından etibarən isə yenidən azalma başlayıb. 2020-ci ildən sonra doğum sayında eniş daha da sürətlənib.
Görünən odur ki, Azərbaycanda doğumun kəskin şəkildə aşağı düşməsi ölkədə demoqrafik artım üçün ciddi təhdidə çevrilməkdədir. Doğumun azalması təkcə sosial təminatın aşağı olması ilə bağlı deyil. Müasir düşüncə tərzi də doğum səviyyəsinə mənfi təsir edir. Bir sözlə, Azərbaycanda doğumun aşağı düşməsini önləmək mümkündürmü?
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən jurnalist-ekspert Mətləb Salahovun fikrincə, bu məsələ getdikcə təşviş doğurucu hal alıb: “Azərbaycanda doğum səviyyəsinin kəskin azalması həm kəskin sosial problemlərlə, qazanc azlığı və iş yerlərinin az olması ilə, həmçinin əhalinin müasir informasiya texnologiyalarına hədsiz bağlılığı, çoxuşaqlı ailə sisteminin isə artıq tarix arxivinə çevrilməsi ilə bağlıdır. Bütün gününü sosial şəbəkələrdə keçirən əhali qrupu hədsiz informasiya qəbul edir ki, bu da artıq cəmiyyətimizdə həm evlilik, həm də uşaq sahibi olmaq məsələsində yeni baxış bucağı yaradır. Əlbəttə, informasiya dövründə, robot insan texnologiyalarının vüsət aldığı bir dövrdə ailələr cəmi 1 və ya uzağı 2 uşaqla kifayətlənirlər. Ən pis məqam isə evlənənlərin sayında da kəskin azalmanın baş verməsidir. İndi gənclər nikah masasına deyil, daha çox xarici ölkələrə iş axtarmağa gedir, bir çoxu da orda qalıb yaşayır, geri dönmürlər. Bu məqam daha təhlükəli tendensiyadır”.
Ekspert digər qorxunc məqamı onunla əlaqələndirdi ki, Azərbaycanda əhalinin yaşlılıq nisbəti artır: “Ölkəmizdə doğum səviyyəsi ildən ilə azalır, bunun əvəzində yaşlı əhalinin ümumi sayda xüsusi çəkisi artır. Statistikaya görə son 23 il ərzində Azərbaycanda əhalinin sayı 26,45 faiz, ahılların sayı isə 99,4 faiz artıb. Ölkəmizdə doğum sayının azalmasındakı ən başlıca səbəblər boşanmaların sayının kütləvi artması, nikaha girən əhalinin azalması, təhsil və karyera planları, habelə maddi problemlərdir. Əgər demoqrafik siyasətdə dəyişiklik edə bilməsək, o zaman ölkəmizdə əhali qocalması daha təhlükəli hal alacaq. Çünki yeni doğulanlar azaldıqca, qocaların sayı artır. Bu da əhalinin qocalmasına gətirib çıxarır. Məsələn ahılların sayı əhali içərisində 8%-dən yuxarıdırsa, bu qocalma sindromu ola bilər. Xüsusilə işsizlik, mövcud olan iş yerlərində isə 400-600 manat əmək haqqı təklifi gəncləri ailə qurmaqdan uzaqlaşdırır. Həmçinin gənc ailələr üçün mənzil problemi, sabit və yetərli gəlirin olmaması, həyat xərclərinin artması insanları daha az uşaq sahibi olmağa və ya heç vaxt evlənməməyə vadar edir. İnsanlar artıq əvvəlki kimi çoxuşaqlı ailə modelinə iqtisadi baxımdan hazır deyillər. Digər mühüm məsələ sosial və psixoloji amillərlə bağlıdır. Gənclər ailə qurmağa daha gec qərar verir, karyera və şəxsi inkişaf prioritetə çevrilir. Bu isə doğum yaşını artırır və nəticədə ümumi doğum sayına təsir edir. Bundan əlavə, urbanizasiya prosesi də mühüm rol oynayır. Şəhər həyatında uşaq böyütmək kəndlə müqayisədə daha çətin və bahalıdır. Bu da ailələrin uşaq sayına yanaşmasını dəyişir. Eyni zamanda, sosial təminat mexanizmlərinin yetərli səviyyədə olmaması da təsir edən amillərdəndir. Uşaq pulu, bağça əlçatanlığı, analıq və atalıq məzuniyyətlərinin şərtləri kimi məsələlər ailələrin qərarına birbaşa təsir edir. Neçə illərdir ki, uşaq pulu barəsindəki müzakirələrin hələ müsbət qərarla yekunlaşmaması da nigah və doğum prosesindəki hazırkı kritik vəziyyətə birbaşa təsir edir. Bütün bunlar o deməkdir ki, ölkə olaraq bu ağrılı məsələ barəsində ciddi addımlar atılmasa Azərbaycanda kəskin sosial və demoqrafik problemlər qaçılmazdır”.
Vidadi ORDAHALLI
