Bəlli olduğu kimi, Türkiyə hakimiyyəti sahibkarlarına Ermənistanla birbaşa ticarət etməyə icazə verib. Ankara və İrəvanın fikrincə, bu, iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı və diplomatik münasibətlərin qurulması istiqamətində mühüm addımdır. Lakin bu məqsədlərə çatmaq üçün ermənilərin hələ də Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalaması lazımdır.
Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Öncü Keçeli bildirib ki, Ankara 2022-ci ildən bəri İrəvanla münasibətləri normallaşdırmaq siyasətinə uyğun olaraq və qəbul edilmiş etimad tədbirlərinin bir hissəsi olaraq, 11 mayda iki ölkə arasında birbaşa ticarətin başlanması üçün bürokratik hazırlıqları başa çatdırıb. İki ölkə arasında ortaq sərhədin açılması üçün lazımi texniki və bürokratik işlər hələ də davam edir. Lakin bir-birinə mal tədarük edən türk və erməni sahibkarlarının artıq başqa yerə mal göndərdiklərini iddia etmələrinə ehtiyac yoxdur.
Keçeli vurğulayıb ki, "Cənubi Qafqazda davamlı sülh və rifahı möhkəmləndirmək üçün tarixi fürsəti nəzərə alaraq, Türkiyə regionun bütün ölkələri və xalqlarının rifahı naminə iqtisadi əlaqələrin inkişafına və əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsinə töhfə verməyə davam edəcək". Öz növbəsində, Türkiyənin Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması üzrə xüsusi nümayəndəsi Serdar Kılıç bu qərarı regionda uzunmüddətli sülh və sabitliyin bərqərar olması istiqamətində daha bir vacib addım adlandırıb: "Ümid edirəm ki, bu, hər iki ölkənin biznes icmalarına və xalqlarına, eləcə də bütün regionumuza fayda verəcək". Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi qonşularının ikitərəfli ticarətə qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırmaq qərarını alqışlayıb. Nazirlikdən verilən açıqlamada deyilir: "Bu, iki ölkə arasında tam və normal münasibətlərin inkişafı istiqamətində atılan mühüm addımdır və məntiqi olaraq Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılması və diplomatik münasibətlərin qurulması yolu ilə davam edə bilər". Bundan əlavə, Ermənistan Parlamentinin sədr müavini Ruben Rubinyan iki tərəfin birbaşa ticarətə yaxınlaşdığını bildirib: "Biz sərhədin açılması, o cümlədən Gümrü-Qars dəmir yolu üzərində işləməyə davam edirik".
Xatırladaq ki, Türkiyə ilə Ermənistan arasında diplomatik münasibətlər yoxdur və sərhəd 1993-cü ildən bəri Qarabağ münaqişəsi səbəbindən Ankaranın təşəbbüsü ilə bağlıdır. 2022-ci ildən bəri tərəflər sərhədi üçüncü ölkə vətəndaşları üçün açmaq və münasibətləri normallaşdırmaq üçün danışıqlar aparır. Onların ilk görüşü Moskvada baş tutub.
Dörd il sonra, İrəvanda keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin sammiti zamanı Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan və Türkiyənin vitse-prezidenti Cevdet Yılmaz Ermənistan və Türkiyə sərhədində yerləşən tarixi Ani körpüsünün birgə bərpası ilə bağlı protokol imzalayıblar. Layihə türklər arasında böyük maraq doğurub. Lakin hələlik körpü əsasən turistləri cəlb edə biləcək tarixi bir yer kimi qəbul edilir. Orbeli Mərkəzinin eksperti Conni Melikyan Türkiyənin Ermənistanla ticarəti sadələşdirmək qərarını yüksək qiymətləndirib: “Bu, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin yaxşılaşdırılması və sərhədlərin açılması istiqamətində irəliyə doğru müsbət bir addımdır. Xatırladaq ki, son bir neçə ildir, diplomatik pasport sahibləri üçün viza tələblərinin qaldırılması barədə söhbətlər gedir və tarixi Ani körpüsü bərpa olunacaq... Qeyri-müəyyən qalan yeganə məsələ sərhədin üçüncü ölkə vətəndaşları üçün açılması və nəzarət-buraxılış məntəqələrinin fəaliyyətidir. Buna baxmayaraq, artıq atılan addımlar irəliləyişdir”. Eyni zamanda ekspert qeyd edib ki, Ankaranın Ermənistan-Türkiyə münasibətlərini açıq şəkildə İrəvan və Bakı arasındakı danışıqlarla əlaqələndirdiyini etiraf etmək lazımdır. Bu o deməkdir ki, sərhədlərin açılması, diplomatik münasibətlərin qurulması və birbaşa ticarət kimi əhəmiyyətli dəyişikliklər hələ gözlənilmir. Ankara bütün bunları Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli ilə əlaqələndirir. Melikyan vurğulayıb: “Türkiyənin Ermənistanla bağlı addımlar atması yaxşıdır, amma bu kifayət deyil... Ankara yanında normal, mehriban qonşuluq münasibətləri olan, üçüncü dövlətlə əlaqəsi olmayan bir ölkənin olmasının nə qədər vacib olduğuna qərar verməlidir”. Bu arada, Azərbaycan prezidentinin köməkçisi və Prezident Administrasiyasının xarici siyasət şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev Ermənistanla münasibətlərin normallaşdığını elan edib. O bildirib ki, Bakı əvvəllər Ermənistanın işğalı ilə üzləşib, lakin buna son qoyulub. İndi hər iki tərəf "əməkdaşlıq və qarşılıqlı fəaliyyət" prosesinə doğru irəliləyib. O əmindir ki, Azərbaycan bununla sülh istəyini və Cənubi Qafqazda yeni reallıqların formalaşması üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürməyə hazır olduğunu nümayiş etdirir.
Samirə SƏFƏROVA
