Qulamhüseyn Əlibəyli: “Revanşizm Azərbaycan və Türkiyəyə qarşı olduğundan Avropa strukturlarını narahat etmir”
Prezident İlham Əliyev Zəngilan şəhərində sakinlərlə görüşdə bildirib ki, erməni cəmiyyətində ölkəmizə qarşı nifrət hissi ilə yaşayan siyasi qüvvələr olduğu üçün biz ayıq olmalıyıq:
“İşğalın fəsadlarını aradan qaldırmaq - bu da çox çətin bir prosesdir. Azərbaycan xalqı erməni xalqına heç bir pislik etməmişdir. Onların bizə olan nifrətinin səbəblərini yəqin ki, psixiatrlar, psixoloqlar, həkimlər araşdırmalıdırlar. Nə qədər ki, Ermənistan cəmiyyətində Azərbaycana qarşı nifrət hissi ilə yaşayan siyasi qüvvələr var, bir o qədər də biz ayıq olmalıyıq”.
Avropanın qurumları olan AŞPA, Avropa Parlamenti və digər qurumlar niyə öz hesabatlarında Ermənistanda hələ də revanşist qüvvələrin olduğuna və bölgədə sülh xatirinə erməni revanşçılarının islah edilməsinə diqqət çəkmir? Hər şeydən danışırlar, amma Rusiyayönümlü qüvvələrdən, müharibə tərəfdarlarından danışmırlar. Niyə?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən sabiq millət vəkili, hüquqşünas Qulamhüseyn Əlibəyli Avropa təsisatlarının sözügedən məsələlərdə susqunluq nümayiş etdirməsini onların riyakarlığı və digər faktorlarla əlaqələndirdi: “Bu məsələ daha çox Avropa institutlarının geosiyasi prioritetləri və çoxvektorlu diplomatiyası ilə bağlıdır. AŞPA, Avropa Parlamenti və digər Avropa institutlarının Ermənistandakı revanşist meyllərə münasibətdə ehtiyatlı davranması, özünü bir növ görməməzliyə vurması müəyyən amillərlə şərtlənir. Hər şeydən əvvəl qeyd etmək lazımdır ki, “revanşist qüvvə” ifadəsi daha çox Azərbaycan mediasında işlədilir. Bizim revanşistlər dediyimiz qüvvələr Ermənistan cəmiyyətində Azərbaycana və Türkiyəyə münasibətdə nifrət hissi ilə yaşayan siyasi və hərbi qüvvələrdir. Onlar xəyali “Böyük Ermənistan” xəstəliyinə tutulmuş, Azərbaycanın öz torpaqlarını işğaldan azad etməsi ilə barışmaq istəməyən, imkan düşərsə Azərbaycan ərazilərini yenidən işğal edəcəkləri ilə hədələyən, yeni müharibə tərəfdarı olan siyasətçi və hərbçilərdir. Rusiyayonümlü bu qüvvələr Ermənistan cəmiyyətinin müəyyən hissəsi tərəfindən dəstəklənir. Ona görə də cənab prezident haqlıdır: erməni cəmiyyətində revanşistlərin olmasından ilk növbədə biz narahat və ayıq olmalıyıq. Əslində Azərbaycanın öz ərazilərini işğaldan azad etməsi, Türkiyə və Azərbaycanın bölgədə nüfuzlu və təsirli dövlətlərə çevrilməsi, söz sahibi olması fonunda sülh prosesi Avropa strukturlarını ciddi narahat edir. Azərbaycana qarşı qərəzli qətnamələr də məhz bu narahatlıqlardan qaynaqlanır. Bu narahatlıqlar fonunda Azərbaycan və Türkiyə əleyhinə fəaliyyətdə Fransa aparıcı rol oynayır. Fransa son dövrlər Cənubu Qafqaz və Türkiyə ətarafındakı bölgələrdə təkcə diplomatik deyil, həm də praktiki fəallığını artırır. Ermənistanla və yunan Kipri ilə strateji müttəfiqlik və hərbi əməkdaşlıq haqqında sazişlərin bağlanması, Cənubi Kiprdə "humanitar missiyalar" adı altında Fransa hərbi kontingentinin yerləşdirilməsi haqqında yeni sazişin imzalanmasına hazırlıq bunu bir daha təsdiq edir. Bu baxımdan Ermənistandakı revanşizm Azərbaycan və Türkiyəyə qarşı olduğundan Avropa strukturlarını ümumiyyətlə narahat etmir. Ona görə də Avropa institutları açıq şəkildə “Ermənistanda revanşizm var” ifadəsini işlətməkdən çəkinirlər”.
Q. Əlibəyli hesab edir ki, Avropa institutları bir tərəfdən, Avropanın hərbi təhlükəsizliyinin təmin olunmasında Türkiyənin, enerji təminatında Azərbaycanın rolunu qəbul edir və bu dövlətlərlə əməkdaşlıqlarını genişləndirmək niyyətlərini bəyan edirlər: “Digər tərəfdən isə Türkiyə və Azərbaycanı güclü deyil, zəif, “sözəbaxan” görmək istəyir və Ermənistan vasitəsilə Cənubi Qafqazda möhkəmlənmək istəyirlər. Bu baxımdan revanşist qüvvələrə Türkiyə və Azərbaycana mümkün təzyiq mexanizmi kimi baxırlar. Başqa sözlə, Avropa strukturlarının Ermənistanda hələ də revanşist qüvvələrin olmasına heç bir diqqət yetirməməsi bütövlükdə kollektiv Avropanın geosiyasi maraqları və həmin maraqların təmin olunmasına yönəlik çoxstandartlı Cənubi Qafqaz siyasəti ilə əlaqədardır.
1. “Revanşizm” siyasi-hüquqi baxımdan çətin ölçülən kateqoriyadır. Beynəlxalq təşkilatlar adətən: insan hüquqları, seçki standartları, hüququn aliliyi, humanitar vəziyyət, sərhəd insidentləri kimi daha konkret və ölçülə bilən məsələlərə fokuslanırlar. “Revanşist qüvvə” anlayışı isə çox vaxt siyasi qiymətləndirmə hesab olunur. Ona görə də Avropa institutları açıq şəkildə “Ermənistanda revanşizm var” ifadəsini işlətməkdən çəkinirlər; çünki bunu daxili siyasi spektrə müdaxilə kimi təqdim etmək mümkündür.
2. Avropa institutları balanslı vasitəçi obrazını qorumağa çalışır. Xüsusilə Avropa İttifaqı, Avropa Şurası Cənubi Qafqazda özlərini vasitəçi və sabitləşdirici aktor kimi təqdim etməyə çalışırlar. Buna görə bir tərəfin siyasi diskursunu tam qəbul edən ritorikadan yayınırlar.Həm Bakı, həm də İrəvanla işləmək imkanını saxlamağa çalışırlar. Bu səbəbdən onların sənədlərində daha çox:
“etimad quruculuğu”, “barışıq”, “kommunikasiyaların açılması”, “sülh müqaviləsi” kimi neytral terminlər istifadə olunur.
3. Ermənistanda daxili siyasi parçalanma faktoru var. Reallıqda Ermənistanda keçmiş hakimiyyət dairələri, radikal millətçi qruplar, diasporun müəyyən hissəsi arasında revanşist ritorika mövcuddur. Lakin Avropa institutları hesab edir ki, bu qüvvələr dövlət siyasəti ilə tam eyniləşdirilə bilməz. Hazırkı hökumətin rəsmi xətti formal olaraq sülh danışıqlarını dəstəkləyir. Buna görə onlar daha çox hökumətin rəsmi mövqeyinə əsaslanırlar.
4. Geosiyasi yanaşma, Avropa üçün əsas prioritetlər bölgədə yeni müharibənin qarşısını almaq, Rusiyanın təsirinin azalması, enerji və nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizliyi, regional sabitlikdir. Bu baxımdan Avropa institutları düşünə bilər ki, Ermənistanda revanşizm mövzusunu çox sərt qabartmaq, daxili radikallaşmanı artıra, sülh prosesini zəiflədə, Ermənistanı daha çox Rusiyaya yaxınlaşdıra bilər.
5. Selektiv yanaşma barədə tənqidlər mövcuddur. Azərbaycanda və bir sıra beynəlxalq ekspert dairələrində tez-tez belə tənqid olunur ki, Avropa institutları Ermənistan cəmiyyətindəki militarist və revanşist çağırışlara kifayət qədər sərt reaksiya vermir. Bəzi hesabatlarda balans pozulur. Azərbaycanın təhlükəsizlik narahatlıqları lazımi səviyyədə nəzərə alınmır. Digər tərəfdən, Avropa qurumları isə özlərini insan hüquqları yönümlü, normativ diplomatiya aparan, eskalasiyanı azaltmağa çalışan institutlar kimi təqdim edirlər.
6. Bununla belə, dolayısı ilə müəyyən mesajlar verilib. Bəzi Avropa rəsmiləri və sənədlərində, regionda nifrət ritorikasından uzaqlaşmaq, sülh müqaviləsinin tez bağlanması, sərhədlərin tanınması, ərazi iddialarından imtina kimi çağırışlar səsləndirilib. Bu çağırışlar dolayısı ilə revanşist yanaşmalara qarşı mesaj hesab oluna bilər, amma adətən konkret siyasi qüvvələrin adı çəkilmir. Nəticə etibarilə, məsələ daha çox beynəlxalq təşkilatların diplomatik dili, siyasi balans siyasəti, geosiyasi hesablamaları və “revanşizm” anlayışının hüquqi baxımdan qeyri-müəyyənliyi ilə bağlıdır. Bu isə Azərbaycanda çox zaman “ikili standart” və ya “problemin adının açıq qoyulmaması” kimi qiymətləndirilir”.
Vidadi ORDAHALLI
