Abutalıb Səmədov: "Si Cinpindən yalnız Tramp yox, əksər dövlət başçıları çox şey öyrənə bilərlər və öyrənməlidirlər"
Mərasim zalında iki lider üz-üzə dayanıb. Zal sakitdir, arxada bayraqlar və kameralar var.
Donald Tramp inamlı addımlarla irəli gəlir. Qolları yanlarında sərbəstdir, addımları sürətlidir, sanki söhbətə birinci başlamaq istəyir. Onun bədən dili “mən təşəbbüsü ələ alıram” deyir.
Si Cinpin isə yerindən tərpənmir. Düz qamət, əllər önündə birləşmiş, üzündə dəyişməyən ifadə. Bir addım da atmadan gözləyir. Sakitlik və təmkin hissi yaradır. Sanki “mən buradayam, gəl mənə çat” mesajı verir.
İki fərqli stil bir kadrda toqquşur: Trampın hərəkəti və Şinin hərəkətsizliyi. Kameralar bu anı tutur, arxada protokol işçiləri və mühafizəçilər səhnəni müşahidə edir. Qısa pauzadan sonra əl sıxma baş verir, amma o saniyəlik kontrast sosial şəbəkələrdə müzakirənin əsas mövzusuna çevrilir.
Bu səhnənin diplomatik dildə izahı nədən ibarətdir?
Trampın addımlayaraq Siyə yaxınlaşması, Sinin isə yerindən tərpənmədən gözləməsi ilk baxışda güc və status oyunu kimi görünür.
Çin diplomatiyası üçün sakitlik və hərəkətsiz dayanmaq nəzarət və təmkin siqnalıdır. Si yerindən tərpənməyərək mesaj verir ki, təşəbbüs məndə deyil, amma məni gözləmək lazımdır. Bu, “ev sahibi” və ya “statusca bərabər” mövqeyinin vizual ifadəsidir. Sosial şəbəkələrdə bunu “özünəinam nümayişi” kimi şərh etmələrinin səbəbi də budur.
Trampın irəli addımlaması isə onun danışıqlarda şəxsi təşəbbüsü ələ alma, söhbəti idarə etmə üslubudur. Bu, dostcasına yaxınlaşma kimi də oxuna bilər, üstünlük nümayişi kimi də. Bu Trampın tipik davranışıdır: əl sıxmaq üçün özü yaxınlaşır, məsafəni özü müəyyən edir.
Belə görüşlərin dayanma nöqtəsi, kimin kimə yaxınlaşacağı, foto üçün poza çox vaxt təhlükəsizlik və mərasim xidmətləri tərəfindən əvvəlcədən razılaşdırılır. Kameraların bucağı, işıq, fon hamısı hesablanır. Yəni gördüyümüz səhnə spontan ola bilər, amma çox vaxt rejissorluğu var.
İki liderin bədən dili əslində ölkələrinin mövqeyini göstərir. Çin “sakit güc” imici qurur, Tramp isə “aktiv və təşəbbüskar” lider obrazını saxlayır. Hər ikisi daxili auditoriyaya və beynəlxalq ictimaiyyətə mesaj verir.
Yəni bu kadr ya doğrudan status mübarizəsinin anıdır, ya da hər iki tərəfin PR komandalarının istədiyi kadrdır. Əsl məna isə görüşdən sonra verilən bəyanatlarda və əldə olunan razılaşmalarda üzə çıxır.
Politoloq Abutalıb Səmədov "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, iki dövlət başçısının görüşü adətən həmin dövlətlər ətrafında mövcud olan vəziyyəti açıq şəkildə nümayiş etdirir.
Onun sözlərinə görə, ABŞ Prezidenti Donald Trump dəfələrlə qeyd edib ki, ABŞ həm iqtisadi, həm də hərbi baxımdan birinci supergücdür. Çin isə bu iki istiqamətdə ABŞ-dan xeyli geri qalır. Lakin bu gün keçirilən görüş, aralarında ciddi güc fərqi olan iki dövlət başçısının görüşündən daha çox, bərabər gücə malik ölkələrin liderlərinin görüşünü xatırladıb.
Səmədov bildirib ki, Donald Trump Çin lideri ilə digər dövlət başçıları ilə görüşdüyü kimi görüşməyib. Adətən Tramp əl verərkən qarşı tərəfin əlini özünə doğru çəkir və bu, bir çox hallarda xoşagəlməz davranış kimi qiymətləndirilir. Lakin o, Vladimir Putin ilə görüşlərdə olduğu kimi deyil, Çin lideri ilə görüşdə həmin ənənəvi jesti nümayiş etdirməyib.
Müsahibin fikrincə, Si Cinpin özünə və dövlətinə güvənən, ölkəsinin gələcəyini aydın görən, qlobal prosesləri düzgün proqnozlaşdıran və ona dost olan dövlətlərlə balanslı münasibətlər quran siyasətçi kimi davranıb. Trampın ona "böyük şəxsiyyət" deməsinə baxmayaraq, qarşı tərəfdən eyni səviyyədə cavab gəlməyib.
Səmədovun fikrincə, Si Cinpin anlayır ki, bu gün Trampın ona daha çox ehtiyacı var. Onun fikrincə, həm Ukrayna məsələsinin həllində, həm də İranla bağlı münaqişənin ABŞ-ın istədiyi kimi başa çatmasında Çin həlledici rol oynaya bilər. Buna görə də Çin lideri davranışında özünəinam nümayiş etdirib.
Politoloq qeyd edib ki, Çinin də ABŞ-dan gözləntiləri var. Məsələn, Tayvan məsələsi Çin üçün çox ciddi problemdir. Pekin bu problemi silahlı yolla deyil, siyasi və diplomatik vasitələrlə həll etmək istəyir. Bu da Çinin daha müdrik və uzunmüddətli siyasət apardığını göstərir.
Onun sözlərinə görə, Çin istəyir ki, ABŞ “vahid Çin” prinsipini tanımaqla kifayətlənməsin, eyni zamanda Tayvanı müstəqil dövlət kimi tanımadığını və tanımayacağını açıq şəkildə bəyan etsin. Çinin ABŞ-dan əsas gözləntilərindən biri məhz budur.
İkinci mühüm məsələ isə iqtisadi sahə ilə bağlıdır. Ticarət rüsumları, qarşılıqlı iqtisadi məhdudiyyətlər və ABŞ-ın yaratdığı bəzi problemlər Çin iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərir. Eyni zamanda, ABŞ-ın da Çindən ciddi iqtisadi gözləntiləri var.
Səmədov bildirib ki, Tramp ilk görüşlərdən birində açıq şəkildə amerikalı iş adamlarının Çində daha sərbəst fəaliyyət göstərməsini tələb edib. Halbuki, Çində xarici biznes üçün kifayət qədər imkanlar mövcuddur və əks halda bu qədər xarici şirkət orada fəaliyyət göstərə bilməzdi.
O əlavə edib ki, budəfəki səfərdə Donald Trump özü ilə çoxlu sayda iş adamı aparıb və onlar səfər zamanı Çin tərəfdəki tərəfdaşları ilə danışıqlar apararaq yeni razılaşmalar əldə etməyə çalışacaqlar.
Səmədovun fikrincə, dünyanın iki supergücünün liderləri müzakirə edəcəyi çoxsaylı məsələlər var. Bu görüşdə İran məsələsi xüsusi yer tutur. Çin İrana təsir imkanlarına malik əsas ölkələrdən biridir və ABŞ-ın təklif etdiyi sülh planının İran tərəfindən qəbul olunmasında həlledici rol oynaya bilər. Əgər bu baş verərsə, növbəti mərhələdə hərbi müdaxiləyə ehtiyac qalmaya bilər. Əks halda isə Trampın hərbi əməliyyatlara yenidən başlama ehtimalı gündəmdə qala bilər.
Eyni zamanda, görüşdə Ukrayna məsələsinin də müzakirə ediləcəyi gözlənilir. Bu məsələdə Vladimir Putinə təsir göstərilməsi ehtiyacı var və ABŞ bu istiqamətdə Çindən dəstək gözləyir.
Politoloq bildirib ki, dünya artıq iki supergücün - ABŞ və Çinin müzakirə və qərarlarına daha çox bağlıdır, çünki qlobal sabitlik əsasən onların mövqeyindən asılıdır. Rusiya isə əvvəlki dövrlə müqayisədə dünya lideri kimi bir qədər arxa plana keçsə də, hərbi supergüc olaraq təsirini qoruyur və onunla hesablaşmaq zəruridir.
Səmədov əlavə edib ki, Si Cinpinin hazırkı mövqeyinin arxasında Deng Şiaoping tərəfindən 1979-cu ildə başladılan islahatların verdiyi güc dayanır. Çin tələsmədən, səssiz və mərhələli şəkildə inkişaf edərək bu gün dünyanın ikinci, bəzi göstəricilərə görə isə hətta birinci iqtisadi gücünə çevrilib.
O qeyd edib ki, Si Cinpin az danışan, lakin dəyərli və ölçülü bəyanatlar verən liderdir. Çinin inkişaf modelinin əsasında məqsədyönlülük, ağıllı siyasət və qarşıdurmadan qaçmaq dayanır.
Sonda politoloq vurğulayıb: “Si Cinpindən yalnız Tramp yox, əksər dövlət başçıları çox şey öyrənə bilər və öyrənməlidirlər.”
Akif NƏSİRLİ
