Bakıdakı taksi sektorunda son dövrlərdə ciddi dəyişikliklər baş verir. Bu dəyişikliklərin fonunda kiçik və orta ölçülü taksi şirkətləri fəaliyyətlərini dayandırmaq məcburiyyətində qalır. Məsələn, “TAKSİ” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti ləğv olunmasını elan edib. Kreditorlar tələblərini iki ay ərzində AZ1025, Bakı şəhəri, Xətai rayonu, Həsən Salmani küçəsi, 17, mənzil 193 ünvanına təqdim edə bilərlər. MMC 2018-ci ildə qeydiyyatdan keçib, nizamnamə kapitalı 2000 manatdır və qanuni təmsilçisi Elmixan Mehdiyevdir.
Son illərdə taksi fəaliyyəti sahəsində aparılan islahatlar bazarın strukturunu xeyli dəyişib. Bakı şəhərində taksi fəaliyyəti uzun illər nisbətən liberal idi. Lakin son dövrlərdə dövlət tərəfindən ciddi tənzimləmələr tətbiq olunub. Taksi sürücülərinin qeydiyyatı mütləq olub, hər bir avtomobil xüsusi texniki baxışdan keçirilməli və müəyyən yaş, rəng və digər tələblərə cavab verməlidir. Sürücülər xüsusi təlim keçib, imtahan verməli, avtomobillər isə xüsusi izləmə və sayğac qurğuları ilə təchiz edilməlidir.
Bundan başqa, şəhər üzrə taksilərin sayı kəskin şəkildə azaldılıb. İki il əvvəl Bakıda təxminən 60 min taksi fəaliyyət göstərirdisə, qeydiyyat üçün nəzərdə tutulan rəqəm cəmi 25 mindir. Bu dəyişikliklər kiçik MMC-lər üçün maliyyə və inzibati yükü xeyli artırıb. Nizamnamə kapitalı bir neçə min manat olan, bir neçə avtomobillə fəaliyyət göstərən şirkətlər bazarda mövcudluqlarını saxlamaqda çətinlik çəkir.
Kiçik taksi şirkətlərinin ləğv edilməsinin digər səbəbi bazardakı rəqabət mühitidir. Böyük beynəlxalq və regional platformaların, məsələn, Bolt, Uber və Yango kimi tətbiqlərin bazara girişi rəqəmsal xidmətlərin üstünlük qazanmasına səbəb olub. Bu platformalar sürücülərin və sərnişinlərin məlumatlarını sistemləşdirir, ödənişləri rəqəmsallaşdırır, qiymətləri dinamik tənzimləyir və sürücülərə əlavə xidmətlər təqdim edir. Nəticədə ənənəvi MMC-lər və kiçik taksi firmaları bazarda rəqabət qabiliyyətini itirir.
Hüquqi və vergi yükü də kiçik şirkətlərin fəaliyyətini çətinləşdirən amillərdən biridir. Yeni qaydalar gəlirlərin şəffaf uçotunu, sosial ödənişlərin və vergi öhdəliklərinin tam yerinə yetirilməsini tələb edir. Eyni zamanda sürücü-şirkət münasibətlərində hüquqi məsuliyyət artıb. Bu isə kiçik və orta MMC-lər üçün riskləri xeyli yüksəldir və fəaliyyətin dayandırılmasına gətirib çıxara bilər.
Gələcəyə baxdıqda, bu tendensiyanın davam edəcəyi görünür. Kiçik MMC-lər və bir neçə avtomobilə malik şirkətlər bazardan tədricən çıxacaq və ya böyük platformalarla əməkdaşlıq edərək fəaliyyətlərini davam etdirəcək. Bazarda qalacaq şirkətlər isə texnoloji yeniliklərə uyğunlaşmalı, maliyyə dayanıqlığını artırmalı və hüquqi tələblərə tam əməl etməlidir. Bu isə bazarın daha professional, tənzimlənən və şəffaf olmasını təmin edəcək.
Bütün bu dəyişikliklər həm sürücülər, həm də sərnişinlər üçün yeni reallıqlar yaradır. Sürücülər daha yüksək standartlara uyğun işləməli, xidmət keyfiyyətini artırmalı və rəqəmsal platformalara inteqrasiya olmalıdır. Sərnişinlər isə daha şəffaf və təhlükəsiz xidmətlərlə təmin ediləcək. Uzunmüddətli perspektivdə bazarın struktur dəyişməsi qiymətlərin stabilizasiyası, xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsi və qanuni tələblərin tam tətbiqi ilə nəticələnə bilər.
Beləliklə, son illərdə aparılan islahatlar kiçik MMC-lərin ləğv olunmasının əsas səbəbi olub. Bazarda kiçik şirkətlərin tədricən çıxması qaçılmazdır və sektor daha azsaylı, lakin güclü, professional və tənzimlənən oyunçuların üstünlük təşkil etdiyi bir mühitə çevrilir.
Başqa sözlə desək, iqtisadiyyatın bu sektoru da inhisarlaşmaqdadır. Bir neçə ildən sonra sərnişinlər inhisarçiların diktə etdiyi yüksək qiymətlərlə üz-üzə qalacaq.
Akif NƏSİRLİ
