2023-cü il dövlət büdcəsinin layihəsində elmin maliyyələşdirilməsi üçün 228,5 milyon manat vəsait proqnozlaşdırılıb. Bu, “Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il dövlət büdcəsi Zərfi”ndə əksini tapıb. Bu, cari illə müqayisədə 23,5 milyon manat və ya 11,5 faiz, 2021-ci ilin icra göstəricisi ilə müqayisədə isə 76,7 milyon manat və ya 50,5 faiz çoxdur.
Qeyd edək ki, elm və təhsilin qarşılıqlı əlaqəsinin möhkəmləndirilməsi və bu sahələrdə idarəetmənin təkmilləşdirilməsi məqsədilə "Azərbaycan Respublikasında elm və təhsil sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2022-ci il 28 iyul tarixli 1769 nömrəli Fərmanı var. Həmin Fərmanın icrası olaraq Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının strukturunda olan 66 elmi müəssisədən (Rəyasət heyətinin Naxçıvan və Gəncə bölmələrinin aparatı nəzərə alınmaqla) 37 müəssisə Elm və Təhsil Nazirliyinin, 3 müəssisə Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyinə verilib, 26 müəssisə isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının strukturunda qalıb.
Elm sahəsi üzrə nəzərdə tutulmuş xərclərin 48,6 milyon manatı və ya 21,3 faizi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının, 114,9 milyon manatı və ya 50,3 faizi bir sıra dövlət orqanlarının tabeliyində olan elmi müəssisələrin, o cümlədən 75,6 milyon manatı Elm və Təhsil Nazirliyinin, 17,1 milyon manatı Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin, 9 milyon manatı Ədliyyə Nazirliyinin, 6 milyon manatı Mədəniyyət Nazirliyinin, 4,1 milyon manatı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişaf Fondunun (indiki "Azərbaycan Elm Fondu" publik hüquqi şəxs), 3,1 milyon manatı isə elm sahəsində digər tədbirlərin payına düşür.
Qeyd edək ki, ölkəmizdə dövlət büdcəsindən elmə və təhsilə ayrılan xərclər hər il artır. Maraqlıdır, elm sahəsinə ayrılan vəsaitin qarşılığında bu sahədə nə kimi inkişaf qeydə alınacaq? Yoxsa vəziyyət olduğu kimi davam edəcək?
Etibar Əliyev: “Elm xərclərinin məbləği ilə yanaşı, onun effektiv xərclənməsi çox önəmlidir və bunun mexanizmləri tapılmalıdır”
Millət vəkili Etibar Əliyev qeyd etdi ki, elm xərclərinin məbləği ilə yanaşı, onun effektiv xərclənməsi çox önəmlidir və bunun mexanizmləri tapılmalıdır: "Doğrudur, Azərbaycanın yeni qəbul edilmiş 2022-2026-cı illər üzrə sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasında elmi tədqiqatların rəqabətli və məqsədli maliyyələşdirilməsi mexanizmi yaradılacağı vurğulanır. Amma nə zaman yaradılacaq? Artıq kifayət qədər zaman itirilib. Bu il həyata keçirilən struktur islahatları nəticəsində Elm və Təhsil Nazilrliyi elmi infrastrukturun idarə edilməsində geniş səlahiyyətlər qazandı. Bu baxımdan indiki büdcə müzakirələrində belə bir sualın cavabı aydın olmalıdır ki, bu struktur islahatları elmin maliyyələşməsində, elm xərclərinin nəticəlliyinin və səmərəliliyinin yüksəldilməsində hansı dəyişikliklərə səbəb olacaq və bu dəyişikliklər hansı mexanizmlər sayəsində mümkün olacaq? Dünyada elmin inkişafının drayveri universitetlərdir. Son dəyişikliklərdən sonra universitetlərin elmin inkişafında rolunun artırılması istiqamətində hansı addmlar gözlənilir? Bütün bu sualların dəqiq və peşəkar cavabı elmin inkişafı sahəsində fundamental hazırlanmış strategiyada tapılmalı, bu sənəddə elmin inkişafı üçün streteji məqsədlər və hədəflər, hədəflərə çatmaq üçün strategiya və altproqramlar, məqsəd və hədəflərə yetişməyi ölçəcək nəticə göstəricləri, hər bir hədəf üzrə qısa və orta dövr üşün maliyyə ehtiyacları əks etdirilməlidir”.
Pərviz Heydərov: “Elm və təhsil elə sahələrdir ki, iqtisadiyyatla qarşılıqlı əlaqədə mövcud olmalı və fəaliyyət göstərərək inkişaf etməlidir”
Iqtisadçı ekspert Pərviz Heydərov bildirdi ki, gələn ilin dövlət büdcəsi layihəsində ölkədə elmin inkişafına 228 milyon 500 min manat vəsait ayrılıb ki, bu da cari ildəkindən 23,5 milyon manat və ya 11,5%, ötən ilin icra göstəricisindən isə 76 milyon 700 min manat və ya 50,5% çoxdur: “Elm ilə təhsilin qarşılıqlı əlaqəsinin möhkəmləndirilməsi və bu sahələrdə idarəetmənin təkmilləşdirilməsi məqsədilə ölkədə bu il müəyyən dəyişikliklərə də gedildi. Belə ki, Prezidentin 2022-ci il 28 iyul tarixli 1769 nömrəli Fərmanına əsasən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının AMEA) strukturuna daxil 66 elm müəssisəsindən (Rəyasət heyətinin, Naxçıvan və Gəncə bölmələrinin aparatı nəzərə alınmaqla) 37-si Elm və Təhsil Nazirliyinin, 3-ü isə Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyinə verilməklə birincinin strukturunda cəmi 26-sı saxlandı. Bununla əlaqədar olaraq da növbəti ilin dövlət büdcəsinin xərclər strukturunda dəyişikliklər baş verib. Elmə ayrılan xərclərin 48,6 milyon manatı (21,3%-i) AMEA-nın, 114,9 milyon manatı (50,3%-i) bir sıra dövlət orqanlarının tabeliyində olan elm müəssisələrinin, o cümlədən 75,6 milyon manatı Elm və Təhsil Nazirliyinin, 17,1 milyon manatı Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin, 9,0 milyon manatı Ədliyyə Nazirliyinin, 6,0 milyon manatı Mədəniyyət Nazirliyinin, 4,1 milyon manatı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişaf Fondunun, 3,1 milyon manatısa elm sahəsində digər tədbirlərin payına düşür. Maliyyə naziri Samir Şərifov bildirib ki, elmə ayrılan xərclərin az olmasına səbəb struktur problemləridir. O cümlədən, əlavə edib ki, sadəcə, əməkhaqqılarını artırmaq yolu ilə elmdən nəsə gözləməyə dəyməz. Nazirin sözlərində həqiqət var, hər şeydən əvvəl o baxımdan ki, iqtisadiyyatdan tələb olmasa, elmin inkişafı mümkün deyil. Elm və təhsil elə sahələrdir ki, iqtisadiyyatla qarşılıqlı əlaqədə mövcud olmalı və fəaliyyət göstərərək inkişaf etməlidir. Yəni təhsilin səviyyəsi və burada əldə olunan nəticələr bilavasitə iqtisadi inkişafa xidmət göstərməlidir. İqtisadi inkişaf da təhsilin tərəqqisi üçün tələb yaratmalıdır. İnkişaf etmiş ölkələrdə elmi-texniki səviyyə niyə yüksəkdir? Çünki elm və təhsil xərcləri o ölkələrdə yüksəkdir. Nəyə görə yüksəkdir? Ona görə ki, onların iqtisadiyyatlarının inkişaf səviyyəsi də yüksəkdir”.
Günel CƏLİLOVA
