Azərbaycanda pensiya yaşı həm kişilər, həm də qadınlar üçün 65 yaş müəyyən edilib və tədricən, hər il 6 ay olmaqla pensiya yaşı artırılır. Lakin vətəndaşlar iş axtararkən, qanunvericiliklə əmək qabiliyyətli sayılsalar belə, 45-50 yaşdan sonra iş tapmaqda çətinlik çəkirlər.
Belə ki, bu günlərdə Əmək Bazarı və Sosial Müdafiə Məsələləri üzrə Milli Observatoriyanın İdarə Heyəti sədrinin müavini Sənnur Əliyev media nümayəndələrinə açıqlamasında qeyd edib ki, ölkədə 45 yaşdan yuxarı şəxslərin iş tapmaq imkanı azalır: “Azərbaycanda əmək bazarında işəgötürənlərin tələb etdikləri ortalama yaş 33-dür. 45 yaşdan yuxarı şəxslərin iş tapmaq imkanı azalır. İş elanlarının 20%-də yaş kateqoriyası göstərilməyib. Lakin xanımlarda tələb olunan ortalama yaş 30-dur. Kişilərdə isə 35-dir. Əmək bazarına yeni daxil olan 20-25 yaş arası şəxslərin iş tapma ehtimalı 4.6%-dir. Yəni hər 25 nəfərdən biri iş tapa bilər”.
Qeyd etdiyimiz kimi, Azərbaycanda pensiya yaşı həm kişilər, həm qadınlar üçün 65 yaş müəyyən edildiyi halda 45 yaşdan yuxarı şəxslər iş tapmaqda çətinlik çəkir.
Maraqlıdır, orta yaşlı şəxslər niyə iş tapmaqda çətinlik çəkir?
“Özəl sektorlar cavan yaşlı insanları götürərək, onların kadr kimi yetişməsi üçün xərc qoyur, 45-50 yaşlı insanı öyrətmək onlar üçün...”
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı bildirdi ki, Azərbaycan qanunvericiliyində yaş diskriminasiyası yoxdur. Əksinə, qanunvericilik müəyyən qrup insanları daha da stimullaşdıraraq, rahat işə qəbulunu təmin edir. Həm Əmək Məcəlləsi, həm də “Məşğulluq haqqında” qanunda əmək bazarına təzə atılan və eləcə də pensiya yaşına az qalan insanlara müəyyən güzəşt və imtiyazlar verilir, onların ilk növbədə işlə təmin olunması qanunla müəyyən edilir: “Ancaq özəl sektorda vəziyyət başqadır. Belə ki, özəl sektorlar cavan yaşlı insanları götürərək onların kadr kimi yetişməsi üçün xərc qoyur. 45-50 yaşlı insanı öyrətmək onlar üçün çətin olur. 20-25 yaşlı cavanın informasiya texnologiyalarını mənimsəməsi imkanları 45-50 yaşlı insanla eyni ola bilməz. Bu baxımdan biz özəl sektoru qınaya da bilmərik. Amma bu da bütün sahələr üçün keçərli deyil, müəyyən spesifik sahələr var ki, orada yaş məhdudiyyəti qoyula bilir. Özəl sektor tələbata uyğun olaraq yaş diskriminasiyası qoya bilər, amma cinsə görə diskriminasiya qoya bilməz. Düzdür, elə işlər var ki, ona yalnız xanımlar və ya əksinə, yalnız kişilər üçün uyğundur. Misal olaraq, xalça toxuma ilə bağlı işə xanımların cəlb olunması təbiidir. Amma belə olan halda da işəgötürən işin xarakterini göstərməlidir. Lakin ümumilikdə heç bir qurum işə yalnız qadın və ya kişiləri götürə bilməz”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, iş yerlərində yaş məhdudiyyəti, ora müraciət edən şəxsin sağlamlığında problem yoxdursa, o zaman hər kəs çalışa bilər. Azərbaycan qanunvericiliyində bu münasibət məsuliyyət yaradır: “Ümumiyyətlə, yaş məhdudiyyəti ilə bağlı ortaya atılan bəhanələrin qarşısının alınmasının hüquqi yolları var. İstənilən şəxs işlə təmin olunmaq üçün müraciət etdiyi zaman ona göstərilən ayrıseçkiliyə görə məhkəməyə müraciət edə bilər. Amma bir çox hallarda işəgötürənlər müraciət edən şəxsi işlə təmin etmək istəməyəndə ona yaşını deyil, digər bəhanələr də gətirə bilirlər”.
Günel CƏLİLOVA
