Son dövrlər Azərbaycanın bəzi orta məktəblərində baş verən biabırçılıqlar təhsil ocaqlarında problemin daha dərin olduğunu üzə çıxarıb.
Qeyd edək ki, tədris ili bir aydır başlayıb, orta məktəblərdə baş verən neqativ halların ardı kəsilmir. Ilk dərs günlərində bir neçə məktəbdə rüşvət yığımına dair faktlar, səs yazıları üzə çıxdı. Faktlar təsbit olundu və direktorlar cəzalandırıldı.
Daha sonra digər məktəblərdə dərs bölgüsü ilə bağlı narazılıqlar yaşandı.
Oktyabrın 4-də sosial şəbəkələrdə insanları sarsıdan bir video yayıldı. Bakının 112 saylı məktəbində şagirdin sinif yoldaşını vəhşicəsinə döyməsi insanların hiddətinə səbəb oldu. Təəssüf ki, elə həmin gün digər bir neçə neqativ hadisə haqda da məlumatlar yayıldı. Belə ki, bu günlərdə İsmayıllıda şagird şagirdi bıçaqlayıb, başqa bir məktəbdə bir şagird sinif otağında intihar edib, daha sonra Şəkidə müəllimlər direktoru boykot edib, dərslərə girməyiblər.
Bir neçə gün əvvəl isə Xətai rayonu, 48 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbində 10-cu sinif şagirdləri müəllim dərsə gəlmədiyi üçün vaxtdan “səmərəli” istifadə ediblər. Belə ki, onlar sinif otağına elektrik plitəsi gətirib və pomidor-yumurta bişiriblər. Sonra da bu əyləncəli dəqiqələrin videosunu çəkərək ictimailəşdiriblər. Təəssüf ki, məktəblərlə bağlı bu tip xoşagəlməz məlumatlar, demək olar ki, hər gün yayılır. Bu da ictimaiyyət arasında narazılığa səbəb olur. Valideynlər övladlarını məktəbə göndərməyə ehtiyat edir. Valideynlər artıq məktəb mühitindən narahatdırlar. Beləliklə, valideynlə məktəb arasında problem yaşanır.
Mütəxəssislər bildirir ki, məktəbdaxili intizam qaydalarının olmaması da ciddi fəsadlar yaradır. Tədris müəssisələrinin nizamnamələri olmadığına görə daxili intizam qaydaları da yoxdur. Təhsilverənlər üçün bu prosesi “Təhsil işçilərinin Etik Davranış Qaydaları” tənzimləyirsə, təhsilalanlar üçün belə tənzimləyici sənəd yoxdur.
Ekspertlər bildirir ki, məktəblərdə yaşanan negativliyə səbəb tərbiyəvi mühitlə bağlı ciddi problemlərin olmasıdır. Maraqlıdır, bu sahədə yaşanan problemlər necə həll edilməlidir?
Kamran Əsədov: “Məktəblərə nəzarət, idarə edilməsi, təhlükəsiz təhsil mühitinin yaradılması istiqamətində ciddi problemlər var”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirdi ki, hazırda ölkənin 4432 ümumtəhsil məktəbində 1.6 milyon şagirdin təlim-tərbiyəsi ilə 150 minə yaxın müəllim çalışır. Etiraf edək ki, son illər biz təhsil prosesində uğurları görməsək də, son iki il ərzində neqativlərin həcmi, ağırlıq səviyyəsi ciddi şəkildə artıb: “Təkcə 2022-ci ilin yanvar ayından sentyabrın 30-na qədər olan müddətə baxanda ən çox 9 ay ərzində intiharlar, şagirdlərin birinin digərinə qarşı fiziki zorakılığı, müəllimlərin arasında münasibətlər, direktorların tədris prosesini düzgün təşkil etməməsi, şagirdlərdən əsassız olaraq pul yığılması kimi hallar heç bir vaxt builki qədər olmamışdı. Bu onu göstərir ki, Elm və Təhsil Nazirliyinin tədris prosesinə nəzarəti həyata keçirməkdə ciddi problemləri var. Biz heç vaxt görməmişik ki, şagirdlər arasında münasibətlər bu qədər gərgin olsun. Təkcə geridə qoyduğumuz 9 ay ərzində, yeni tədris ilinin başladığı iki ay ərzində şagirdlərin birinin digərinə kəsici-deşici alətlərdən istifadə edərək xəsarət yetirməsi, eyni zamanda fiziki zorakılıqla müşahidə edilən bu hallar çox ciddi şəkildə artıb. Maraqlı olan odur ki, Elm və Təhsil Nazirliyi məhz bu problemlərin aradan qaldırılması üçün bir sıra QHT-lərə böyük məbləğdə qrant layihələri verib. Təsəvvür edin, bu qrant layihələri ona görə verilib ki, tədris prosesinin keyfiyyəti artırılsın, şagirdlər arasında münasibətlər, eyni zamanda məktəb-müəllim münasibətləri tənzimlənsin. Amma biz görürük ki, bu qədər qrant layihələri almalarına, bu qədər tədbirlər keçirilməsinə baxmayaraq, neqativ halların sayı azalmaq əvəzinə ciddi şəkildə artıb. Baxırıq ki, Elm və Təhsil Nazirliyinin istər fərdi qaydada, istərsə də innovativ qrant layihələri çərçivəsində vəsaiti ən çox bullinqə aid olan layihələrə ayrılıb. Ən çox da bullinq halları son 9 ayda artıb. Yeni tədris ili başlayandan sonra biz bunu müşahidə edirik. Bakı məktəblərində vəziyyət stabil deyil. Məktəblərə nəzarət, idarə edilməsi, təhlükəsiz təhsil mühitinin yaradılması istiqamətində ciddi problemlər var. Eyni zamanda artıq oktyabrın 5-i keçib və bizim 1.6 milyon şagirdimizə nazirlik dərslikləri hələ də verməyib. Bu, onu göstərir ki, onlar fəaliyyətlərini düzgün qurmurlar. Yeni tədris ilinin başladığı iki həftəni təhlil etsək, ürəkaçan heç bir mənzərə yoxdur. Həmçinin, araşdırmalar zamanı müəyyən edilib ki, şagirdlərin məktəbdə davamiyyəti, müəllim şagird münasibətləri, məktəb valideyn münasibətləri bütün istiqamətdə qurulmayıb. Bunun mənfi nəticələrini biz tədrisin gedişində də görə bilirik. Misal üçün, bu il 2-ci və 3-cü ixtisas qrupu üzrə qəbul imtahanlarının nəticələri çox aşağı düşdü. Kifayət qədər boş plan yeri qaldı”.
Təhsil eksperti onu da əlavə etdi ki, məktəblərlə bağlı yaranan narazılıqlardan biri də hələ indiyə qədər məktəblərə kitabların verilməməsidir. Həmçinin, bir çox məktəblərdə müəllim vakant yerlərinin olmaması, şagirdlərin normal təhsili üçün müəllimlərin vakant yerlərə göndərilməməsi kimi ciddi problemlər mövcuddur.
Nadir İsrafilov: “Təhsil qanunvericiliyimizdə köklü dəyişiklik aparılmalıdır”
Təhsil eksperti Nadir İsrafilov qeyd etdi ki, bir müddətdir, məktəblərdə uşaqlara qarşı zorakılıq halları ilə bağlı tərbiyəçi, müəllim, müəssisə rəhbəri cəzalandırılıb, hətta işdən azad edilənlər olub: "Hansısa fakta görə müəllimi cəzalandırmağı çıxış yolu hesab etmirəm. Biz adətən nəticəyə əsasən qərar çıxardırıq. Amma gərək hadisənin başvermə səbəblərini araşdıraq. Ümumiyyətlə, təhsil qanunvericiliyimizdə köklü dəyişiklik aparılmalıdır. İstər uşaq konvensiyası, istər etik qaydalar, istər məktəbin nizamnaməsində bütün hallarda günahkar müəllim hesab olunur. Şagird və valideynin məsuliyyəti haqqında heç bir rəsmi sənəd yoxdur".
Ekspertin sözlərinə görə, cəzasızlıq mühiti şagird özbaşınalığına rəvac verir: "Dünya təcrübəsində valideynin məsuliyyəti qanunvericiliklə təsbit olunub. Təəssüf ki, bizdə tətbiq olunmur. Baxmayaraq ki, valideyn pedaqoji təhsil prosesinin bərabərhüquqlu subyektidir. Tərbiyə işi təkcə məktəbin üzərinə düşmür. Uşağın tərbiyəsi evdən, valideyndən başlayır. Məktəb isə bunu davam etdirir. Valideynlərin heç bir məsuliyyəti yoxdur".
Günel CƏLİLOVA
