İslamda yas ənənələri tamam fərqli olsa da, sonrakı mərhələlərdə bəzi mənfəətpərəst din adamlarının təsiri ilə Azərbaycanda yas mərasimlərinin keçirilməsi qondarma dəbdəbə ilə müşayiət olunmağa başladı. Mütərəqqi din xadimləri, ziyalılar, vətəndaş cəmiyyətinin təmsilçiləri, hətta bəzi millət vəkilləri də bu qurama qaydalara qarşı çıxıblar. Bütün bunlara rəğmən, vətəndaşlar yenə də öz işlərində idilər.
Lakin pandemiya dövründə vəziyyət tamamilə dəyişdi, ölkəmizdə tətbiq olunan karantin rejiminin tələblərinə uyğun olaraq, dəbdəbəli yas mərasiminin keçirilməsi qadağan edildi. Yalnız ölü sahibinə yaxın qohumların müşayiətilə dünyadan köçən yaxınını dəfn etmək üçün icazə verildi.
Yas yerindən böyük gəlirlər götürən şəxslər, eləcə də dəbdəbəli yas mərasimləri keçirmək məsələsində yarışan şəxslər hələ də bu məsələ ilə razılaşmaq niyyətində deyil. Karantin rejimi mərhələli şəkildə yumşaldıqdan sonra cəmiyyətdə yas mərasimləri ilə bağlı yeni söz-söhbətlər artıb. Belə ki, karantin dövründə ölüləri üçün dəbdəbəli yas mərasimi keçirə bilməyən bəzi şəxslərin karantin bitdikdən sonra ölüləri üçün təkrar yas tutacağı və dəbdəbəli yas mərasimi təşkil edəcəyi haqqında söhbətlər dolaşır. Artıq bəzilərinin bu proseslə bağlı planlar qurduğu barədə müəyyən söhbətlər var.
Karantindən sonra təkrar yas tutmaq və dəbdəbəli yas mərasimi planlaşdırmaq islami baxımdan nə dərəcədə uyğundur?
“Yas məclislərinin hazırkı şəkildə keçirilməsini çox alqışlayıram, bu davam etdirilməlidir”
İlahiyyatçı İsmayıl Əhməd “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, nəinki postkarantin dövründə, eləcə də başqa vaxtlarda dəbdəbəli yas mərasimlərinin keçirilməsi qətiyyən doğru deyil. “Mən karantindən neçə il əvvəl də Azərbaycandakı yeni yas ənənələrinə, dəbdəbəli yas məclisinin təşkilinə, orada verilən ehsana qarşı çıxmışam. Dəbdəbəli yas mərasimlərinin nə İslam dini, nə də bizim milli adət-ənənələrimizlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu, sadəcə olaraq, insanların özlərini çox cılız aparması və süni şəkildə reklam etməsindən başqa bir şey deyil. Guya o yas mərasimlərində verilən ehsanları da dünyasını dəyişmiş insanın ruhuna, savabına aid edirlər, amma bunun da ölü ilə heç bir əlaqəsi ola bilməz. Burada həm də savabdan əsər-əlamət yoxdur. Çünki Allaha xatir orada heç bir iş görülmür. Bunu tam əminliklə deyirəm. Hardasa, kimsə nə isə iddia edirsə, özü üçün edir. Ona görə ki, heç bir halda yas mərasimlərində Allah rizası üçün iş görülmür. İstər imkanlının, istərsə də kasıbın məclisində görülən işlər “başqası nə deyər” prinsipi ilə keçirilir. Amma o ki, qaldı karantindən sonra kimlərinsə dəbdəbəli mərasim keçirməsinə, buna toydan sonra nağara deyirlər. Yəni karantindən sonra kiminsə öz ölüsünə dəbdəbəli ehsan məslisi keçirmək planları qəbuledilməzdir və bu, israfçılığın ən ölçüyəgəlməz bir dərəcəsidir, səviyyəsidir. Yəni israf Allahın dinində haramdır. Kimlər karantindən sonra öz ölüsünə dəbdəbəli yas mərasimi keçirməyi planlaşdırırsa, tam əmin olsunlar ki, onların əməllərində heç bir savab yoxdur, əksinə, bu işi görmək haramdır. Çünki israfçılıq şəri nöqteyi-nəzərdən haram sayılır”.
İ.Əhməd vurğuladı ki, karantin rejimi dövründə yas mərasimlərinin bu şəkildə keçirilməsini alqışlayır və postkarantin dövründə də yas məclislərinin bu cür dəbdəbəsiz, sadə keçirilməsinə tərəfdardır: “Bu gün karantin rejimində yas mərasimləri necə keçirilirsə, karantindən sonrakı dövrdə də bu cür davam etsin. Yəni yas məclislərinin hazırkı şəkildə keçirilməsini çox alqışlayıram, bu davam etdirilməlidir. Çünki dinimizin buyurduğu da bundan ibarətdir”.
İradə SARIYEVA
