Ölkədə koronavirusla bağlı karantin rejimi yumşaldılsa da, təhsil və bir sıra xidmət sahələrində işlər hələ ki, onlayn qaydada aparılır. Məlumdur ki, 3 martdan etibarən 4447 orta məktəbdə təhsil alan 1,6 milyon şagird üçün dərsin normal axarı pozulub. Lakin Təhsil Nazirliyi 11 martdan başlayaraq teledərs, 2 apreldən etibarən "Virtual məktəb" layihəsi ilə şagirdlərə təhsilin əlçatanlılığını təmin etməyə çalışır.
Distant iş prosesi birbaşa internet resursları tələb etdiyi üçün, bir çox hallarda, problemlər yaranır. Tədris prosesində müəllimlər və tələbələr internetin sürətindən narazı qalırlar. Bildirirlər ki, provayderlərə müraciət etsələr də, problem öz həllini tapmır.
Günel Gözəlova: “Mütəxəssislərimiz istifadəçilərin fasiləsiz və sürətli internetə çıxışını təmin etmək məqsədilə…”
Məsələ ilə bağlı Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin mətbuat katibi Günel Gözəlova bildirdi ki, mütəxəssislərimiz istifadəçilərin fasiləsiz və sürətli internetə çıxışını təmin etmək məqsədilə şəbəkənin təkmilləşdirilməsi istiqamətində profilaktik tədbirlər həyata keçirirlər: "Məlum olduğu kimi, COVID-19 pandemiyası dövründə ölkədə, xüsusilə paytaxtda bir çox şirkət onlayn rejimdə fəaliyyət göstərir və dərslər onlayn qaydada keçirilir. Bununla əlaqədar genişzolaqlı şəbəkədə əhəmiyyətli dərəcədə trafik artımı müşahidə edilir. Bəzən seçdiyi xidmətlər və ya evində yerləşdirdiyi paylayıcı qurğular vətəndaşın bu müddət ərzində artan tələblərinə cavab vermir. Bununla yanaşı, göstərilən xidmətlərin respublika üzrə fasiləsiz təmin edilməsi üçün magistral xətlərə daim nəzarət edilir. Fəaliyyət göstərən özəl internet provayderlərə, həmişə olduğu kimi, dəstək verilir. Onlara imkan yaradılır ki, müştərilərinə kəsintisiz internet xidməti göstərsinlər. Vətəndaşların internet xidmətindən istifadə etməsi və xidmətlərə qoşulması üçün bütün imkanlar yaradılır".
G.Gözəlova onu da əlavə etdi ki, Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi tərəfindən ümumtəhsil müəssisələrinin şagirdləri üçün məsafədən tədris imkanlarının genişləndirilməsinə dəstək məqsədilə müəyyən güzəştlərin tətbiq olunması ilə əlaqədar mobil rabitə operatorlarına müraciət olunub: "Təhsil Nazirliyi tərəfindən bu məqsədlə yaradılmış “Virtual məktəb” layihəsinə dəstək çağırışına artıq “Azercell” qoşulub. Şirkət “Virtual məktəb” portalı üzərindən qeydiyyatdan keçmiş və “Azercell” abunəçisi olan 25 mindən çox müəllim-pedaqoji heyətin mobil nömrə balansına hədiyyə olaraq iki ay ərzində 10 AZN dəyərində 5 GB internet paketi yükləməklə təşəbbüsə öz dəstəyini verir".
Kamran Əsədov: “Bakıda internet problemi ciddi olmasa da, regionlarda çalışan bir çox müəllim üçün bu çətin məsələdir”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov qeyd etdi ki, onlayn dərslərdə müəyyən çatışmazlıqlar yaşanır: “Burada ən çox etiraz doğuran məqam internetin zəifliyi, ya da ümumiyyətlə, olmamasıdır. Bakıda internet problemi ciddi olmasa da, regionlarda çalışan bir çox müəllim üçün bu çətin məsələdir. Müəllimlərin əksəriyyətinin interneti yoxdur, meqabaytdan istifadə etsə, o da zəif və çox bahadır. "Zoom" proqramına, "Virtual məktəb"ə qoşulmaq olmur, müəllim yalnız votsap qruplarında dərs keçməli olur. Bölgələrdə çox az müəllim onlayn dərs keçir, şagirdlərin 60-70 faizi onlayn dərslərdə iştirak edə bilmir. Rayonlarda "Virtual məktəb"dən söz gedə bilməz. Uşaqların özünün şəxsi telefonu, kompyuterinin olmaması onların onlayn dərslərdə iştirakına mane olur. Ata və anası işdə olanlar dərslərdə iştirak edə bilmirlər. Buna görə də təhsilin əlçatanlılığı təmin olunmayıb. Digər bir məqam valideynlərin, uşaqların müəllimə yersiz və zamansız səsli, uzun mesajlar yollamasıdır. Bu da müəllimin vaxtını çox alır. Bu qədər şagird və valideynə cavab vermək qeyri-mümkündür. Daha bir problem mobil operatorların internet tarifləri ilə bağlı heç bir güzəşt etməməsi ilə əlaqədardır. Əgər mobil operatorlar və internet provayderləri tərəfindən internet güzəştləri olsa, həm muəllimlər, həm də şagirdlər daha yaxşı nəticələr göstərər, daha həvəsli olarlar. Çünki 40 dəqiqəlik "Zoom" proqramı ilə bir dərsi keçmək müəllimə azı 10 manata başa gəlir. Bunu gündəlik dərslə hesablasaq, müəllim üçün nə qədər baha olduğunu görərik. Şagirdlərə dərs vaxtı kənardan edilən müdaxilələr, kömək cəhdləri, uşaqların muəllimi aldatmaq cəhdləri məsələnin digər mənfi tərəfidir. Yəni cavabları kitaba baxıb vermək halları ola bilir. Çünki müəllim monitordakı görüntülərə eyni vaxtda baxa bilmir. Onlayn dərs şagirdlərin telefon, kompyuter və internetdən asılılığına səbəb ola bilər. Normal dərsə qayıtdıqdan sonra 2 aylıq vərdişin qısa müddətdə aradan qaldırılması inandırıcı deyil. Şagirdlər bundan sonra daha çox telefonu istəyəcəklər. Şagirdlərin sosiallaşmasının, canlı ünsiyyətinin olmaması da ciddi problemlərdəndir. Yalnız virtual münasibətlər formalaşır ki, bu da onların psixoloji dayanıqlılığına mane olur. Yəni biz bilik verə bilirik, amma bacarıqları forlmalaşdıra, onları psixoloji tərbiyə edə bilmirik".
Osman Gündüz: “Provayderlər verdikləri internetin sürətinə nəzarət etməlidirlər”
Azərbaycan İnternet Forumunun prezidenti Osman Gündüzun sözlərinə görə, provayderlər verdikləri internetin sürətinə nəzarət etməlidirlər: “Provayderlər və telefon qovşağı istifadəçiyə yüksək sürətli internet verməyə borcludur. Ümumiyyətlə, provayder hər bir şəraiti nəzərə almalı, yüksək göstəricilərə cavab vermək üçün monitorinq keçirməli, xətləri test etməli, antenalar, ötürücülər, həmçinin, şirkətin ofisindəki internet ötürücü avadanlıqları yoxlamalı, yüksək vəziyyətə gətirməlidir. İstifadəçi internet çəkdirən zaman müəyyən sürət seçir və buna əsasən müqavilə bağlayır. Əgər istifadəçidən asılı olmayan səbəblərdən müqavilədə qeyd edilən və hər ay abunəhaqqı ödənilən internet sürəti zəifləyir və ya kəsilirsə, istifadəçi buna görə provayderi məhkəməyə verə bilər".
Günel CƏLİLOVA
